Ο Διγενής ακούοντας τις ουρανομήκεις κραυγές της ελευθερίας από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως των αγωνιστών της ΕΟΚΑ και συνεπαρμένος από την ακατάβλητη ορμή αυτοθυσίας των πολιτικών κρατουμένων, τους χαρακτήρισε «Ανθό του Κυπριακού Λαού». Γιατί στα κρατητήρια μαρτυρούσαν αγόγγυστα 3.362 Έλληνες πάσης ηλικίας. με πρωταγωνιστές τους νέους. Μαθητές Γυμνασίων, υπαλλήλους, εργάτες, αγρότες μαχητές της πατρώας γης εναντίον των οποίων δεν εξασφαλίζονταν προσωπικές μαρτυρίες για συμμετοχή στην Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών, τους εγκλώβιζαν στα κρατητήρια όταν δεν μπορούσαν να τους επιβάλουν ποινές φυλάκισης στις Κεντρικές Φυλακές και 36 τους έστειλαν στις φυλακές της Αγγλίας Γουόρμουρ Σκράπς, Μέητ Στόουν, Γουέκφιλντ και Περθ και ένα σε νησί της Μάγχης. 

Οι περισσότεροι περνούσαν από τη φρίκη των θαλάμων βασανιστηρίων στην Ομορφίτα, το Σπέσιαλ Μπραντς, την Παλαιά Αμμόχωστο, στο Κάστρο της Κερύνειας, στο Ρετ Χάους της Λεμεσού. Εκεί καραδοκούσαν αποτρόπαιοι Άγγλοι βασανιστές και Τούρκοι που υπέβαλλαν τους συλλαμβανομένους σε αφάνταστα μαρτύρια, σπασμένα κόκκαλα, τραυματισμένους πνεύμονες, ματωμένες σάρκες, συγχυσμένα μυαλά και μισοπεθαμμένους τους μετέφεραν στην Κοκκινοτριμιθιά, στην Πύλα, στο Πολέμι και όπου αλλού εγκατέστησαν κελιά ομήρων. Οι «Πολιτικοί Κρατούμενοι» έφταναν σε άθλια κατάσταση. Πολλοί δεν μπορούσαν να περπατήσουν λόγω μαρτυρίων στα γεννητικά όργανα, άλλοι δεν μπορούσαν να κλείσουν τα μάτια τους σε ύπνο από τους αβάστακτους πόνους, κι άλλοι βασανίζονταν από τους εφιάλτες της νύχτας στο βαθύ σκοτάδι των παραγκών. Στα τσίγκινα παραπήγματα όπου ψήνονταν το καλοκαίρι και μάργωναν τον χειμώνα που τους περόνιαζε τα κορμιά το ψυχρό αγιάζι από το Τρόοδος. Από τη Χιονίστρα σαΐτευε τους ανθρώπους στις απάνθρωπες παράγκες, παραταγμένες κατά τα χιτλερικά πρότυπα του Άουσβιτς και των άλλων καταραμένων φυλακιστηρίων του ναζισμού. Κι όμως, αυτοί οι άνθρωποι άντεχαν τέσσερα χρόνια, ζώντας στην κόλαση και κάθε βράδυ μαζεύονταν στις συγκλίνουσες γωνίες των διαμερισμάτων, έψαλλαν τον εσπερινό ύμνο του Αθηνογένους Μάρτυρος του έτους 156, τραγουδούσαν τα κύματα της Σαλαμίνας και ανέβαζαν στα επουράνια τον εθνικό μας ύμνο, με τις μπάσες φωνές των «κολασμένων», και εξακόντιζαν ως τις ακραίες προφυλακές της Ρωμιοσύνης   απολυτρωτικά θούρια, καλώντας τη λευτεριά να σκεπάσει τις πληγές της δοκιμαζόμενης πατρίδας και να φέρει την άνοιξη στον Κρανίου Τόπο, όπου μαρτυρούσε ο Λαός δίνοντας τις μάχες της αξιοπρέπειας και της ανθρωπιάς. 

