Η ανθρωπότητα βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με την δίνη της πανδημίας του κορωνοϊου. Συνέπεια της, μία μεγάλη υγειονομική κρίση. Ωστόσο, άμεση συνέπεια είναι η παγκόσμια οικονομία να μπαίνει σε μία πτωτική τροχιά, χαρακτηριζόμενη από νέα οικονομική κρίση. Φαίνεται επομένως, ότι πλέον μιλούμε για μία «διπλή κρίση» που είναι ταυτόχρονα, και υγειονομική και οικονομική σε μία αμφίδρομη «διαπλοκή» επιπτώσεων, όπου τα αρνητικά αποτελέσματα της μίας επηρεάζουν αρνητικά και την άλλη. Προφανώς, και η πρώτη αποτελεί προτεραιότητα των περισσοτέρων κυβερνήσεων, καθώς συνεπάγεται αυτόματα με μαζικές απώλειες ανθρώπινων ζωών. Παράλληλα, όμως οι άμεσες επιπτώσεις της στις ανθρώπινες ζωές έχει και άμεσες οικονομικές επιπτώσεις. Κατ’ επέκταση, οι επιπτώσεις αυτές έχουν συνέπειες στην κοινωνική ευημερία, αφού ανέτρεψε την καθημερινότητα και συνεχίζει να είναι απειλή για τη δημόσια υγεία.
Πολλά είναι τα ερωτήματα που γεννιούνται: Πώς μπορεί να συνδέεται η υγειονομική με την οικονομική κρίση; Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η σύνδεση της υγειονομικής και της οικονομικής κρίσης του κορωνοϊου μέσα από αυτήν την αμφίδρομη «διαπλοκή» συνεπειών συνδέεται στενά ή μπορεί να ταυτίζονται; Είναι η υγειονομική κρίση η αιτία για το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης ή είναι απλά μια αφορμή; Ποιος πληρώνει το κόστος αυτής της κρίσης;
Παρά τις προσπάθειες των περισσοτέρων κυβερνήσεων να στηρίξουν την οικονομία, έρευνες διεθνών οικονομικών οργανισμών ανά το παγκόσμιο μαρτυρούν ότι τα παγκόσμια χρηματιστήρια και η οικονομία άρχισαν να καταρρέουν και να επιστρέφουν στην κρίση με αρνητικούς ρυθμούς μεγέθυνσης, ενώ παρατηρείται μείωση της παραγωγής και αύξηση των ποσοστών της ανεργίας. Η μεγάλη αυτή πανδημία που βιώνει η ανθρωπότητα αποτέλεσε επομένως, την αφορμή για την κλιμακωτή ανάδυση των αρνητικών συνεπειών της. Τι σημαίνει αυτό; Η ανεξέλεγκτη και μαζική απώλεια ανθρώπινων ζωών οδηγεί στην μείωση του εργατικού δυναμικού και κατά συνέπεια παρατηρούνται αρνητικές επιπτώσεις με μείωση της παραγωγής και της κατανάλωσης. Επιπρόσθετα, τα μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας, όπως και οικονομικής στήριξης έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία των κρατών. Για παράδειγμα, στην Κύπρο η αναστολή λειτουργίας κυρίως των μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχει ως συνέπεια την αναστολή εργασίας εργαζομένων, άρα μείωση της παραγωγής και της κατανάλωσης. Το κράτος όμως δεσμεύτηκε να επιδοτήσει τις επιχειρήσεις αυτές και τους εργαζομένους τους, προκειμένου «εν μέρει» να μην οδηγηθούν στην πτώχευση και την ανεργία.
Φαίνεται επομένως, ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλαπλές προκλήσεις που δοκιμάζουν τις αντοχές όλων των κρατών. Οι χώρες ουσιαστικά ζουν καταστάσεις πολέμου εν καιρώ ειρήνης. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη υγειονομική και οικονομική κρίση από την εποχή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Θα μπορούσαμε επίσης, να ισχυριστούμε ότι ανάμεσα στα αναγκαία υγειονομικά μέτρα και στις οικονομικές επιπτώσεις παρατηρείται μία αντιθετική σχέση που οδηγεί σε οικονομική αστάθεια. Πολλοί αναλυτές, ανάμεσα στους οποίους οι Economist (2020) και El Erian (2020) επεσήμαναν ότι τα μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας έχουν μεγάλο οικονομικό κόστος, το οποίο επιδεινώνει την ύφεση. Συμπληρώνοντας, τονίζουν ότι σε μία πανδημία, όπου επιβάλλεται περιορισμός ή και ολοκληρωτικό lockdown με αναστολή λειτουργίας πολλών οικονομικών διαδικασιών, αυτό έχει ως συνέπεια τη μείωση του παραγόμενου προϊόντος. Κατ’ επέκταση, συνεπάγεται με μείωσης της κερδοφορίας των επιχειρήσεων, καθώς παράγονται και καταναλώνονται λιγότερα προϊόντα. Επιπρόσθετα, τα προβλήματα αυτά έχουν πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις τόσο στο χρηματοπιστωτικό σύστημα όσο και στα δημόσια οικονομικά. Αυτό σημαίνει αρνητικές επιπτώσεις στον τραπεζικό τομέα, στην κεφαλαιαγορά, ενώ η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας οδηγεί στην μείωση των δημόσιων εσόδων και αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και αδυναμία πληρωμής του δημόσιου χρέους.
Η αντιμετώπιση της υγειονομικής και οικονομικής κρίσης έχει σοβαρότατο οικονομικό κόστος. Ποιος όμως θα το πληρώσει; Φαίνεται ότι σε πρώτη φάση, το οικονομικό κόστος της αντιμετώπισης της υγειονομικής κρίσης περνά «φαινομενικά» στο κράτος, αλλά στην πορεία το κόστος επωμίζεται η κοινωνία μέσω της φορολογίας. Έτσι, το κράτος μέσω διαφόρων επιδομάτων επιδοτεί τις επιχειρήσεις που αναστέλλουν την λειτουργίας τους ή δουλεύουν περιορισμένα, ενώ μέσω διαφόρων εργατικών επιδομάτων, αναλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του μισθολογικού κόστους εργαζομένων των επιχειρήσεων.
Είναι γεγονός πλέον ότι βιώνουμε μία σοβαρή και απρόβλεπτη κατάσταση, η οποία έχει πολυδιάστατες συνέπειες στη Κύπρο. Η εμφάνιση του κορωνοϊού επηρέασε, επηρεάζει και θα συνεχίζει να επηρεάζει την υγεία των ανθρώπων, την οικονομία του τόπου, αλλά και την καθημερινότητα όλων μας. Τα μέτρα που λήφθηκαν και λαμβάνονται από την κυβέρνηση είναι πρωτόγνωρα, ίσως και σκληρά, αλλά σκοπός τους φαίνεται να είναι η μείωση της εξάπλωσης του νέου κορωνοϊού στο νησί. Στη συγκεκριμένη στιγμή, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια η επίδραση του κορωνοϊού στην Κυπριακή οικονομία, οι προκλήσεις είναι πολλές όπως και οι κίνδυνοι. Θα ήθελα όμως να κλείσω ένα αισιόδοξο μήνυμα. Η Κύπρος έζησε και στο παρελθόν τρικυμίες, αλλά κατάφερε να επιζήσει. Αυτό θα πρέπει να κάνει και τώρα. Απαιτούμε αποφασιστικότητα, σκληρή δουλεία και φερέγγυες επιλογές και ενέργειες.
