Ή, καλύτερα, «τίς πταίει;» κατά τον μεγάλο Έλληνα πολιτικό Χαρίλαο Τρικούπη.
Μα είναι να το ρωτάτε; Εμείς φταίμε, όλοι μας. Και ποιοί είναι όλοι μας; Είναι οι λίγοι νοικοκύρηδες που έμειναν σ’ αυτό τον τόπο που, από τη μια, τάχουν χαμένα από τα οικονομικά σκάνδαλα που ξεσπούν γύρω τους, ενώ από την άλλη, δεν αντιδρούν, είναι οι πολλοί πληγέντες από την οικονομική κρίση που προσπαθούν απεγνωσμένα να επιβιώσουν και, επίσης, δεν αντιδρούν, και είναι και μια μερίδα επιτήδειων που επιδίδονται στο πλιάτσικο, με το θράσος που τους δίνει η πεπλανημένη βεβαιότητα ότι βρίσκονται στο απυρόβλητο.
Και λοιπόν, τι θα γίνει; Θα συνεχίσουμε να πηγαίνουμε από το κακό στο χειρότερο, ώσπου να μας πάρει η κατρακύλα σε απύθμενο βάθος; Ή θα βάλουμε μυαλό, έστω και την υστάτη, να βρούμε σωτηρία για χάρη των παιδιών μας;
Τώρα, θα μου πείτε: Μα πώς θα σωθούμε; Με ποιό μαγικό τρόπο; Δεν χρειάζονται μάγια, μόνο κοινή λογική. Πρωτ’ απ’ όλα, ας κάνουμε ένα ταξίδι ανάποδα στο χρόνο. Ας πάμε πίσω, στα πρώτα χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όταν, παρ΄όλη την τουρκική ανταρσία, βρήκαμε το κουράγιο και σταθήκαμε στα πόδια μας. Όταν είχαμε όλοι όρεξη για δουλειά και πέσαμε με τα μούτρα στον αγώνα για πρόοδο σ’ όλους τους τομείς: Στην οικονομική ανάπτυξη, κυρίως με την στήριξη του Συνεργατισμού, στον οικοδομικό οργασμό που παρατηρήθηκε, στην ανάπτυξη της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της ελαφρής βιομηχανίας, της βιοτεχνίας, του εμπορίου, των εξαγωγών, όταν τέλος πάντων, η συντριπτική πλειοψηφία των συμπατριωτών μας ήταν νοικοκύρηδες και νοιάζονταν για το καλό του τόπου. Θάλασσα το λάδι, βουνά οι μαζεμένες πατάτες, τα σταφύλια, τα πορτοκάλια, τα χαρούπια, τα προϊόντα της γης μας για εξαγωγή. Τόνοι το αχνιστό γάλα από τα αιγοπρόβατά μας και, απ’ αυτό, τα χαλλούμια μας για εξαγωγή. Χιλιάδες έτοιμα ενδύματα, τσάντες, παπούτσια, όλα τα είδη ένδυσης και υπόδησης που κατασκευάζονταν από κυπριακά χέρια στα εργοστάσιά μας, κι’ αυτά για εξαγωγή. Νέα ξενοδοχεία που υποδέχονταν τον διαρκώς αυξημένο τουρισμό. Μια πρόοδο που διέκοψε βάναυσα η τουρκική εισβολή. Κι’ άντε πάλι απ’ την αρχή. Αλλά, πλέον, με διακόσιες χιλιάδες πρόσφυγες, τους οποίους εκμεταλλεύονταν βάναυσα και ασύστολα οι διάφοροι πολιτικάντηδες με το ψηφοθηρικό κούφιο σύνθημα «όλοι οι πρόσφυγες στα σπίτια τους». Κι’ όμως, πάλι βγήκαμε από πάνω.
Κι’ ύστερα, ήλθε το όνειρο μερικών να κάνουν την Κύπρο Σιγκαπούρη! Σταδιακά, χάθηκε η πρωτογενής πηγή εισοδημάτων μας, χάθηκαν, η γεωργία, η ελαφρή βιομηχανία και οι εξαγωγές, και, στη θέση τους, ακολούθησαν με ανοδική πορεία οι διάφορες υπηρεσίες, προεξάρχουσας της τουριστικής ανάπτυξης και της εγγραφής στην χώρα μας εταιρειών «offshore» με αλλοδαπούς μετόχους, μεταξύ των οποίων και κάθε καρυδιάς καρύδι, που γύρευαν ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς. Δεδομένου ότι οι πλείστες υπηρεσίες, και κυρίως ο τουρισμός, είναι αέρας, οι περισσότερες χάθηκαν με την οικονομική κρίση που ενέκυψε, και είναι άγνωστο πόσες, πότε και πώς θα επιστρέψουν. Στο τέλος, χάθηκε και μια μεγάλη συστημική Τράπεζα, καθώς και ο Συνεργατισμός.
