Ο προβληματισμός όλων μας ως προς το τι μέλλει γενέσθαι με το Κυπριακό έχει κορυφωθεί μεσούσης της νέας πρωτοβουλίας του Γ.Γ. του ΟΗΕ. Σκέψεις, ανάμικτες συνήθως με συναισθήματα, οδηγούν σε σύγχυση ως προς το τι είναι εφικτό και το τι θέλουμε ως Ελληνοκύπριοι. Ο προβληματισμός μας, όμως, πρέπει να είναι ολιστικός, ορθολογικός και πραγματιστικός και όχι συναισθηματικός και αποσπασματικός και να επικεντρώνεται στο μέλλον. Το παρελθόν πρέπει να μας έχει διδάξει ότι το παρόν δεν είναι σταθερό και μόνιμο και ότι η επανένωση και η απελευθέρωση της Κύπρου είναι απαραίτητα στοιχεία της εθνικής και φυσικής επιβίωσης μας στη γη των πατέρων μας. Ανέφικτα οράματα και εθνικιστικές πλειοδοσίες και παλληκαρισμοί, όπως και συναισθηματικές θεωρίες, οδηγούν, εμπειρικά ομιλούντες, σε νέα τραγωδία. 

Κεντρικό στίγμα του προβληματισμού μας πρέπει να είναι το ότι ο στρατηγικός στόχος της Τουρκίας είναι ο πλήρης έλεγχος όχι μόνο της μισής αλλά ολόκληρης της Κύπρου και ότι κινδυνεύει διαχρονικά η εθνική και φυσική επιβίωση μας όπως και το πολιτειακό μας πλεονέκτημα στη μισή Κύπρο, που είναι η Κυπριακή Δημοκρατία.

Η νεοοθωμανοϊσλαμιστική σημερινή Τουρκία δεν πρόκειται να επιτρέψει στο μαλακό υπογάστριο της την εσαεί ύπαρξη του εν δυνάμει πολιτικά και γεωστρατηγικά ζημιογόνου εχθρού της, όπως θεωρεί την σημερινή Κυπριακή Δημοκρατία, στη μισή Κύπρο έστω. Συνεπώς χρησιμοποιώντας και καλυπτόμενη πίσω από την «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» αργά ή γρήγορα θα πλήξει υπαρξιακά την Κυπριακή Δημοκρατία. Αφορμή αν δεν βρει θα δημιουργήσει (Πράσινη γραμμή, ΑΟΖ κλπ). Η ισχύς της Τουρκίας γεωστρατηγικά και στρατιωτικά, όπως και η προγραμματισμένη επιθετικότητα και επεκτατικότητα της, είναι δεδομένη. Συνεπώς, τι κάνουμε για να αντιμετωπίσουμε τους υπαρξιακούς κινδύνους που συνεπάγεται η μη λύση του Κυπριακού;

Έχουμε τρεις επιλογές: 

(1) Συντήρηση του status quo που δεν είναι στατικό 

(2) λύση δύο κρατών ή/και συνομοσπονδίας και 

(3) λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας (Δ.Δ.Ο). 

Δυστυχώς η λύση του ενιαίου κράτους και η κατίσχυση της δημοκρατικής αρχής της πλειοψηφίας είναι ανέφιτκη. Και δυστυχώς και οι τρείς προσφερόμενες  επιλογές έχουν αρνητικά στοιχεία και κινδύνους. Άρα ισχύει η αρχή του «μη χείρον βέλτιστον». Στη βάση ακριβώς αυτής της αρχής οι κίνδυνοι της πρώτης και δεύτερης επιλογής είναι έκδηλα πολύ μεγαλύτεροι από τους κινδύνους της τρίτης επιλογής. Συνοπτικά και συγκεκριμένα:

(1) Η συνέχιση της σημερινής κατάστασης πραγμάτων (status quo), πέραν του ότι δεν μπορεί να παραμείνει ως έχει, θα μονιμοποιήσει διαχρονικά την τουρκική στρατιωτική κατοχή και τα κατοχικά τετελεσμένα, εδαφικά και πολιτειακά, και θα ολοκληρώσει τον εποικισμό. Εξελικτικά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα υπάρχει κίνδυνος σύγκρουσης μεταξύ του παράνομου τουρκοκυπριακού κρατιδίου και της Κυπριακής Δημοκρατίας με συγκαλυμμένη ή έκδηλη τουρκική ανάμιξη για πραγμάτωση του στρατηγικού στόχου της Τουρκίας. 

(2) Όσον αφορά τη λύση δύο κρατών ή και συνομοσπονδίας το πρόβλημα της λειτουργικότητας και βιωσιμότητας θα είναι μέγιστο. Δεν υπάρχει παρόμοιο σύστημα σε κανένα μέρος του κόσμου και το συνομοσπονδιακό πείραμα Αιγύπτου – Συρίας κατέρρευσε μέσα σε λίγους μήνες. Άλλωστε, η πλήρης στρατιωτική και πολιτική εξάρτηση από την Τουρκία του τουρκοκυπριακού κρατιδίου, που θα αναγνωριστεί στην περίπτωση συνομοσπονδίας από τον διεθνή παράγοντα και από το ελληνοκυπριακό κράτος θα συνεχιστεί και ο υπαρξιακός μας κίνδυνος θα επαυξηθεί. Πρόσθετα δεν υπάρχει περίπτωση ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση δύο κυπριακών κρατών. 

