Η διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει άμεσα η Κυπριακή Δημοκρατία, δεδομένης της υποχρέωσής της για επίτευξη των υψηλών στόχων που έθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕ) για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Η πρόκληση αυτή ενισχύεται και από τον υψηλό όγκο παραγόμενων δημοτικών αποβλήτων ανά κάτοικο ετησίως και του πολύ χαμηλού ποσοστού ανακύκλωσης.
Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου και της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, διαφαίνεται ότι η διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων στην Κύπρο χρήζει άμεσης και ουσιαστικής βελτίωσης, ώστε να προσεγγίσει τους σχετικούς ευρωπαϊκούς μέσους όρους που αφορούν τα απόβλητα. Συγκεκριμένα, κατά το 2020, η Κύπρος παρήγαγε συνολικά 609 κιλά δημοτικών αποβλήτων ανά κάτοικο, ποσό κατά πολύ υψηλότερο συγκριτικά με τον μέσο όρο της ΕΕ, το οποίο ανέρχεται στα 505 κιλά ανά κάτοικο. Επιπλέον, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η Κύπρος κατέχει την ένατη θέση στην Ευρώπη ως προς την παραγωγή αποβλήτων, ακολουθώντας την Ιταλία (628 κιλά), Κροατία (643 κιλά), Γαλλία (706 κιλά), Ισπανία (726 κιλά), Ελλάδα (746 κιλά), Ιρλανδία (790 κιλά), Εσθονία (814 κιλά) και Γερμανία (834 κιλά).
Από την ποσότητα των 462 χιλιάδων τόνων δημοτικών αποβλήτων που έτυχε διαχείρισης στη Κύπρο το 2020, μόνο το 19,5% προωθήθηκε για ανακύκλωση ή/και κομποστοποίηση, ποσοστό κατά πολύ μικρότερο σε σύγκριση με το 48% που αποτελεί τον μέσο όρο της ΕΕ. Σημειώνεται, ότι το 78,8% των δημοτικών αποβλήτων που παράγονται στην Κύπρο διατίθεται σε χώρους απόρριψης (ΟΕΔΑ, ΧΥΤΑ), ποσοστό κατά τρεις φορές υψηλότερο από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο που είναι στο 23%, και αρκετά υψηλότερο από τον στόχο του 10% που έχει θέσει η ΕΕ για το 2030. Πολύ σημαντική είναι επίσης η ορθολογική διαχείριση των βιοαποδομήσιμων αποβλήτων, αφού σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία, το 2020 στην Κύπρο 127 χιλιάδες τόνοι βιοαποδομήσιμων αποβλήτων υποβλήθηκαν σε επεξεργασία σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών απορριμμάτων μετά τη διαλογή.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία (2018/851/ΕΕ) για τα απόβλητα, η οποία έχει μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο, ορίζεται ότι έως το 2025 τουλάχιστον το 55% των δημοτικών αποβλήτων πρέπει να προετοιμάζεται κατάλληλα για επαναχρησιμοποίηση ή ανακύκλωση. Το 2030 το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 60% και έως το 2035, στο 65%. Επίσης, η συγκεκριμένη Οδηγία προϋποθέτει την εγκαθίδρυση χωριστής συλλογής κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και επικίνδυνων αποβλήτων που παράγονται από τα νοικοκυριά έως την 1η Ιανουαρίου 2025 και χωριστή συλλογή ή ανακύκλωση στην πηγή των οργανικών αποβλήτων έως την 31η Δεκεμβρίου 2023.
Προκειμένου να επιτευχθεί το μεγαλύτερο δυνατό ποσοστό επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης και να μειωθεί το ποσοστό των δημοτικών αποβλήτων που καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής, είναι επιτακτική η ανάγκη να προωθηθεί η διαλογή στην πηγή (από οικιακές και εμπορικές δραστηριότητες, ιδρύματα, βιομηχανίες) και η χωριστή συλλογή τους από τις Τοπικές Αρχές. Σημαντικό ρόλο στην εν λόγω προσπάθεια θα διαδραματίσουν οι περί Αποβλήτων (Διαχείριση Δημοτικών Αποβλήτων από τις Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης) Κανονισμοί, οι οποίοι εγκρίθηκαν από την Ολομέλεια της Βουλής στις 7 Ιουλίου 2022.
