Από την εποχή που ο πρωτόγονος άνθρωπος προσπαθούσε να κατανοήσει τη φύση και όσα τεκταίνονται γύρω του η ιστορία της ανθρωπότητας συνυπάρχει με Θεωρίες Συνωμοσίας. Τέτοιες υπήρξαν πολλές στο παρελθόν, υπάρχουν πολλές σήμερα, δημιουργούνται νέες καθημερινά και θα υπάρξουν ακόμα περισσότερες στο μέλλον κάτι που καταδεικνύει ότι ίσως, είναι ο πιο διαδεδομένος ιός που υπήρξε ποτέ.

Το Τρίγωνο των Βερμούδων, η χαμένη Ατλαντίδα, η Προσσελήνωση, οι απαγωγές από εξωγήινους, το πείραμα της Φιλαδέλφειας, οι Ιλλουμινάτι, ο θάνατος του Έλβις είναι μόνο μερικές παλαιότερες, ενώ και σήμερα ακόμα υπάρχουν άτομα που πιστεύουν ότι η γη είναι επίπεδη, άλλοι ότι η γη είναι κούφια και στο εσωτερικό της υπάρχουν Αυτοί που μας διοικούν (sic) ενώ για κάποιους άλλους το φεγγάρι είναι τεχνητός δορυφόρος και βάση εξωγήινων που μας παρακολουθούν. Εσχάτως δε προστέθηκαν ο Κορωνοϊός και το 5G.

Τι είναι επιτέλους αυτές οι περιβόητες Θεωρίες Συνωμοσίας και πως δημιουργούνται;

Βασικά, Θεωρία Συνωμοσίας είναι μια αμφισβήτηση στην επίσημη ή επικρατούσα άποψη για κάποιο γεγονός η οποία συνοδεύεται από λογικά, λογικοφανή ως παράλογα επιχειρήματα ότι τάχα πίσω του κρύβονται άτομα, οργανώσεις ή κυβερνήσεις. Υποστηρίζεται στην αρχή από μερικούς «ειδικούς» οι οποίοι επηρεάζουν τους πολλούς υπόλοιπους και ο τεράστιος αριθμός τους, με βάση τον νόμο των πιθανοτήτων, επιτρέπει σε κάποιες να επιβεβαιώνονται με αποτέλεσμα αυτό να δημιουργεί μια δυναμική αποδοχής στις υπόλοιπες.

0 Ουμπέρτο Έκο στο Εκκρεμές του Φουκώ, λέγει «…και όσο περισσότερο επινοείς τις συνωμοσίες των άλλων για να δικαιολογήσεις τη δική σου ανικανότητα να κατανοήσεις, τόσο περισσότερο τις ερωτεύεσαι και συλλαμβάνεις τη δική σου συνωμοσία στα μέτρα των άλλων».

Ο κόσμος είναι μια «ζούγκλα» με το άγνωστο να παραμονεύει σε κάθε γωνιά. O εγκέφαλος μας καλείται να αντιμετωπίσει τόσο τους εξωτερικούς κινδύνους όσο και τις εσωτερικές μας ανασφάλειες οι οποίες δημιουργούνται από καταστάσεις που δεν μπορούμε ή αδυνατούμε να ελέγξουμε, πολλές φορές ακόμα και να κατανοήσουμε, με τους ίδιους μηχανισμούς όταν προσπαθούσε να το κάνει στις στέπες της Αφρικής πριν 4.000.000 χρόνια.

Οι μακρινοί μας πρόγονοι, ωθούμενοι από τα ένστικτα και τα συναισθήματα τους, πίσω από τους θάμνους, κάτω από την πυκνή βλάστηση και μέσα στις σκοτεινές σπηλιές έβλεπαν τα περιγράμματα των κινδύνων που συνωμοτούσαν εναντίον τους και για να επιβιώσουν έφτιαχναν σενάρια συνωμοσίας. Έτσι ακριβώς και εμείς σήμερα με την ίδια καχυποψία προσπαθούμε να κατανοήσουμε, να προστατευτούμε και να δικαιολογηθούμε υιοθετώντας περίπου τις ίδιες συνωμοσιολογίες και πίσω από τα δυσνόητα και ακατανόητα εξακολουθούμε να βλέπουμε «τίγρεις», «λιοντάρια» και «δράκους» που συνωμοτούν εναντίον μας.

