Λαχαρόπετρα (εικ.2.), είναι η ονομασία ενός μεγάλου βράχου, που βρίσκεται στους πρόποδες του Πενταδακτύλου, στην Λάρνακα της Λαπήθου. Στην νοτιοδυτική πλευρά αυτού του βράχου είναι λαξευμένη η πιο κάτω επιγραφή στην ελληνική και φοινικική γλώσσα (εικ.1).
Φαίνεται ότι την επιγραφή αυτή την έγραψε ο Πραξίδημος Σεσμάος για να αφιερώσει στην Θεά Αθηνά τη Σώτειρα Νίκη των στρατευμάτων του βασιλέως Πτολεμαίου, καλή τη τύχη. Να σημειωθεί ότι σε κάποιες ελληνικές επιγραφές βρίσκονται και κάποια στοιχεία φοινικικής γραφής, όπως Πραξίδημος (=Baalsillem), Αθηνά (=Anath), καθότι κατά τον 5ο και 4ο π.Χ. αιώνα το βασίλειο της Λαπήθου βρισκόταν υπό την κατοχή των Φοινίκων. Μέχρι πρόσφατα ήμουν με την εντύπωση ότι ο Πραξίδημος Σεσμάος θα πρέπει να ήταν ο στρατηγός των στρατευμάτων του Πτολεμαίου, που νίκησε τα στρατεύματα του Αντιγόνου, σε μάχη που έγινε στον τόπο αυτό γύρω στο 312 πΧ. Όταν όμως πρόσεξα ότι το όνομα Πραξίδημος παρουσιάζεται και στην επιγραφή που βρέθηκε στον ναό του Λαρνάκιου Ποσειδώνα στην Λάρνακα της Λαπήθου, τότε άρχισα να προβληματίζομαι ότι πιθανό να πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο.
Ο Συσχετισμός
Και στις δύο επιγραφές παρουσιάζεται ως αφιερωτής κάποιος με το όνομα Πραξίδημος. Στην επιγραφή πάνω στον μεγάλο βράχο, που ονομάζεται Λαχαρόπετρα, παρουσιάζεται με το επίθετό του, «Πραξίδημος Σεσμᾶος», ενώ στην επιγραφή στον Ναό του Ποσειδώνα παρουσιάζεται με την ιδιότητά του, «ἔδοξεν Πραξιδήμῳ τῷ ἀρχιερεῖ».
Σημειώνω επίσης τις ομοιότητες στον τρόπο γραφής των δύο επιγραφών και στον τρόπο που καταλήγουν, όπως «ἀγαθῇ τύχῃ» και «Τύχη τῇ ἀγαθῇ». Η απόσταση μεταξύ των σημείων όπου υπήρχαν αυτές οι επιγραφές είναι ένα χιλιόμετρο περίπου.
Ο Προβληματισμός
Με αυτές τις επισημάνσεις συσχετισμού δημιουργούνται προβληματισμοί. Μήπως ο Πραξίδημος, ο οποίος αναφέρεται ως αφιερωτής και στις δύο επιγραφές, είναι το ίδιο πρόσωπο και μήπως αυτός ήταν ο εμπνευστής και ο πρωτεργάτης για τη δημιουργία τους;
Τα Συμπεράσματα
Αν υποθέσουμε ότι ισχύει το σκεπτικό που αναφέρεται στον προβληματισμό, τότε καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι ο αρχιερέας του ναού του Ναρνάκιου Ποσειδώνα, που ονομαζόταν Πραξίδημος Σεσμάος, φαίνεται να ήταν ο εμπνευστής και ο πρωτεργάτης για τις δύο επιγραφές. Την επιγραφή στον Ναό φαίνεται να την έγραψε για να τιμήσει τον Νουμίνιο Νουμινίου για τις ευεργεσίες του στην πόλη και την ορθότητα του λόγου και των πράξεών του, και την επιγραφή στη Λαχαρόπετρα φαίνεται να την έγραψε με την ευκαιρία ανάθεσης βωμού στη θεά Αθηνά για τη Σώτειρα νίκη του βασιλέως Πτολεμαίου. Ο Gunnis αναφέρει ότι «το χωριό υποτίθεται ότι έχει χτιστεί στον χώρο της αρχαίας πόλης της Λακεδαίμωνος, που περιλάμβανε έναν ναό του Ποσειδώνα, που ανεγέρθηκε από τον Πτολεμαίο τον Σωτήρα, 312 π.Χ.». Αυτό σημαίνει ότι ο ναός του Ποσειδώνα ανεγέρθηκε πριν το χωριό πάρει την ονομασία Λάρνακας της Λαπήθου. Εφόσον η επιγραφή αναφέρεται στον ναό του ΛΑΡΝΑΚΙΟΥ Ποσειδώνα, φαίνεται ότι ο Πραξίδημος έζησε και έγραψε τις δύο επιγραφές σε κάποιο κατοπινό στάδιο, όταν το χωριό μετονομάστηκε σε Λάρνακα της Λαπήθου και όταν από αυτό δόθηκε το επίθετο Λαρνάκιος στον θεό Ποσειδώνα (μάλλον αρκετά χρόνια μετά το 312 π.Χ.).
