Σύμφωνα με αναφορές του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων, ο κίνδυνος στρατιωτικής σύγκρουσης αυξάνεται στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, την παραμεθόρια περιοχή που διεκδικούν τόσο η Αρμενία όσο και το Αζερμπαϊτζάν, λόγω της αποτυχίας των προσπαθειών διαμεσολάβησης, της αυξημένης στρατιωτικοποίησης και των συχνών παραβιάσεων κατάπαυσης του πυρός. Στα τέλη Σεπτεμβρίου 2020, ξέσπασαν έντονες μάχες κατά μήκος των συνόρων – η πιο σοβαρή κλιμάκωση από το 2016. Περισσότεροι από χίλιοι στρατιώτες και πολίτες σκοτώθηκαν, με εκατοντάδες τραυματίες και από τις δύο πλευρές.
Στις 10 Νοεμβρίου του 2020 οι ηγέτες της Ρωσίας, του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας υπέγραψαν συμφωνία που προβλέπει τον πλήρη τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο θύλακα Ναγκόρνο Καραμπάχ. Το κείμενο υπεγράφη από τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ, τον πρωθυπουργό της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν και τον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Βλαντίμιρ Πούτιν. Η συμφωνία προβλέπει «πλήρη κατάπαυση του πυρός και τερματισμό όλων των εχθροπραξιών στην περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ».
Αναφορικά με τη συμφωνία, το Αζερμπαϊτζάν θα κρατήσει τις περιοχές του Ναγκόρνο Καραμπάχ που κατέλαβε κατά τη διάρκεια της σύρραξης αλλά συμφώνησε να αποσυρθεί από άλλες κοντινές περιοχές. Ο Αζέρος πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγιεφ ανακοίνωσε, επίσης, ότι εμπλοκή στην ειρηνευτική διαδικασία θα έχουν και οι Τούρκοι. Πολλές περιοχές όμως βρίσκονται σε κατάσταση πλήρους αβεβαιότητας, με την περιοχή του Αρτσάκχ να βρίσκεται στην πιο δυσμενή θέση. Εκεί ακριβώς βρίσκονται τέσσερις Κύπριοι συμπολίτες μας με καταγωγή από την Αρμενία και προσπαθούν εθελοντικά να κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για να βοηθήσουν την κατάσταση.
Είχα την τιμή να απευθύνω μερικές ερωτήσεις στους Garen και Hagop και σε συντομία μου διηγήθηκαν την ιστορία τους:
Ιστορικό
Τη δεκαετία του 1920, η Σοβιετική κυβέρνηση ίδρυσε εντός των εδαφών του Αζερμπαϊτζάν την Αυτόνομη Περιφέρεια Ναγκόρνο-Καραμπάχ – όπου το 95% του πληθυσμού είναι Αρμενικής καταγωγής. Κάτω από την κυριαρχία των Μπολσεβίκων, οι μάχες μεταξύ των δύο χωρών ελέγχονταν, αλλά, καθώς η Σοβιετική Ένωση άρχισε να καταρρέει, το ίδιο συνέβη και για την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν. Το 1988, το νομοθετικό σώμα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ ψήφισε ψήφισμα για ένταξη στην Αρμενία, παρά τη νομική τοποθεσία της περιοχής εντός των συνόρων του Αζερμπαϊτζάν. Καθώς η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε το 1991, η αυτόνομη περιοχή επίσημα κήρυξε ανεξαρτησία. Ο πόλεμος ξέσπασε μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν στην περιοχή, αφήνοντας περίπου τριάντα χιλιάδες θύματα και εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες. Μέχρι το 1993, η Αρμενία ήλεγχε το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και κατέλαβε το 20% της γύρω περιοχής του Αζερμπαϊτζάν. Το 1994, η Ρωσία μεσολάβησε κατάπαυσης του πυρός που έκτοτε παραμένει σε ισχύ.
Το Ναγκόρνο-Καραμπάχ υπήρξε μια παγιωμένη σύγκρουση για περισσότερο από μια δεκαετία, αλλά οι κατά καιρούς ρίψεις πυροβολικού και οι μικρές αψιμαχίες μεταξύ στρατευμάτων Αρμενίων και Αζέρων προκάλεσαν εκατοντάδες θανάτους. Στις αρχές Απριλίου 2016 σημειώθηκαν οι πιο έντονες μάχες από το 1994, σκοτώνοντας δεκάδες και είχαν ως αποτέλεσμα περισσότερα από τριακόσια θύματα. Μετά από τέσσερις ημέρες μάχης, οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν ότι συμφώνησαν για μια νέα κατάπαυση του πυρός. Ωστόσο, μια διακοπή των συνομιλιών ακολούθησε επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις κατάπαυσης του πυρός και οι εντάσεις παρέμειναν υψηλές.
Προσπάθειες διαπραγμάτευσης και διαμεσολάβησης γίνονται από τότε, με μεσάζοντες κυρίως τις ΗΠΑ, Ρωσία και Γαλλία, χωρίς όμως ουσιαστικό αποτέλεσμα. Τον Οκτώβριο του 2017, οι πρόεδροι της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν συναντήθηκαν στη Γενεύη υπό την αιγίδα της Ομάδας του Μινσκ, ξεκινώντας μια σειρά συνομιλιών για πιθανή διευθέτηση της σύγκρουσης. Ωστόσο, οι συνομιλίες δεν έχουν ακόμη αποφέρει συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Επειδή οι στρατιωτικές δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν και των Αρμενίων βρίσκονται σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους και έχουν ελάχιστη ή καθόλου επικοινωνία, υπάρχει υψηλός κίνδυνος η ακούσια στρατιωτική δράση να οδηγήσει σε κλιμάκωση της σύγκρουσης. Αυτές οι πρόσφατες εχθροπραξίες ακολουθούν μια σειρά διασυνοριακών επιθέσεων που έλαβαν χώρα το καλοκαίρι, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων ημερών συγκρούσεων και βομβαρδισμού τον Ιούλιο του 2020 που σκότωσαν έναν στρατηγό του Αζερμπαϊτζάν και σχεδόν είκοσι άτομα.
Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν αφού απέρριψαν την πίεση από τα Ηνωμένα Έθνη και των χωρών που προαναφέραμε για εκεχειρία, δεσμεύτηκαν να συνεχίσουν τις μάχες. Οι εντάσεις κλιμακώθηκαν περαιτέρω όταν και οι δύο πλευρές άλλαξαν από διασυνοριακό βομβαρδισμό στη χρήση πυροβολικού μεγάλης εμβέλειας και άλλων βαρέων όπλων. Στις αρχές Οκτωβρίου 2020, η Ρωσία διαπραγματεύτηκε εκεχειρία, η οποία κατέρρευσε. Διαπραγμάτευσης έτυχαν ακόμη δύο πρόσθετες εκεχειρίες από τη Γαλλία σε συντονισμό με τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, και στη συνέχεια απευθείας από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτές οι εκεχειρίες κατέρρευσαν επίσης, καθώς σχεδόν άμεσα οι μάχες συνεχίστηκαν με αναφερόμενες παραβιάσεις τόσο από την Αρμενία όσο και από το Αζερμπαϊτζάν.