(3) Η τρίτη επιλογή της εξεύρεσης λειτουργικής και βιώσιμης λύσης στη βάση, όσο είναι δυνατόν, αποκεντρωμένης Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας συνενώνει πολιτειακά την Κύπρο, παρέχει τη δυνατότητα συνεργασίας των δύο κοινοτήτων και πολιτειών και τυγχάνει διεθνούς στήριξης. Οπωσδήποτε χάνουμε τη μονοπώληση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όμως επανενώνουμε την Κύπρο και την απαλλάσσουμε από την τουρκική κατοχή, εάν και εφόσον, βέβαια, η Τουρκία αποδεχθεί την κατάργηση των Συνθηκών Εγγυήσεως και Συμμαχίας και απόσυρση των κατοχικών στρατευμάτων της, που είναι η κόκκινη γραμμή μας.

Εγκαταλείπεται με την τρίτη επιλογή ο στρατηγικός στόχος της Τουρκίας για έλεγχο της Κύπρου; Η απάντηση είναι όχι, αλλά εάν και εφόσον δημιουργηθεί κουλτούρα πολιτικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων κυπροκεντρικά, ο ρόλος και ο λόγος της Τουρκίας στα πολιτικά δρώμενα της Κύπρου, θα είναι πλέον περιορισμένος και θα υποκαταστήσει τις κατακτητικές βλέψεις της Τουρκίας. Σ’ αυτή την περίπτωση η Ομόσπονδη Κυπριακή Δημοκρατία δεν θα βρίσκεται, φυσιολογικά πλέον, σε συνεχή στρατιωτικοπολιτική σύγκρουση με την Τουρκία. Οι Τουρκοκύπριοι θα παύσουν να είναι απόλυτα υποτελείς πολιτικά και οικονομικά στην Τουρκία και στα πλαίσια της Ομόσπονδης Κυπριακής Δημοκρατίας, ως κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα διαπιστώσουν ότι θα έχουν καλύτερη ζωή. Ακόμη και τώρα, παρά τον πλήρη στρατιωτικοπολιτικό έλεγχο της Τουρκίας,  το ρεύμα στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα για απεξάρτηση από την υποτέλεια της Τουρκίας παρουσιάζεται εντυπωσιακά μεγάλο. 

 Τούτων λεχθέντων δεν σημαίνει ότι εξασφαλίζεται εγγυημένα και τελεσίδικα η λειτουργικότητα και βιωσιμότητα της λύσης Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας. Εάν, όμως, υπάρξει σωστή πολιτική συνεργασία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων με μοναδικό άξονα δράσης το συμφέρον της Κύπρου και συνεπακόλουθα της κάθε πλευράς, είναι δυνατόν στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιβιώσει η συνεταιρική λύση που θα βρεθεί. Αν αποφευχθούν τα λάθη του παρελθόντος αυτή η εξέλιξη είναι δυνατή. Ακόμη και αν υπάρξει κίνδυνος κατάρρευσης της ΔΔΟ, που οπωσδήποτε δεν μπορεί να αποκλεισθεί, το κλίμα και οι συνθήκες αντιμετώπισης του ενδεχόμενου και του συνεπακόλουθου κινδύνου θα είναι οπωσδήποτε καλύτερες δεδομένης της καταλυτικής παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην οποία η μετεξελιγμένη Ομόσπονδη Κυπριακή Δημοκρατία θα είναι μέλος (Βέλγιο). Εξυπακούεται, οπωσδήποτε, ότι η συνταγματική δομή της μεταλλαγμένης νέας Κυπριακής πολιτείας, θα πρέπει να είναι νομοτεχνικά όσο είναι δυνατόν λειτουργική και σύμφωνη με τις αρχές και αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Βέβαια, δεδομένης της διακηρυγμένης πολιτικής της Τουρκίας για λύση δύο κρατών στην Κύπρο οι προοπτικές επίλυσης του Κυπριακού στη βάση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας έχουν ελαχιστοποιηθεί. Παρά ταύτα, για να συνεχίσουμε να έχουμε τη συνέργεια του διεθνούς παράγοντα και για να αποκλείσουμε τους υπαρξιακούς για την ελληνοκυπριακή πλευρά κινδύνους, είναι σώφρον και αναγκαίον να εμμείνουμε απαρέκκλιτα στην στόχευση εξεύρεσης λύσης του Κυπριακού προβλήματος στη βάση των Συμφωνιών Κορυφής και των ψηφισμάτων του ΟΗΕ. 

· Πρώην ευρωβουλευτής.