Για τη Λαχαρόπετρα γίνεται αναφορά από τον Jack Goodwin στο βιβλίο του A Toponymy of Cyprus, ο οποίος την ονομάζει Latharopetra Rock, καθώς επίσης και από τον Kitchener, που παρουσιάζει σε χάρτη τη Λαχαρόπετρα με την ονομασία Πτολεμαίου Βράχος (Ptolemaeo Vrachos). Σημειώνω ότι, παρόλο που δεν εντόπισα αναφορές για την προαναφερθείσα μάχη, μεταξύ των στρατευμάτων του Πτολεμαίου και του Αντιγόνου, υπάρχουν ενδείξεις που υποστηρίζουν την περιγραφή της όπως αυτή αναφέρεται στο βιβλίο μου «Λάρναξ Λαπήθου (Λακεδαίμων)», έκδοση 2021 σελίδες 13-18. Ο Gunnis, στο βιβλίο του Historic Cyprus, γράφει ότι «το χωριό ονομάζεται έτσι, (δηλαδή Λάρναξ Λαπήθου), από τη μεγάλη ποσότητα τάφων σε λαξευμένη πέτρα που το περιτριγυρίζουν και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι τάφοι αυτοί ανήκουν σε Λαπηθιώτες». Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Λάπηθος βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του βουνού και σε μεγάλη και δύσβατη απόσταση από τον Λάρνακα, και επομένως αποκλείεται να ήταν ο χώρος αυτός ένα συνηθισμένο νεκροταφείο, τότε οι αρχαίοι αυτοί τάφοι θα προέκυψαν από τη σφαγή πολλών Λαπηθιωτών στη μάχη Πτολεμαίου και Αντίγονου.
Υπάρχει μία εκδοχή ότι, η ονομασία Λαχαρόπετρα θα προέκυψε από το λαφυρόπετρα, διότι υπέθεταν ότι μέσα σε αυτόν τον μεγάλο βράχο είναι κρυμμένος κάποιος θησαυρός. Υπάρχει και η παράδοση ότι όποιος προσπαθήσει να τον λεηλατήσει κλείνεται μέσα στον βράχο. Πιθανώς η λαϊκή παράδοση να επηρεάστηκε από την επιγραφή (τον βωμόν ανέθηκεν) και να υπέθεσε ότι η αφιέρωση στον βωμό της Θεάς Αθηνάς να συνοδευόταν και με κάποια λάφυρα που τοποθετήθηκαν μέσα στον βράχο σαν τάμα.
Μετά το 2003, όταν οι τουρκικές αρχές επέτρεψαν τις επισκέψεις Ελληνοκυπρίων στα κατεχόμενα, πήγα αρκετές φορές με φίλους για να τους δείξω την επιγραφή, που λόγω χρόνου είχε κρυφτεί πίσω από βάτους. Τον Οκτώβριο του 2006 πήγα με τον Κυβερνήτη του θέματος και μέλη της λέσχης LIONS Κερύνειας, για ευρύτερη προβολή αυτής της αρχαιότητας. Φαίνεται όμως ότι κάποιοι πρόσεξαν την παρουσία μας και την επόμενη φορά που πήγα η επιγραφή ήταν καλυμμένη με κάτι σαν κατράμι ή μπετόν. Δεν κατάλαβα τι ήταν.
Όταν πριν λίγες μέρες, (Ιούνιος 2022), επισκέφθηκα τα κατεχόμενα εδάφη μας με τον φίλο μου κ. Κώστα Μαγειρούδι, ανυπομονούσα να δω σε ποια κατάσταση θα εύρισκα την επιγραφή αυτή. Ομολογώ ότι ήταν μεγάλη η ανακούφισή μου όταν βρήκα την περιοχή καθαρισμένη από τους βάτους, και την επιγραφή ολοκάθαρη. Οι επισυνημμένες φωτογραφίες αποδίδουν τα περί του λόγου το αληθές.
Δυστυχώς δεν μπόρεσα να ανέβω πάνω στο παρακείμενο βουνό, όπου με πήρε ο πατέρας μου τον καιρό που ήμουν μικρός, και μου έδειξε τα υπολείμματα των ερειπίων των πέτρινων οχυρωμάτων του Αντιγόνου, από την εποχή της μάχης, 312 πΧ. Εξήγησα όμως στον φίλο μου κ. Κώστα Μαγειρούδι, και εύχομαι να μπορέσει να επισκεφτεί το βουνό αυτό και να εντοπίσει αυτά τα ερείπια για τα οποία δεν βρήκα καμία αναφορά σε συγγράμματα. Θα είναι μεγάλη η ικανοποίηση να προλάβω να τα ξαναδώ, έστω και σε φωτογραφία.
Email: andreaspetroudis@gmail.com
Website: www.andreaspetroudis.com
* (Πρώην Γραμματέας της Συντονιστικής Επιτροπής Δήμων Σωματείων και Οργανώσεων Επαρχίας Κερύνειας, από την Ίδρυσή της το 1987 μέχρι το 2002.)
