Πριν δύο περίπου χρόνια, Φλεβάρη του ’21, μια ομάδα εργατών ήσυχα κι ειρηνικά, χωρίς τυμπανοκρουσίες ή διαμαρτυρίες, αφαίρεσε από την πόλη Μελίγια το τελευταίο άγαλμα του Φρανσίσκο Φράνκο, του δικτάτορα που είχε παραμείνει στην εξουσία για 40 χρόνια. Ήταν το μοναδικό άγαλμα αφιερωμένο σε έναν δικτάτορα που παρέμενε σε δημόσια θέα στην Ευρώπη.
Η αποκαθήλωση έγινε μετά από ψήφισμα της τοπικής συνέλευσης το οποίο καταψήφισε το ακροδεξιό κόμμα Vox, υποστηρίζοντας ότι το άγαλμα τιμούσε τον στρατιωτικό ρόλο του Φράνκο και όχι τη δικτατορία του, οπότε δεν έπρεπε να εφαρμοστεί ο Νόμος Ιστορικής Μνήμης, μια νομοθεσία του 2007 που προβλέπει την κατάργηση όλων των συμβόλων που συνδέονται με το καθεστώς Φράνκο. Βάσει, μάλιστα, της νομοθεσίας αυτής η ισπανική κυβέρνηση είχε αφαιρέσει από τους κληρονόμους του Φράνκο την κυριότητα του θερινού παλατιού.
Το άγαλμα, είχε ανεγερθεί το 1978, τρία χρόνια μετά το θάνατο του Φράνκο για να τιμηθεί -είπαν τότε- ο ρόλος του ως διοικητή της ισπανικής λεγεώνας στον πόλεμο του Ριφ, μια σύγκρουση το 1920 από την Ισπανία και τη Γαλλία ενάντια στις φυλές των Βερβέρων της ορεινής περιοχής του Μαρόκου. Η πλειοψηφία ωστόσο θεώρησε πως δεν διαχωρίζεται η ζωή και οι πράξεις κάποιου σε περιόδους. Τα κακό αμαυρώνει και ακυρώνει το όποιο καλό προϋπήρξε. Στην ιστορία καταγράφονται και τα δύο, αλλά δεν αποδίδονται τιμές. Κάπως έτσι αποδίδεται κάθαρση και οι κοινωνίες προχωρούν προς το μέλλον έχοντας αρχειοθετήσει το παρελθόν. Φυσικά και στην Ισπανία υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που λατρεύουν τον Φράνκο. Δεν νομιμοποιούνται όμως ούτε ενθαρρύνονται από τα επίσημα όργανα του κράτους και του Κοινοβουλίου.
Η ίδια τακτική έχει επικρατήσει πλέον σε πολλές χώρες με στόχο να απαγκιστρωθεί το παρόν και το μέλλον από τα κακά του παρελθόντος. Οι Αμερικανοί μετακίνησαν το άγαλμα του τέως προέδρου Τόμας Τζέφερσον από το δημαρχείο της Νέας Υόρκης. Γιατί, ναι μεν μπορεί να υπήρξε ένας γενικά καλός πρόεδρος, αλλά ταυτόχρονα είχε στην ιδιοκτησία του 600 σκλάβους. Και ναι μεν το 1801 – 1809, περίοδο κατά την οποία ηγήθηκε της χώρας είναι πολύ μακρινή, αλλά ενσαρκώνει μια από τις πιο ντροπιαστικές πλευρές της Αμερικής.
Την ίδια τύχη είχαν πολλά αγάλματα σε πολλές χώρες. Άλλα γκρεμίστηκαν –όπως αυτό του βασιλιά Λεοπόλδου Β’ στις Βρυξέλλες για την δράση του στο Κόγκο όταν αποτελούσε αποικία του Βελγίου- και άλλα μετακινήθηκαν. Εμείς ακόμα στήνουμε ανδριάντες σε ανθρώπους που η ιστορία τους έχει κατατάξει σε μαύρες σελίδες επιλέγοντας να κρατάμε ένα μέρος της ιστορίας.
