Την Τετάρτη 6 Ιανουαρίου του 2021, λίγες ημέρες προτού ο Τζο Μπάιντεν ορκισθεί και αναλάβει καθήκοντα προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, έλαβε χώρα μία εισβολή υποστηρικτών του (απερχόμενου) προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Καπιτώλιο των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, στην Ουάσινγκτον.
Όπως γράφει η δημοσιογράφος των ‘Νέων’ Νατάσα Μπαστέα: «Λίγη ώρα αργότερα (σ.σ: μετά την ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ), εκατοντάδες από τους οπαδούς του εισέβαλλαν στο Κογκρέσο, ρίχνοντας τα μεταλλικά εμπόδια και δίνοντας μάχη με τα μέλη των δυνάμεων ασφαλείας. Όλα τα κτίρια στον λόφο του Καπιτωλίου τέθηκαν αμέσως σε lockdown, χωρίς να επιτρέπεται σε κανέναν να εισέλθει ή να εξέλθει, ενώ η δήμαρχος της αμερικανικής πρωτεύουσας ανακοίνωσε απαγόρευση της κυκλοφορίας μέχρι σήμερα το πρωί».[1]
Έμπρακτα και με πολιτικοϊδεολογικούς όρους, διαμέσου της κίνησης των συμμετεχόντων στην ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ έξω από τον χώρο του Καπιτωλίου, συγκροτήθηκε μία ‘φορτισμένη’ αντίθεση-αντίστιξη μεταξύ ακριβώς των συμμετεχόντων-υποστηρικτών του Ντόναλντ Τραμπ, που εν προκειμένω, ενέγραψαν στη βίαιη δράση τους το πλαίσιο του ‘Τραμπισμού’ και των ‘διεφθαρμένων’ και ‘γραβατωμένων’ (με αρνητική σήμανση), πολιτικών που εκείνη την ώρα, στους μέσα χώρους του Καπιτωλίου, επικύρωναν την εκλογική νίκη του Τζο Μπάιντεν. Εντός αυτού, το ζήτημα προσλαμβάνει και άλλες παραμέτρους.
Το βαθύ υπόστρωμα δυσπιστίας και εχθροπάθειας προς το ‘επάρατο κατεστημένο’ που διαπερνούσε τον πολιτικό λόγο του Ντόναλντ Τραμπ κατά την διάρκεια της θητείας του, άλλοτε με μεγαλύτερη (βλέπε και την προεκλογική περίοδο προ των προεδρικών εκλογών του 2016), και άλλοτε με μικρότερη ‘οξύτητα,’ μεγεθύνθηκε ουσιωδώς την επαύριον της εκλογικής αναμέτρησης, εκεί όπου οι πολιτικές αφηγήσεις του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, αφενός μεν έτειναν προς την κατεύθυνση αμφισβήτησης (αβάσιμα και έωλα), της εκλογικής νίκης του Τζο Μπάιντεν (η ‘ενσάρκωση’ του κατεστημένου) και, αφετέρου δε, μετεξελίχθηκε εμπρόθετα, διανθισμένο με μία ρητορική περί νοθείας και απάτης.
Περί ‘πλαστής’ και μη έγκυρης εκλογικής νίκης, εκεί όπου, πάνω σε αυτή την ρητορική, συγκροτήθηκε ένα ευρύτερος άξονας αμφισβήτησης των εκλογών και της εκλογικής διαδικασίας ως συστατικού τμήματος της Αμερικανικής δημοκρατίας και του πολιτικοϊδεολογικού ανταγωνισμού, και περαιτέρω, ένας άξονας που δεν δίστασε, υπόρρητα, να προσλάβει την ίδια την Δημοκρατία ως ‘πλαστή’ και ‘κίβδηλη’ από την στιγμή όπου και επιτρέπει μία νίκη που ουσιαστικά δεν υφίσταται.
Σε αυτό το σημείο, θα προβούμε στην ανάλυση ενός σημείο που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Και ποιο είναι αυτό; Είναι το σημείο όπου γίνεται λόγος για την καθοδήγηση έως εντολή που αρκετοί θεωρούν πως δόθηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ, όσον αφορά την απόπειρα εισβολής και την εισβολή στο Καπιτώλιο.
