Η αξία της ακοής και οι συνέπειες της απώλειας της για τον άνθρωπο είναι προφανείς. Με πρωτοβουλία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) η 3η Μαρτίου κάθε έτους καθιερώθηκε ως η Παγκόσμια Ημέρα Ακοής. Το σύνθημα της φετινής Ημέρας Ακοής είναι «Υγεία της ακοής για όλους! Ανίχνευση, Αποκατάσταση, Επικοινωνία». Στη χώρα μας κάθε χρόνο γεννιούνται 10-15 παιδιά με σημαντική απώλεια ακοής, ενώ σε κάποια παιδιά η βαρηκοΐα εμφανίζεται αργότερα.

Πώς εφαρμόζονται στην Κύπρο του 2021 αυτές οι βασικές αρχές προσέγγισης της βαρηκοΐας; Η πρώτη βασική δράση λαμβάνει χώρα με την γέννηση του παιδιού και τη διενέργεια ανιχνευτικού ελέγχου της ακοής (screening).Πρόκειται για μία απλή, σύντομη και αυτοματοποιημένη εξέταση, η οποία εντοπίζει τα νεογνά με πιθανή εκ γενετής βαρηκοΐα, με σκοπό την παραπομπή τους για περαιτέρω εξετάσεις. Ο έλεγχος στη χώρα μας επιτελείται καθολικά, καλύπτει δηλαδή όλα τα νεογέννητα και διενεργείται κυρίως από το Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής και κατά δεύτερο λόγο από το Ακοολογικό Τμήμα της Ωτορινολαρυγγολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. 

Τα νεογνά στα οποία ο ανιχνευτικός έλεγχος θέτει υποψία βαρηκοΐας παραπέμπονται ακολούθως σε εξειδικευμένους ωτορινολαρυγγολόγους και ακοολόγους για ειδικές εξετάσεις, με σκοπό τον ακριβή καθορισμό του επιπέδου ακοής του παιδιού. Από τη στιγμή που επιβεβαιωθεί η βαρηκοΐα, το παιδάκι και η οικογένεια του εισέρχονται στο στάδιο της αντιμετώπισης. Αυτό περιλαμβάνει την αιτιολογική διερεύνηση, δηλαδή την εξακρίβωση του αιτίου της βαρηκοΐας, την αποκατάσταση της ακοής, συνηθέστερα με ακουστικά βοηθήματα, και την λοιπή στήριξη του παιδιού και της οικογένειας του, κυρίως με λογοθεραπεία και στήριξη από ειδικό παιδαγωγό.

Για να διασφαλιστεί η πολυθεματική και ολοκληρωμένη προσέγγιση, τα παιδιά αυτά και οι οικογένειες τους εντάσσονται στο πρόγραμμα της Πολυθεματικής Ομάδας για Παιδιά με Απώλεια Ακοής. Η ομάδα αυτή, συνεδριάζει σε τακτά χρονικά διαστήματα στους χώρους της Ωτορινολαρυγγολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Απαρτίζεται από ωτορινολαρυγγολόγους, ακοολόγους, λογοθεραπευτές, ειδικούς παιδαγωγούς, ψυχολόγο και λειτουργό του Τμήματος Κοινωνικής Ενσωμάτωσης, ενώ στις συνεδρίες καλούνται να παραστούν και όσοι άλλοι ειδικοί εμπλέκονται στο κάθε περιστατικό. Το κάθε παιδάκι με απώλεια ακοής τυγχάνει διεπιστημονικής αντιμετώπισης, ενώ στις συνεδρίες της ομάδας προσκαλούνται οι γονείς – κηδεμόνες, γίνεται μια από κοινού αξιολόγηση και λαμβάνονται αποφάσεις για την όσο το δυνατό καλύτερη στήριξη του παιδιού.