Η ζωή του πολιτικού κρατουμένου κυλούσε από τον καημό στον εφιάλτη. Ο άνθρωπος ήταν κατάδικος της αβεβαιότητας που λαιμόπνιγε με το οστεώδες χέρι της απελπισίας. Δεν μπορούσαν να ελπίζουν οι κλεισμένοι στους τσίγκους αγωνιστές. Δεν ήταν δέσμιοι δικαστικών ποινών. Έβλεπαν τα παιδιά τους να μεγαλώνουν με κλάματα για τον χαμένο πατέρα στις αγκαλιές των μοναχικών μανάδων, που τουλούπιαζαν τα βρέφη στ’ αναποδογυρισμένα σαμάρια για να παίρνουν εκείνες τα δρεπάνια για να θερίσουν το μεροκάματο του πόνου. Έβλεπαν τους ογδοντάρηδες παππούδες να ανεβαίνουν, αιώνιοι Σίσυφοι, στους λόφους του τίποτα, σπρώχνοντας ογκόλιθους που θα κατρακυλούσαν πριν σπρωχθούν στον φανταστικό προορισμό τους, υπηρετώντας το άγιο χρέος της ανάγκης που θα ξεγελούσε την πείνα της φτώχειας. Έκλειναν τα μάτια να έλθει ο παντοκαταλύτης ύπνος να κλείσει τις βρύσες του ιδρώτα της απελπισίας, μα το δέος κι ο φόβος δεν παρηγορούσαν τους καημούς. Κι η νιότη έκλαιγε τα χαμένα ερωτικά όνειρα που έσβηναν στην Ιουλιανή κάψα της Κοκκινοτριμιθιάς, της Πύλας, του Πολεμιού και πάγωναν κρύσταλλοι δυστυχίας στα κακοποιημένα πρόσωπα.

Ο πόθος γινόταν πάθος στις απεργίες πείνας και γιγάντωνε την τόλμη της απόδρασης, να σπάσει τα δεσμά. Κι οι πολιτικοί κρατούμενοι αποτολμούσαν ηρωικές αποδράσεις με τρόπους που σκεφτόταν η αγωνία της ελευθερίας. 49 άντρες έγραψαν 11 αποδράσεις από τα σιδερόφρακτα κρατητήρια. Ανέβηκαν στα βουνά, στις μάχες, στα ανελέητα κυνηγητά. Οι 7 έπεσαν στις μάχες. Και υποδέχονται τον λαό μαρμαρωμένοι κατ’ αντιστοιχία στην είσοδο προς το μνημείο. Οι επιζήσαντες τίμησαν με τα μαρμάρινα πρότυπα τους νεκρούς τους, για να  εμπνέουν και να καθοδηγούν τις επερχόμενες γενιές, με τους υπέρτατους νόμους που εξασφαλίζουν την ανθρωπιά, την αξιοπρέπεια και το ελληνικό φιλότιμο.

Τα κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς επανανοίγουν την πύλη τους στον κόσμο στις 7 Νοεμβρίου 2021 στις 11 το πρωί και καλείται ο λαός να προσέλθει εν είδει ιστορικού προσκυνήματος. Για να ζήσει με την Πρόεδρο της Βουλής κυρία Αννίτα Δημητρίου και τους επιζώντες της χορείας των μαρτύρων, στιγμές των δοκιμασιών που αποτελούν σύστημα Παιδείας προς την αξιοσύνη του ανθρώπου. Να διέλθει από τις αίθουσες μονίμων εκθέσεων ηρωισμού, να δει πτυχές από τα βασανιστήρια, τον καθημερινό βίο, μοναδικά στιγμιότυπα από την Επανάσταση του 1821, να αναπνεύσει την ιερή αύρα που πνέει αδιαφοροποίητη από τον καιρό του μεγάλου αγώνα, και να επικοινωνήσει με τις υποχρεώσεις που πρέπει να εμπνέουν τον Λαό στον αγώνα της απελευθέρωσης. Η επίσκεψη στα κρατητήρια είναι θέμα ψυχικής ανανέωσης και ιστορικής επικοινωνίας με το παρελθόν που τίμησε τον κόσμο μας κι έδειξε στις κοινωνίες πώς οι δούλοι γίνονται ελεύθεροι. Πέραν όμως τούτων, η επίσκεψη θα είναι ευχαριστήρια οφειλή προς το Περιφερειακό Γυμνάσιο Κοκκινοτριμιθιάς, στο οποίο ο Σύνδεσμος Πολιτικών Κρατουμένων, με την επίγνωση του επελθόντος αδησωπήτου γήρατος, εμπιστεύτηκε τις εκδηλώσεις των κρατητηρίων και επί πενταετία ήδη η διεύθυνση του Γυμνασίου, οι καθηγητές και οι υπάλληλοι, αγωνίζονται για να κρατήσουν όρθιες την παράδοση και την ευθύνη έναντι όσων μαρτύρησαν για την τιμή της πατρίδας, τον καιρό που με τον ηρωισμό της ενέπνεε τον θαυμασμό των ελευθέρων ανθρώπων.