GSI: Η αβέβαιη αντίδραση της Τουρκίας κάνει εξαιρετικά λεπτή την ισορροπία

Η επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου εισέρχεται σε μια κρίσιμη φάση. Η έκδοση της ελληνικής και της κυπριακής NAVTEX για τις εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» συνοδεύτηκε από την αναμενόμενη τουρκική αντίδραση. Η Άγκυρα εξέδωσε διπλή αντι-NAVTEX, επαναφέροντας τις γνωστές διεκδικήσεις της. Επιχειρώντας δια τούτου, να αμφισβητήσει ευθέως την αρμοδιότητα της ελληνικής πλευράς να αδειοδοτεί τις συγκεκριμένες έρευνες.

Δεν πρόκειται για μια τυπική διπλωματική διαμαρτυρία. Με την αντι-NAVTEX 1105/26, η Τουρκία ισχυρίζεται ότι τμήμα της περιοχής των ερευνών βρίσκεται εντός της υφαλοκρηπίδας που έχει δηλώσει μονομερώς στον ΟΗΕ, με επιστολή της 18ης Μαρτίου 2020 (A/74/757).

Προχωρεί, μάλιστα, ένα βήμα παραπέρα. Δηλώνει ότι δεν έχει χορηγήσει άδεια για τις συγκεκριμένες εργασίες, χαρακτηρίζει την ελληνική αναγγελία μη εξουσιοδοτημένη και αξιώνει όλες οι ερευνητικές δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές, που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της, να συντονίζονται με τις τουρκικές αρχές.

Με άλλα λόγια, η Άγκυρα δεν αρκείται να διατυπώσει τις διεκδικήσεις της. Επιχειρεί να τις μετατρέψει σε πρακτικό κανόνα λειτουργίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Θέτοντας τη δική της συγκατάθεση ως αναγκαία προϋπόθεση για την πραγματοποίηση ερευνών. Η μονομερής καταχώριση συντεταγμένων στον ΟΗΕ, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με διεθνή αναγνώριση των τουρκικών αξιώσεων ούτε συνιστά συμφωνημένη οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας.

Αυτό ακριβώς είναι το πραγματικό διακύβευμα. Δεν αφορά μόνο την πορεία ενός υποθαλάσσιου καλωδίου, αλλά την προσπάθεια της Τουρκίας να αποκτήσει λόγο και ρόλο σε ενεργειακές και άλλες δραστηριότητες, επικαλούμενη μονομερείς διεκδικήσεις. Εάν η πρακτική αυτή γίνει αποδεκτή, δημιουργείται ένα προηγούμενο με ευρύτερες συνέπειες για την Ελλάδα και την Κύπρο.

Το μεγάλο ερώτημα, βεβαίως, παραμένει ποια θα είναι η επόμενη κίνηση της Άγκυρας. Πριν από λίγες ημέρες είχε καλλιεργηθεί η εκτίμηση ότι η συμμετοχή γαλλικής εταιρείας και η παρουσία γαλλικού ερευνητικού πλοίου θα λειτουργούσαν αποτρεπτικά απέναντι σε μια έντονη τουρκική αντίδραση.

Η Γαλλία διαθέτει πολιτικό και διπλωματικό βάρος, ενώ η εμπλοκή της προσδίδει στην υπόθεση ευρύτερη ευρωπαϊκή διάσταση. Η έκδοση, όμως, της αντι-NAVTEX, αποδεικνύει ότι η Άγκυρα δεν προτίθεται να μείνει αμέτοχη. Το κατά πόσον θα περιοριστεί στη διπλωματική αμφισβήτηση ή θα επιχειρήσει να παρέμβει και επί του πεδίου παραμένει άγνωστο.