Σύμφωνα με τους πιο πάνω Κανονισμούς, οι Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης υποχρεούνται να εκπονήσουν, έως την 31η Δεκεμβρίου 2023, εξαετή Τοπικά Σχέδια Δράσης για την πρόληψη της δημιουργίας και την ορθολογική διαχείριση των δημοτικών τους αποβλήτων. Στα Τοπικά Σχέδια Δράσης, θα περιλαμβάνονται μέτρα και δράσεις βασισμένα στην ιεράρχηση της διαχείρισης αποβλήτων. Συγκεκριμένα, κατά σειρά προτεραιότητας, τα Τοπικά Σχέδια Δράσης θα βασίζονται:
α) στην αποφυγή της δημιουργίας αποβλήτων και την επαναχρησιμοποίηση προϊόντων,
β) στη διαλογή στην πηγή και στη χωριστή συλλογή,
γ) στην προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση,
δ) στην ανακύκλωση και ανάκτηση, και
ε) στην τελική διάθεση.
Σύμφωνα με σχετική πρόνοια των παραπάνω Κανονισμών, οι Τοπικές Αρχές υποχρεούνται να εφαρμόσουν συστήματα υποχρεωτικής διαλογής στην πηγή και χωριστής συλλογής για οργανικά απόβλητα (κουζίνας, εστιατορίων, κήπων και πάρκων), ανακυκλώσιμα ρεύματα αποβλήτων (χαρτιά και χαρτόνια, γυαλιά, πλαστικά και μέταλλα), ξύλινες και συνθετικές συσκευασίες, προϊόντα κλωστοϋφαντουργίας (ρούχα, υφάσματα και συσκευασίες από υφαντουργική ύλη), ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό και μπαταρίες οικιακού τύπου, ογκώδη απόβλητα και μεικτά δημοτικά απόβλητα.
Οι αποφάσεις στην Επιτροπή Περιβάλλοντος
Επιπρόσθετα, οι Τοπικές Αρχές υποχρεούνται να εφαρμόσουν συστήματα «Πληρώνω Όσο Πετώ» (ΠΟΠ), ώστε να παρασχεθούν οικονομικά και άλλα κίνητρα στους πολίτες και τις επιχειρήσεις, τόσο για την πρόληψη της δημιουργίας, αλλά και για τη διαλογή των αποβλήτων στην πηγή. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του ποσοστού ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης και παράλληλα τη μείωση των μεικτών απόβλητων που καταλήγουν στους χώρους υγειονομικής ταφής. Με γνώμονα τις αποφάσεις που λήφθηκαν κατά τη συζήτηση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Περιβάλλοντος, τα συστήματα ΠΟΠ θα τεθούν σε ισχύ έξι μήνες από την ημερομηνία έναρξης της ισχύος των Τοπικών Σχεδίων Δράσης, δηλαδή την 1η Ιουλίου 2024.
Η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων Κύπρου (ΟΕΒ) συμμετείχε ενεργά στις συνεδρίες της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Περιβάλλοντος για τη διαμόρφωση των περί Αποβλήτων Κανονισμών. Η ΟΕΒ θεωρεί ότι με τη σωστή διαλογή στην πηγή και την ορθολογική διαχείριση των παραγόμενων αποβλήτων, οι επιχειρήσεις και οι βιομηχανίες θα έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν το κόστος που καταβάλλουν στις Τοπικές Αρχές, ενώ ταυτόχρονα θα υιοθετήσουν ένα βιώσιμο κυκλικό μοντέλο λειτουργίας.
* Λειτουργός, Τμήμα Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Ομοσπονδία Εργοδοτών & Βιομηχάνων (ΟΕΒ)