Ως προς αυτό, δεν θεωρούμε πως το όλο θέμα εξαντλείται σε μία απλή εντολή που έδωσε ο Ντόναλντ Τραμπ στους ‘οπαδούς’ του ώστε αυτοί να επιχειρήσουν να εισέλθουν βιαίως (κάτι που κατάφεραν) στους χώρους του Κοινοβουλίου. Μία τέτοια προσέγγιση καθίσταται στατική έως μηχανιστική, καθώς παραβλέπει και τους πολιτικούς όρους που αποτέλεσαν την ‘καύσιμη ύλη’ για την ενέργεια της εισβολής, αλλά και το είδος εκείνο της αμφισβήτησης που είναι αξιακά και βαθιά αντι-δημοκρατικό, ως προς ‘αυτή την Δημοκρατία των λίγων,’ και κινείται με τους όρους της δράσης ενάντια σε αυτό το ‘κατεστημένο.’
Η αντι-δημοκρατική ρητορική και η ρητορική περί ‘εχθρικού κατεστημένου’ τέμνονται διαλεκτικά, διαμορφώνοντας το έδαφος του ‘η εξουσία ανήκει σε εμάς.’ Απέχοντας από το να έχει ανάψει το πράσινο φως για την εισβολή, ο πρόεδρος Τραμπ συνέβαλλε στην εκ των προτέρων πολιτική-ιδεολογική νομιμοποίηση του βίαιου πράττειν, στο σημείο όπου το ιζηματογενές πεδίο πάνω στο οποίο κινούνται οι εισβολείς, παραγάγει ‘φόβο’ (θα ‘γίνουμε ο φόβος σας’), πόλωση και τον εθνικισμό-μιλιταρισμό που θεμελιώνεται στη ‘μάχη,’ με το στοιχείο της διαίρεσης να τονίζεται μέσω των συμβόλων που χρησιμοποιούν οι διαδηλωτές.
Έτσι, έχουμε να κάνουμε με την χρήση σημαιών του Αμερικανικού Νότου, από την εποχή του Εμφυλίου Πολέμου ακόμη, σε μία υπενθύμιση των ιστορικών, κοινωνικών, πολιτικών, αξιακών διαιρέσεων, και με την χρήση σημαιών των Ηνωμένων Πολιτειών που πάνω της απεικονίζεται η μορφή του προέδρου Τραμπ, ο οποίος και πραγματώνει την ιδεατή αίσθηση της ‘Αμερικανικότητας’: λευκός, άνδρας, αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας, όσο χρειάζεται λαϊκός και προερχόμενος, πολιτικά, ‘από τα κάτω.’
Να το ιδιαίτερα κρίσιμο σχήμα της διαίρεσης που παράγεται εντόνως. Η σημαία του Αμερικανικού Νότου ως δήλωση ταυτότητας και Αμερικανικού κοινοτισμού και συγκεκριμένων ‘αξιών,’ την οποία περιφέρουν ως τρόπαιο νίκης στους χώρους του ‘μισητού’ Καπιτωλίου και της ‘μισητής’ Ουάσινγκτον διαδηλωτές,[2] συναρθρώνεται με το ανέμισμα της Αμερικανικής σημαίας πάνω στην οποία ο Ντόναλντ Τραμπ αποτυπώνεται ως κινηματογραφικός και μη, ‘Captain America’: ‘Αυτή είναι η ‘Αμερική μας’ και αυτός είναι ο ‘ηγέτης’ μας, η ενσάρκωση της ‘πίστης’ στο Αμερικανικό ‘όνειρο’ και όχι εκπρόσωπος ‘παρηκμασμένων’ και ‘ανώμαλων’ ελίτ που κλείνουν το μάτι σε ‘μαύρους’ (σημαίνον ‘νεγρότητας’) και σε ομοφυλόφιλους.
Η διαίρεση δημιουργείται συμβολικά-πολιτικά και ιστορικά, και αναπαράγεται την ημέρα της εισβολής. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο «μισαλλοδοξισμός, ο κοινοτικός εγκλεισμός και το πολεμικό πνεύμα», για να παραπέμψουμε στον Pierre Andre-Taguieff,[3] διακρίνουν τις μερίδες εκείνων των διαδηλωτών που επιχείρησαν την εισβολή, με τα θεμέλια αυτού που είναι η Δημοκρατία[4] ( συναίνεση-νομιμοποίηση) να υπονομεύονται εκ των έσω, φθάνοντας έως του σημείου βρασμού: Κοινοτική-εθνικιστική ρητορική, βίαιη ρήξη με ό,τι συμβολοποιεί μία Δημοκρατία που ‘δεν μας ανήκει.’
H βία, έμφορτη νοημάτων, ασκήθηκε σαν σε αλματώδες flashback μίας προεδρικής θητείας,[5] όντας διάστικτη από μία οργή που δεν αναγνωρίζει, από τις αφηγήσεις ενός ‘λαού’ που ‘πλήττεται’ από τους ‘παραμυθάδες,’ και βρίσκει την ‘αλήθεια’ στην ‘αγκάλη’ των πολιτικών ιδεών Τραμπ και ό,τι ο ίδιος θεωρεί και προβάλλει ως αξίες ζωής, κοινωνικής ζωής.