Ένα είναι το σίγουρο, με την Τουρκία ουδείς μπορεί να είναι απολύτως βέβαιος ανά πάσα στιγμή. Η εμπειρία του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων οδήγησε στη διακοπή των ερευνών στην περιοχή της Κάσου, υπενθυμίζει πόσο εύκολα μια τέτοια υπόθεση μπορεί να αποκτήσει χαρακτηριστικά κρίσης.

Απαιτείται λεπτή ισορροπία. Ελλάδα και Κύπρος δεν μπορούν να επιτρέψουν στην Άγκυρα να εμφανίζει τις μονομερείς διεκδικήσεις της ως δικαίωμα άσκησης βέτο στις δικές τους αποφάσεις. Χρειάζεται σταθερή και έμπρακτη υπεράσπιση των κυριαρχικών και νόμιμων δικαιωμάτων τους.

Την ίδια στιγμή, όμως, επιβάλλεται ψυχραιμία, συντονισμός και προσεκτικός χειρισμός σε κάθε εξέλιξη. Η αποφασιστικότητα δεν πρέπει να συγχέεται με την απερισκεψία. Ούτε η ανάγκη αποφυγής μιας κρίσης να μετατρέπεται σε υποχώρηση.

Μια σοβαρή ελληνοτουρκική κρίση γύρω από το καλώδιο δεν θα εξυπηρετούσε την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής. Θα έδινε, αντιθέτως, στην Άγκυρα τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως παράγοντας που μπορεί να καθορίζει τις εξελίξεις και να επιβάλλει στην πράξη τις διεκδικήσεις της.

Υπάρχει, ασφαλώς, και η άλλη όψη του ζητήματος. Η επανέναρξη των ερευνών (αν γίνουν πράξεις) δεν σημαίνει ότι ταυτόχρονα έχουν επιλυθεί τα προβλήματα χρηματοδότησης, βιωσιμότητας, κόστους και κατανομής των οικονομικών βαρών του Great Sea Interconnector. Και σε αυτά τα σημαντικά κεφάλαια, απαιτούνται ακόμη κάποιες ξεκάθαρες απαντήσεις.

Παράλληλα, δεν έχουν εκλείψει οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι που συνοδεύουν την υλοποίησή του. Διότι μετά τις έρευνες, έπεται το ουσιαστικό μέρος του έργου. Η έκδοση της NAVTEX αποτελεί ένα σημαντικό βήμα. Όχι όμως εγγύηση ότι το έργο θα ολοκληρωθεί απρόσκοπτα.

Συνεπώς, Αθήνα και η Λευκωσία εισέρχονται σε μια περίοδο αυξημένης ευθύνης. Οφείλουν να υπερασπιστούν τις θέσεις τους χωρίς εκπτώσεις. Να διατηρήσουν κοινό βηματισμό. Να αξιοποιήσουν κάθε διαθέσιμο διπλωματικό και ευρωπαϊκό μέσο. Χρειάζεται αποφασιστικότητα, αλλά και στρατηγική ψυχραιμία.

Γιατί το ζητούμενο δεν είναι, απλώς, να πραγματοποιηθούν κάποιες έρευνες στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου. Είναι να μην περάσει το μήνυμα ότι η Τουρκία μπορεί, με απειλές και μονομερείς ανακοινώσεις, να καθορίζει τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται στην περιοχή. Να μην της δοθεί η ευκαιρία να μετατρέψει την αμφισβήτηση σε μια νέα σοβαρή κρίση, από την οποία θα επιχειρήσει να αποκομίσει γεωπολιτικά οφέλη.

Σε αυτή, λοιπόν, την κρίσιμη φάση, πρωτίστως, απαιτείται και κομματική ομοθυμία. Και στήριξη της Αθήνας και της Λευκωσίας. Το τονίζουμε, επειδή κάποιοι βρίσκονται ήδη σε προεκλογική εκστρατεία. Ελπίζουμε, έστω και μια φορά, να πρυτανεύσει η λογική και να ιεραρχηθεί στην κορυφή των προτεραιοτήτων το συμφέρον της Κύπρου!