Έξι χρόνια μετά, ο «Αβραάμ» περιμένει τη συνέχεια

Η φωτογραφία, τραβηγμένη στον Λευκό Οίκο πριν από ακριβώς έξι χρόνια, αποτυπώνει τη στιγμή κατά την οποία η διπλωματική γεωγραφία της Μέσης Ανατολής άλλαξε για πάντα.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2020, το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν υπέγραψαν τις Συμφωνίες του Αβραάμ, με τη μεσολάβηση της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ. Ακολούθησε το Μαρόκο, ενώ το Σουδάν προσχώρησε, χωρίς όμως να ολοκληρώσει την εξομάλυνση πριν βυθιστεί στον εμφύλιο πόλεμο.

Ήταν η ανατροπή ενός δόγματος δεκαετιών: με εξαίρεση την Αίγυπτο και την Ιορδανία, καμία άλλη αραβική χώρα δεν μπορούσε να οικοδομήσει ανοικτές σχέσεις με το Ισραήλ πριν επιλυθεί το Παλαιστινιακό. Οι δύο αυτές χώρες συνορεύουν με το Ισραήλ, ενώ η Ιορδανία συνορεύει και με τη Δυτική Όχθη, δηλαδή την Ιουδαία και τη Σαμάρεια κατά την ισραηλινή ορολογία.

Οι νέες συμφωνίες έβαλαν μπροστά τα κοινά συμφέροντα: ασφάλεια απέναντι στο Ιράν και τους πληρεξουσίους του, εμπόριο, επενδύσεις, τεχνολογία, νερό, ενέργεια και απευθείας αεροπορικές συνδέσεις.

Το ισχυρότερο σκέλος οικοδομήθηκε με τα Εμιράτα. Πρεσβείες, ελεύθερο εμπόριο, επιχειρηματικές συνεργασίες και τουρισμός μετέτρεψαν μια χειραψία σε σχέση δισεκατομμυρίων.

Με το Μαρόκο αναπτύχθηκαν δεσμοί στην άμυνα, στην τεχνολογία και στις μετακινήσεις, ενώ το Μπαχρέιν διατήρησε ένα διακριτικό αλλά σταθερό κανάλι συνεργασίας. Η εξομάλυνση με το Σουδάν παραμένει στον αέρα, καθώς η χώρα αντιμετωπίζει πολύ κρισιμότερα προβλήματα.

Ακόμη και μέσα στο 2026, η εμπορική κίνηση Ισραήλ–Εμιράτων συνέχισε να αυξάνεται, επιβεβαιώνοντας ότι δημιουργήθηκαν συμφέροντα με δική τους αντοχή. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα διπλωματικό ανακοινωθέν και σε μια σχέση που αποκτά ρίζες και θεσμικό βάθος, δημιουργώντας χειροπιαστά κοινά συμφέροντα.

Και πάνω που η Σαουδική Αραβία έδειχνε έτοιμη να ακολουθήσει τον δρόμο της εξομάλυνσης και να ενταχθεί στις Συμφωνίες, ήρθε —σε μεγάλο βαθμό γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο— η σφαγή της 7ης Οκτωβρίου από την τρομοκρατική Χαμάς. Ακολούθησε ο πόλεμος στη Γάζα και μαζί του η μεγαλύτερη δοκιμασία των Συμφωνιών. 

Όλα πάγωσαν.

Ωστόσο, κανένα συμβαλλόμενο κράτος δεν διέκοψε τις σχέσεις του με το Ισραήλ. Αυτό είναι το σπουδαιότερο επίτευγμα της τελευταίας εξαετίας: οι Συμφωνίες λύγισαν, αλλά δεν έσπασαν.

Το επόμενο βήμα έχει όνομα: Σαουδική Αραβία. Η ένταξη του Ριάντ δεν θα πρόσθετε απλώς ακόμη μια σημαία. Θα έδινε πολιτική και θρησκευτική βαρύτητα σε μια νέα περιφερειακή τάξη, θα άνοιγε τον δρόμο για άλλες μουσουλμανικές χώρες και θα συνέδεε την ισραηλινή τεχνολογία με το σαουδαραβικό κεφάλαιο και το Vision 2030.