Στις πλείστες περιπτώσεις η αποκατάσταση της ακοής σε απώλειες μόνιμου χαρακτήρα επιτυγχάνεται με τη χρήση ακουστικών βοηθημάτων. Αυτά στη χώρα μας διατίθενται από ιδιωτικά ακουολογικά κέντρα και επιχορηγούνται από το κράτος. Σε περιπτώσεις σοβαρού βαθμού βαρηκοΐας ή πλήρους κώφωσης, όπου το συμβατικό ακουστικό βαρηκοΐας δεν αρκεί για να προσφέρει ικανοποιητική ακοή, υπάρχει η λύση της τοποθέτησης ενός εξειδικευμένου ακουστικού, του κοχλιακού εμφυτεύματος. Το κοχλιακό εμφύτευμα είναι μια ηλεκτρονική συσκευή που τοποθετείται στο αυτί με μια λεπτή επέμβαση. Προσλαμβάνει τον ήχο, τον μετατρέπει σε ηλεκτρικά ερεθίσματα και με αυτά διεγείρει κατευθείαν το ακουστικό νεύρο. Πρόκειται στην ουσία για ένα βιονικό αυτί, το οποίο προσφέρεται από το Κέντρο Κοχλιακών και άλλων Ακουστικών Εμφυτευμάτων της Ωτορινολαρυγγολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας του ΟΚΥπΥ. Στο κέντρο εμφυτεύονται άτομα με βαρηκοΐα όλων των ηλικιών, από παιδιά κάτω του ενός έτους μέχρι ηλικιωμένοι.

Κεντρικό ρόλο στην στήριξη των παιδιών με βαρηκοΐα κατέχουν οι δομές του Υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας με τη Σχολή Κωφών, καθώς και οι υπηρεσίες στήριξης που προσφέρονται σε σχολεία με ακούοντες μαθητές. Επίσης σημαντικό ρόλο επιτελούν ακαδημαϊκά ιδρύματα με τμήματα λογοθεραπείας και αποκατάστασης, αλλά και ιδιώτες ειδικοί (π.χ. λογοθεραπευτές).

Η Παγκόσμια Ημέρα Ακοής 2021 βρίσκει τη χώρα μας να διαχειρίζεται τη βαρηκοΐα αρκετά συγκροτημένα. Φυσικά πρέπει να κάνουμε ακόμα πολλά. Όσο αφορά στα παιδιά, χρειάζεται συντονισμός και εποπτεία του Ανιχνευτικού Προγράμματος Ακοής από το Υπουργείο Υγείας κάτι που ήδη μελετά αρμόδια επιτροπή, καθώς και ευαισθητοποίηση επαγγελματιών υγείας-εκπαίδευσης και γονέων σχετικά με τις επιπτώσεις της ελαφριάς ή της μονόπλευρης βαρηκοΐας και την ανάγκη αντιμετώπισης της. Στους ενήλικες, ιδιαίτερα σημαντική είναι η σωστή ενημέρωσή τους για τους παράγοντες που μπορεί να βλάψουν την ακοή, με κυριότερη την έκθεση σε δυνατούς θορύβους (π.χ. εργασία σε εργοστάσια, χειρισμός μηχανημάτων, κρότοι πυροβόλων όπλων, δυνατή μουσική), καθώς και τους τρόπους προστασίας των αυτιών τους (π.χ. χρήση ωτοασπίδων, μειωμένη ένταση μουσικής). Τέλος, χρειάζεται οι ενήλικες και ιδιαίτερα οι ηλικιωμένοι να εξοικειωθούν με την ιδέα της έγκαιρης χρήσης ακουστικών βαρηκοΐας, μία πρακτική που βοηθά στη μείωση δυσάρεστων συνεπειών, όπως η άνοια και η κοινωνική απομόνωση. Είναι υποχρέωση όλων εμάς που ασχολούμαστε επαγγελματικά με την ακοή και την απώλεια της όπως ο κάθε βαρήκοος συνάνθρωπος μας, και κυρίως τα βαρήκοα παιδιά, να τυγχάνουν της ιατρικής και λοιπής φροντίδας που οφείλουμε να προσφέρουμε ως σύγχρονη πολιτεία.

*Χειρουργός Ωτορινολαρυγγολόγος – ΟΚΥπΥ – Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας