Ένα άρθρο εμπνευσμένο από την πρωτοχρονιάτικη ομιλία του Riccardo Muti
«Στηρίξτε τον πολιτισμό», «Στηρίξτε τους καλλιτέχνες». Αυτά είναι μερικά από τα σλόγκαν που επεκράτησαν την εποχή του περιβόητου κορωνοϊού, κατά την οποία είδαμε τον χώρο της τέχνης να καταρρέει υπαρξιακά και οικονομικά τόσο στην Κύπρο όσο και παγκoσμίως.
Την αφορμή, για τα λίγα λόγια που παραθέτω, μου έδωσε η σύντομη αλλά καθόλα περιεκτική ομιλία του μαέστρου Riccardo Muti κατά την πρωτοχρονιάτικη συναυλία της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Βιέννης.
Γιατί δεν έχουμε ακόμα «πείσει» την κοινή γνώμη ως προς τη σημαντικότητα των τεχνών; Γιατί γίναμε αυτόπτες μάρτυρες της παραγνώρισης των καλλιτεχνών; Γιατί τα καλλιτεχνικά μαθήματα υποβαθμίζονται όλο και περισσότερο στον τομέα της εκπαίδευσης;
Στην ομιλία του ο Riccardo Muti εύστοχα επεσήμανε ότι η Μουσική δεν είναι απλά ένα επάγγελμα αλλά μια αποστολή. Ένα λειτούργημα. Και διερωτώμαι: έχουμε πραγματική επίγνωση εμείς οι καλλιτέχνες αυτής της αποστολής; Αυτής της «υπηρεσίας», αν θέλετε, που όχι μόνο δεν μας έχει ανατεθεί αλλά επιλέξαμε εμείς οι ίδιοι; Έχουμε αυτή την επίγνωση την ώρα που επιτελούμε το έργο μας; Την ώρα που το υποστηρίζουμε σθεναρά; Γιατί, αν δεν την έχουμε, πώς είναι δυνατό να αναμένουμε από την κοινωνία να αναγνωρίσει κάτι που πιθανόν ούτε και εμείς οι ίδιοι συνειδητοποιούμε;
Ο Riccardo Muti αναφέρει ότι λόγω κορωνοϊού ο κόσμος έχει απομακρυνθεί από αυτό που αποκαλεί «βαθιά σκέψη», εξηγώντας ότι η συνεχής ενασχόληση με τη σωματική μας υγεία μας απομάκρυνε από την ανάγκη διατήρησης της υγείας του μυαλού. Της ψυχικής μας υγείας. Και εδώ επέρχεται η τεράστια σημασία της Μουσικής. Η Μουσική και οι τέχνες γενικότερα υποβοηθούν στη διατήρηση της ψυχικής μας ισορροπίας.
Αντιθέτως, οι τέχνες σήμερα αντιμετωπίζονται ως μέσο διασκέδασης αντί ψυχαγωγίας. Όμως ο Ορφέας δεν κατέβηκε στον Άδη με σκοπό να διασκεδάσει τον Κέρβερο. Ο Ορφέας κατάφερε να κατέβει στον Άδη μαγεύοντας τον Κέρβερο με τη λύρα του. Παραλύοντας τη λύσσα του και κατευνάζοντας το μυαλό του. «Η Μουσική εξημερώνει» (Πολύβιος, Ιστορίαι). Αλήθειες της Αρχαίας Ελλάδας που έχουν χαθεί μέσα στους αιώνες…
Κατά τον Riccardo Muti, τα μουσικά όργανα είναι όπλα με λουλούδια αντί για σφαίρες. Όπλα που φέρουν τη χαρά, την ελπίδα, την ειρήνη, την αδελφοσύνη, την Αγάπη. Ας αναλογιστούμε οι καλλιτέχνες αν λειτουργούμε με γνώμονα αυτές τις αρετές. Αν τις έχουμε όντως κάνει βαθύ βίωμά μας. Αν την ώρα που βγαίνουμε με στόμφο στη σκηνή φορώντας το φράκο μας έχουμε κατά νου αυτή μας την αποστολή. Αν την ώρα που λουζόμαστε με τα χειροκροτήματα του κοινού στο κατάμεστο θέατρο εξακολουθούμε να θυμόμαστε το λειτούργημά μας. Θυμόμαστε ότι ο σκοπός μας σε αυτή τη ζωή είναι να κάνουμε, κατά τον Muti, «την κοινωνία καλύτερη»; Αποτελεί αυτή η αποστολή τρόπο ζωής για μας; Διακατεχόμαστε από το «καλλιτεχνικό ήθος» που θα έπρεπε να μας διέπει; Βγάζουμε πραγματικά προς τα έξω όλα αυτά τα ιδανικά που θεωρούμε ότι προωθούνται μέσω του πολιτισμού; Αποτελούμε τον πομπό που μεταδίδει τις αρετές που ισχυριζόμαστε ότι χαρακτηρίζουν την τέχνη μας; Γιατί αν ο πομπός μεταδίδει εσφαλμένο μήνυμα, τότε ο δέκτης (το κοινό, η κοινωνία) δεν το λαμβάνει ορθά.
Ανάμεσα στους δέκτες είναι και τα άτομα που λαμβάνουν καίριες πολιτιστικές αποφάσεις. Άτομα απομακρυσμένα από τον χώρο, φορτωμένα με περγαμηνές και υψηλούς δείκτες «παραδοσιακής ευφυΐας» (το γνωστό ΙQ). Άτομα, όμως, που συχνά παρουσιάζουν αμφιλεγόμενους δείκτες συναισθηματικής (EQ) και πνευματικής νοημοσύνης (SQ). Έχοντας ελάχιστη επίγνωση της βαρύτητας της αξίας της τέχνης, καθορίζουν το μέλλον της καθώς και των καλλιτεχνών.
Eίναι στο χέρι μας, ως καλλιτέχνες, να χρησιμοποιήσουμε ορθότερα τα όπλα μας. Οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε πρώτοι την πραγματική αξία των τεχνών ούτως ώστε να προωθήσουμε το επάγγελμά μας ως αναγκαίο λειτούργημα σε μια κοινωνία που διψά για αξίες και ήθος. Κάνοντας εμφανέστερα πράξη τις αρετές που διέπουν τις τέχνες, τότε και μόνο θα μπορέσουμε να αναβαθμίσουμε τη θέση μας στον κόσμο και να συμβάλουμε στο ελπιδοφόρο αύριο που όλοι ονειρευόμαστε. Στη δημιουργία μιας «καλύτερης κοινωνίας».
*Η Αντριάνα Σεργίδου είναι καθηγήτρια Μουσικής στη Μέση Εκπαίδευση και μαέστρος με έντονο ενεργητικό στη χορωδιακή μουσική. Είναι η συγγραφέας του βιβλίου αυτοβοήθειας «ο Πραγματικός μας Εαυτός» (Εκδόσεις Μικρόκυκλος, 2019)