Το παζάρι, όμως, είναι δύσκολο. Η κυβέρνηση Τραμπ συνέδεσε την αμερικανοσαουδαραβική συμφωνία για ειρηνική πυρηνική συνεργασία με την αναγνώριση του Ισραήλ. Το Ριάντ εξακολουθεί να ζητεί αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας και, κυρίως, μια «μη αναστρέψιμη πορεία» προς ένα παλαιστινιακό κράτος — απαίτηση που η σημερινή ισραηλινή πολιτική ηγεσία απορρίπτει.

Την ίδια ώρα, βέβαια, η πραγματικότητα προηγείται της διπλωματίας.

Σύμφωνα με αποκάλυψη του ισραηλινού ιστοτόπου Walla, το Ισραήλ διαβίβασε, μέσω της αμερικανικής CENTCOM, πληροφορίες που βοήθησαν τη Σαουδική Αραβία να χαρτογραφήσει τις θέσεις και τις προθέσεις των Χούθι.

Οι νέες επιθέσεις της υποστηριζόμενης από το Ιράν τρομοκρατικής οργάνωσης των Χούθι σε σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και η απειλή στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ δείχνουν γιατί η συνεργασία δεν αποτελεί πλέον ιδεολογική πολυτέλεια αλλά αδήριτη ανάγκη.

Ακούγονται και ονόματα άλλων χωρών. Η προαναγγελθείσα ένταξη του Καζακστάν είναι κυρίως θεσμική, αφού διατηρεί σχέσεις με το Ισραήλ από το 1992. Το Αζερμπαϊτζάν και το Ουζμπεκιστάν θεωρούνται πιθανοί επόμενοι εταίροι, ενώ η Σομαλιλάνδη έχει δηλώσει την πρόθεσή της να προσχωρήσει μετά την ισραηλινή αναγνώρισή της.

Ο Τραμπ έχει καλέσει επίσης τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, την Τουρκία, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και το Πακιστάν να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο σχήμα — παρότι ορισμένες έχουν ήδη διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ και το Πακιστάν απέρριψε την ιδέα.

Αυτό αποκαλύπτει τη νέα φιλοδοξία. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ δεν προορίζονται πλέον να αποτελούν απλώς μια συλλογή διμερών αναγνωρίσεων, αλλά τον πυρήνα μιας περιφερειακής αρχιτεκτονικής με αμερικανική εγγύηση: ανταλλαγή πληροφοριών, διασυνδεδεμένη αεράμυνα και αντιπυραυλική προστασία, ασφάλεια θαλάσσιων οδών, ενεργειακοί και εμπορικοί διάδρομοι, ανάσχεση του Ιράν και των τρομοκρατικών οργανώσεων που εξοπλίζει. 

Στο υπό διαμόρφωση αμερικανικό σχέδιο εντάσσονται οι συζητήσεις για μια συμφωνία ασφαλείας μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, καθώς και η εφαρμογή των ρυθμίσεων με τον Λίβανο για την αντιμετώπιση της Χεζμπολάχ.

Η ειρήνη δεν χρειάζεται να περιμένει την επίλυση κάθε σύγκρουσης· το παλαιστινιακό, όμως, δεν μπορεί να αγνοείται επ’ αόριστον.

Γι’ αυτό τα πράγματα παραμένουν δύσκολα και κανείς δεν γνωρίζει αν οι Συμφωνίες του Αβραάμ θα αποκτήσουν άλλα «παιδιά». 

Η παράδοση λέει ότι ο Αβραάμ απέκτησε τον Ισαάκ στα εκατό του. Στη Μέση Ανατολή, λοιπόν, μπορεί να καθυστερεί ο επόμενος απόγονος — αλλά με τον Αβραάμ στη μέση, ίσως και να μην είναι αργά.