Θέλαμε και Χρηματιστήριο, τρομάρα μας! Χωρίς να ξέρουν οι περισσότεροι τί είναι Χρηματιστήριο, πετούσαν κυριολεκτικά τα λεφτά τους σ’ αυτό, θεωρώντας το σαν ένα είδος τζόγου. Ώσπου έσκασε η φούσκα του Χρηματιστηρίου και ξαφνικά έγιναν ορισμένοι λιγοστοί πλουσιότεροι κι’ οι υπόλοιποι φτωχότεροι. Βασίλευαν η απληστία και η επιδειξιομανία σ’ όλο τους το μεγαλείο. Ακολούθησαν κι’ άλλες φούσκες, όπως η φούσκα των ακινήτων και, τελευταίως, η φούσκα των χρυσών διαβατηρίων. Όλα αυτά διανθισμένα από διάφορα σκάνδαλα σε συνδυασμό με την ανοχή και την ατιμωρησία των ενόχων, που ξεσπούσαν κατά καιρούς και ακόμη ξεσπούν, με πρωταγωνιστές δημόσια πρόσωπα, ή ανθρώπους που συνδέονταν ή συνδέονται με δημόσια πρόσωπα. Και φθάσαμε στο σημερινό χάλι, το οποίο ήλθε να επιδεινώσει η οικονομική κρίση και η ανεργία λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού.
Γι’ αυτό, είναι καιρός να ξεκινήσουμε ανάποδα, επιστρέφοντας στις πρωτογενείς πηγές των εισοδημάτων μας, διδασκόμενοι από τα λάθη του παρελθόντος και διατηρώντας, βεβαίως, εκείνα από τα καλά που έχουν οι υπηρεσίες. Καιρός να δώσουμε τα χέρια, ο δημόσιος με τον ιδιωτικό τομέα και με τις συντεχνίες, αλλάζοντας νοοτροπία και παλιές κακές πρακτικές, ζητώντας ριζοσπαστικές λύσεις, κυρίως από τον καινοτόμο ιδιωτικό τομέα που, μεταξύ άλλων, δημιούργησε φαρμακοβιομηχανίες και άλλες επιχειρήσεις από το μηδέν. Δεν μπορούμε συνεχώς να δανειζόμαστε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και να δίνουμε οικονομική βοήθεια στις ασθενέστερες οικονομικές τάξεις του λαού μας, χρήματα που δεν θα επιστρέψουν στα δημόσια ταμεία. Επείγει στρατηγικός σχεδιασμός με περιορισμό των κρατικών δαπανών και με επενδύσεις σε παραγωγικά έργα. Έργα που θα δώσουν δουλειές σ’ όσους τις έχασαν και θα αυξήσουν το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ). Δεν φαίνεται να βοηθά στην περίπτωσή μας μας η παλιά διδασκαλία του διάσημου οικονομολόγου Keynes, σύμφωνα με την οποία, για να αντιμετωπίσουμε την ανεργία, θα πρέπει να πληρώνουμε εργάτες για να ρίχνουν τα χαλίκια των παραλιών πίσω στην θάλασσα.
Είναι καιρός να δώσουμε νέα ώθηση και στην πολιτιστική μας ανάπτυξη, έχοντας ως γερή βάση τα Πανεπιστήμιά μας, μια αναβαθμισμένη Κρατική Βιβλιοθήκη, τους συγγραφείς και τους καλλιτέχνες μας, πράγμα που θα βοηθήσει στην αλλαγή της νοοτροπίας μας. Επείγει, προπαντός, η αλλαγή του εκλογικού μας συστήματος που δίνει υπερβολική εξουσία στα κόμματα και δεν ευνοεί την εκλογή των άριστων πολιτικών. Η κάθετη ψηφοφορία αποδείχθηκε καταστροφική. Χρειάζεται εδώ και τώρα, κατά την γνώμη μου, να υιοθετηθεί η οριζόντια ψηφοφορία που θα αναδείξει τους ηγέτες που θα μας βγάλουν από τα αδιέξοδα. Η γνήσια όμως και καθαρή, αξιοκρατική οριζόντια ψηφοφορία. Όχι η μολυσμένη από συνθήματα, όπως το παλιό σύνθημα «1, 2, 4, 6» που παρέπεμπε, με καθοδήγηση ορισμένων κομμάτων, στον αριθμό που είχαν οι αντίστοιχοι υποψήφιοι στο ψηφοδέλτιο. Παράλληλα, θα ήταν καλό, πιστεύω, να τεθεί και ανώτατο όριο στις θητείες όλων των εκλεγμένων πολιτικών μέχρι δύο θητείες.
Όλα αυτά, βεβαίως, αν καταφέρουμε να γλυτώσουμε από τον κορωνοϊό COVID 19 κι’ από τον Ερτογάν. Καλό κουράγιο!
* Δικηγόρος, πρώην Εισαγγελέας της Δημοκρατίας.