Η προεδρική θητεία του Τζο Μπάιντεν που εκκινεί σε λίγες ημέρες, οφείλει, παράλληλα με την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών, με την άσκηση μίας πολιτικής δημοκρατικής συμπερίληψης, να αποδώσει έμφαση σε αυτό το περίσσευμα της πολιτικής οργής και των κοινωνικών, πολιτικών, γεωγραφικών, αξιακών-πολιτισμικών διαιρέσεων που διασταυρώνονται σε μία χώρα που τρέφεται από τις σάρκες της. Πρωτίστως, οφείλει να αντιμετωπίσει πολιτικά, αυτό που θα αποκαλέσουμε ως ‘φάντασμα Τραμπ.’ Προσθέτοντας και τον συστημικό ρατσισμό, θα υπογραμμίσουμε πως τα διακυβεύματα είναι πολλά και έντονα.
* Υποψήφιος διδάκτωρ στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
[1] Βλέπε σχετικά, Μπαστέα Νατάσα, ‘Εικόνες χάους στην Ουάσινγκτον,’ Εφημερίδα ‘Τα Νέα,’ 07/01/2020, σελ. 40-41.
[2] Ένα ενδιαφέρον φωτογραφικό μωσαϊκό της εισβολής του πλήθους στο Καπιτώλιο, προσφέρει η εφημερίδα ‘Πρώτο Θέμα,’ εστιάζοντας σε αυτή καθαυτή την εισβολή και στους τρόπους με τους οποίους επιχειρήθηκε αυτή, στην άσκηση βίας, στη χρήση συμβόλων που θρέφουν το φαντασιακό της ‘ορθής Αμερικής.’ Δεν επρόκειτο μόνο για μία άμεση, βιωματική και βίαιη έκφραση της κρίσης εμπιστοσύνης και πολιτικής νομιμοποίησης, αλλά και για την νοηματοδότηση της αντι-δημοκρατικής βίας ως πολιτικής εναλλακτικής. Ο κόσμος ‘φωνάζει’ για ό,τι του ‘κλέβουν.’ Βλέπε σχετικά, ‘Εισβολή στο Καπιτώλιο: Τα 25 φωτογραφικά «κλικ» που θα μείνουν στην ιστορία,’ Εφημερίδα ‘Πρώτο Θέμα,’ 07/01/2021, https://www.protothema.gr/world/article/1082134/eisvoli-sto-kapitolio-ta-25-fotografika-klik-pou-tha-meinoun-stin-istoria/
[3] Βλέπε σχετικά, Taguieff Andre-Pierre, ‘Ο εξτρεμισμός και τα είδωλα του. Επίκαιρες σκέψεις για τον τζιχαντισμό, την άκρα δεξιά, τον αντισημιτισμό, τον λαϊκισμό και τη συνωμοσιολογία,’ Πρόλογος-Μετάφραση-Επιμέλεια: Πανταζόπουλος Ανδρέας, Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2017, σελ. 47.
[4] Η Δημοκρατία που προσλαμβάνεται, και με αφορμή την εκλογική επικράτηση του Τζο Μπάιντεν, ως ‘πλαστή’ και ‘κίβδηλη,’ αναπαρίσταται και ως «μανατζερική δημοκρατία» κατά την έκφραση του Sheldon Wolin, ήτοι ως δημοκρατία των ‘εύπορων’ και των χειρίστων. Στην ανάλυση του, ο Wolin βλέπει επιχρίσματα ‘ολοκληρωτισμού’ στις σύγχρονες δημοκρατίες, οπτική που δεν θεωρούμε πως αφήνει αδιάφορους τους εισβολείς. Βλέπε σχετικά, Wolin S. Sheldon, ‘Democracy incorporated: Managed Democracy and the Specter of Invented Totalitarianism,’ Princeton, New Jersey & Oxford, Princeton University Press, 2008.
[5] Αυτού του τύπου η δράση επιδίωξε να λειτουργήσει ως το ανεστραμμένο είδωλο των διαδηλώσεων που έλαβαν χώρα στις ΗΠΑ την περασμένη άνοιξη, μετά την δολοφονία του Αφρο-αμερικανού Τζορτζ Φλόιντ, κομίζοντας και σημασιοδοτώντας το μήνυμα της στιγμής: ‘Ήρθε η ώρα να ανακτήσουμε την χώρα μας’ (και τις αξίες της), από κάθε λογής ‘αναρχικούς,’ και τους πολιτικούς υποστηρικτές τους.