Η διαφθορά των κυβερνώντων, η διαπλοκή των πολιτικών, η απληστία των κροίσων, ο αμύθητος πλούτος των πολυεθνικών, η τεράστια επιρροή των μέσων μαζικής επικοινωνίας, οι διασυνδέσεις του οργανωμένου εγκλήματος, οι πουλημένοι επιστήμονες είναι οι κύριες  πηγές φόβου και ανασφάλειας και ως κινητήριες δυνάμεις οδηγούν ακόμα και τους εξυπνότερους εξ ημών να υιοθετούμε από τις πιο παράξενες θεωρίες μέχρι τα πιο εξωφρενικά σενάρια.

Μελέτες έχουν καταδείξει ότι η υποστήριξη των Θεωριών Συνωμοσίας δεν αποτελεί συνήθως παρανοϊκή συμπεριφορά αλλά μάλλον κρύβει αλλότρια κίνητρα, όπως πχ η προσπάθεια μιας ομάδας να διαφοροποιηθεί με στόχο να διατηρήσει τη θέση της, ή να προστατεύσει τα προνόμια της ή ακόμα να επιβληθεί ή και να καταστεί κυρίαρχη.  

Η επιθυμία κάποιων άλλων να διαφοροποιηθούν από το πλήθος και να καταστούν ξεχωριστοί ικανοποιώντας τις ναρκισσιστικές τους ανάγκες δικαιολογεί επίσης μια τέτοια συμπεριφορά.

Επιπλέον, η ανάγκη κάποιων ατόμων να δικαιολογήσουν  την κοινωνική τους απομόνωση τους ωθεί να συνδεθούν με μια διαφορετική άποψη. Εύκολα ή δύσκολα στο τέλος ασπάζονται μια από αυτές τις θεωρίες κάνοντας του να νοιώσουν δικαιωμένοι.

Γεγονότα που απειλούν  την υπαρξιακή μας υπόσταση, όπως μια πανδημία, μια θεομηνία, ένας πόλεμος, προσφέρουν τεράστια ροή πληροφόρησης και παραπληροφόρησης και  ενεργοποιούν έντονα συναισθήματα που προάγουν την ανασφάλεια, δημιουργώντας έτσι το ιδανικό υπόστρωμα για μια Θεωρία Συνωμοσίας.

Μια άλλη ομάδα είναι άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση και αποκομμένοι από την πραγματικότητα τα οποία χειραγωγούνται πιο εύκολα. Αυτοί θα νοιώσουν καλύτερα προσκολλώμενοι στις διαφορετικές απόψεις κάποιων που αυτοπροβάλλονται ως «ειδικοί» και που δήθεν «λένε αυτά που οι άλλοι κρύβουν». Αρέσκονται να ακούν «τον τάδε γιατί ξέρει» και αγνοούν όλους τους υπόλοιπους που μπορεί να ξέρουν παραπάνω.

Θύματα κρατικής βίας η κοινωνικής αδικίας καθίστανται ευάλωτα σε αυτές τις θεωρίες και τις υιοθετούν με μεγαλύτερη ευκολία πιστεύοντας ότι τους δίνεται η ευκαιρία να προστατευτούν από τις επιβουλές του συστήματος και της  κοινωνίας.

Μέλη ή ομάδες μειονοτήτων με την καχυποψία ότι κάτι γίνεται στα κρυφά εναντίον τους συνδέονται ευκολότερα με αυτές κάνοντας τους να αισθάνονται ασφαλέστεροι.

Άτομα ανασφαλή, επιρρεπή στη διάδοση πληροφοριών, μειώνουν το άγχος που τους προκαλεί το άγνωστο και ακατανόητο ακολουθώντας τους γνωστούς που «νομίζουν ότι ξέρουν πολλά αγνοώντας ότι δεν ξέρουν τόσα πολλά».

Και φυσικά όλοι εμείς, που όταν μια στο τόσο τυχαίνει να επιβεβαιωθεί κάποια από τις Θεωρίες Συνομωσίας θα δικαιολογηθούμε μειδιώντας… «ξέρεις, κι εγώ το υποψιάστηκα …»!

y.ioannides@yahoo.com