Ο θεσμός του Προέδρου της Δημοκρατίας στην Κύπρο προκάλεσε πολλά αρνητικά αποτελέσματα και περιπετειώδεις καταστάσεις εις βάρος των πολιτών του κυπριακού λαού. Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες που ξέρω, υπάρχουν απαιτούμενα προσόντα για κάθε υποψήφιο σε θέση εξουσίας, από την πιο χαμηλή μέχρι την πιο υψηλή και υπάρχουν διαδικασίες ελέγχου αυτών των προσόντων. Μπορεί ορισμένοι να υποστηρίξουν ότι η απαίτηση προσόντων από τον αρχηγό του κράτους φαίνεται λίγο αντιδημοκρατική, διότι περιορίζει την επιλογή του λαού λόγω των απαιτούμενων προσόντων του υποψηφίου. Αυτό είναι λάθος, διότι αν δεν επιβάλεις ορισμένα προσόντα για τους υποψηφίους τα οποία έχουν σχέση με την ικανότητά τους να κυβερνήσουν έντιμα και αποτελεσματικά, μπορεί να βρεθείς με έναν Πρόεδρο άσχετο και επικίνδυνο.
Στην Κύπρο, το άρθρο 40 του Συντάγματος απαιτεί μόνο τα εξής προσόντα υποψηφιότητας για εκλογή του προέδρου. Να είναι πολίτης της Δημοκρατίας, να είναι άνω των 35 ετών, να μην έχει καταδικαστεί για αδίκημα ατιμωτικό ή ηθικής εχθρότητας, να μην έχει στερηθεί την εκλογιμότητα κατόπιν απόφασης αρμόδιου Δικαστηρίου για οποιοδήποτε αδίκημα και να μην υπάρχει πρόβλημα διανοητικό που να τον καθιστά ανίκανο να ασκεί τα καθήκοντα του Προέδρου.
Αυτά τα προσόντα δεν είναι αρκετά. Βεβαίως το κυπριακό Σύνταγμα δεν μπορεί να θεωρηθεί αυθεντική προσέγγιση του συνταγματικού δικαίου γνωρίζοντας ότι συντάχθηκε από κάποιους πολιτικούς της Ελλάδας και της Τουρκίας για να ικανοποιηθούν γνωστές πολιτικές διαφορές. Χρειάζονται και άλλα προσόντα για να προστατεύσουμε το λαό, δεδομένου ότι ο εκλεγμένος Πρόεδρος δικαιούται, νομίζω, ασυλία για τα ποινικά αδικήματα όπως προηγουμένως. Αυτά δηλαδή που έχουν την σοβαρότερη σημασία. Δεν θα διεξέλθω στη θητεία των προηγούμενων Προέδρων, θα περιοριστώ όμως στη θητεία του σημερινού Προέδρου. Ο Πρόεδρος πρέπει να ελέγχεται όχι απλώς από τον λαό που δεν έχει αρκετά στοιχεία, ούτε απλώς από τον περίγυρο του. Πρέπει να υπάρχει ανεξάρτητο δικαστικό όργανο στο οποίο να μπορεί να καταγγελθούν συμπεριφορές του Προέδρου που παραβιάζουν τον νόμο και/ή τα συνταγματικά του καθήκοντα.
Ένα Πρόεδρος της Δημοκρατίας, δεν μπορεί να κάνει ό,τι θέλει και να μην λογοδοτεί. Και στα κοινοβουλευτικά συστήματα, ο αρχηγός του κράτους, ο Πρωθυπουργός, ελέγχεται από τη Βουλή.
Στα προεδρικά συστήματα προβλέπεται η δυνατότητα καταγγελίας του Προέδρου σε ανεξάρτητο όργανο που περιλαμβάνει κακή συμπεριφορά και κατάχρηση του αξιώματος. Αυτό προβλέπεται στο αμερικανικό Σύνταγμα (impeachment) το οποίο είναι και το πιο ανεπτυγμένο στο θέμα αυτό. Η κατάσταση στο κυπριακό Σύνταγμα όσον αφορά τα προσόντα του Προέδρου είναι ελλιπής και παραλείπει προσόντα που αν υπήρχαν θα μπορούσαν σε περίπτωση που δεν ικανοποιούνταν με τις ενέργειες του Προέδρου να ληφθούν μέτρα εναντίον του για να παρεμποδιστεί η κακή διακυβέρνηση του τόπου. Για παράδειγμα, πρόνοια που να απαγορεύει την ευνοιοκρατία, τις παράνομες πρωτοβουλίες εν είδει προγραμμάτων που κατέληξαν στην υπόθεση των χρυσών διαβατηρίων. Ενέργειες που έχουν προκαλέσει αναγούλα στο κυπριακό κοινό. Πρόνοια που να υποχρεώνει τον Πρόεδρο να δίνει λογαριασμό στον Γενικό Ελεγκτή. Πρόνοια που να μην επεμβαίνει σε εκκρεμούσες ποινικές διαδικασίες. Πρόνοια που να απαγορεύει στον Πρόεδρο να αποκρύπτει συμπεριφορές ή ενέργειες του οι οποίες έγιναν για προσωπικό του όφελος ή της οικογένειας του εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος και βεβαίως να απαγορεύει τέτοιες ενέργειες. Πρόνοια που να απαγορεύει οιανδήποτε ενέργεια που συνιστά ή συντελεί στη διαφθορά. Πρόνοια που να απαγορεύει στον Πρόεδρο να παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σε περίπτωση που παραβιάζει μια από αυτές τις πρόνοιες κατά τη διάρκεια της θητείας του, να προβλέπεται η απομάκρυνσή του από το αξίωμα. Με τις πρόνοιες αυτές θα παρεμποδίζονται όλες εκείνες οι ενέργειες που έγιναν τα τελευταία χρόνια…
Πιστεύω ότι έδωσα ένα έναυσμα και ένα δείγμα για μια σοβαρή αναθεώρηση του συνταγματικού καθεστώτος του Προέδρου, που στα τελευταία χρόνια έχει προκαλέσει απογοήτευση και πικρία σε πολλούς νομιμόφρονες πολίτες. Το Σύνταγμα γενικότερα χρειάζεται μεταρρυθμίσεις, μεταξύ των οποίων και μεταρρυθμίσεις που μελετώνται για τα Δικαστήρια. Αυτό όμως είναι ένα άλλο κεφάλαιο στο οποίο θα επανέλθω.
