Άρθρο γνώμης του Τζουζέπ Μπορέλ σχετικά με τις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας
Στο τέλος της εβδομάδας, θα ταξιδέψω στη Μόσχα. Έχουν περάσει τέσσερα χρόνια από την τελευταία φορά που ‘Υπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ επισκέφτηκε τη Ρωσία.
Κύριος σκοπός της επίσκεψής μου είναι να συζητήσουμε τα θέματα που μας προκαλούν ανησυχία όσον αφορά τη θέση και τον ρόλο της Ρωσίας εντός της Ευρώπης και την ευρύτερη διεθνή της παρουσία.
Την τελευταία δεκαετία, οι σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας έχουν επιδεινωθεί και, ιδίως μετά την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης από τη Ρωσία το 2014, χαρακτηρίζονται από έλλειψη εμπιστοσύνης. Σήμερα, βλέπουμε ο ένας τον άλλο ουσιαστικά σαν αντίπαλο και ανταγωνιστή και όχι σαν εταίρο.
Έχουμε έντονες διαφωνίες όσον αφορά τις συγκρούσεις στην άμεση γειτονία μας, από την Ουκρανία και τη Λευκορωσία έως τη Λιβύη και τη Συρία, καθώς και στο θέμα των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών. Η δηλητηρίαση του Αλεξέι Ναβάλνι, η σύλληψη και η επακόλουθη καταδίκη του, καθώς και η σύλληψη χιλιάδων διαδηλωτών τις τελευταίες ημέρες μάς υπενθυμίζουν με επώδυνο τρόπο τη συρρίκνωση του χώρου της αντιπολίτευσης, της κοινωνίας των πολιτών και των ανεξάρτητων φωνών στη Ρωσία. Οι ενέργειες της Ρωσίας τα τελευταία χρόνια δεν συνάδουν με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει ως μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης και ως κράτος που μετέχει στον ΟΑΣΕ. Ας μην ξεχνάμε ότι αυτοί οι θεσμοί βρίσκονται στο επίκεντρο της συνεργασίας, της ειρήνης και της ασφάλειας στην Ευρώπη.
Πρέπει να έχουμε μια ειλικρινή ανταλλαγή απόψεων με τη Ρωσία σχετικά με την κατάσταση της μεταξύ μας σχέσης. Στόχος της διπλωματίας είναι η συνεργασία, η ανταλλαγή μηνυμάτων και η προσπάθεια αναζήτησης κοινού εδάφους Η διπλωματία είναι απαραίτητη στις δύσκολες καταστάσεις. Πρέπει να διατηρούμε πάντοτε ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας. Ωστόσο, αντί να συνομιλούμε μεταξύ μας, συνήθως μιλούμε είτε ο ένας για τον άλλο είτε χωρίς να ακούει ο ένας τον άλλο. Η στάση αυτή απλώς διαιωνίζει τη δυσπιστία και δεν συμβάλλει στην αντιμετώπιση των μελλοντικών προκλήσεων.
Πρέπει να εκφράζουμε ξεκάθαρα τις ανησυχίες μας. Ταυτόχρονα, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι με τον μεγαλύτερο γείτονά μας μας συνδέουν στενοί δεσμοί που δεν είναι μόνο ιστορικής ή γεωγραφικής φύσεως. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ο πρώτος εμπορικός εταίρος και η μεγαλύτερη πηγή άμεσων ξένων επενδύσεων της Ρωσίας. Οι Ρώσοι φοιτητές αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα δικαιούχων εκτός ΕΕ όσον αφορά τις πανεπιστημιακές ανταλλαγές Erasmus+ και η Ρωσία είναι η χώρα όπου εκδίδονται οι περισσότερες θεωρήσεις Σένγκεν. Οι δεσμοί μας παραμένουν σημαντικοί και για τις δύο πλευρές.
Γι’ αυτό, πρέπει να ακολουθήσουμε μια πολύπλευρη προσέγγιση, η οποία αποτυπώνεται στη δέσμη κατευθυντήριων αρχών που συμφωνήθηκαν από την ΕΕ για τις σχέσεις της με τη Ρωσία. Αυτό θα είναι το πλαίσιο αναφοράς της επίσκεψής μου στη Μόσχα. Περιλαμβάνει την επιλεκτική συνεργασία σε θέματα ενδιαφέροντος της ΕΕ, καθώς και την προσέγγιση και την υποστήριξη της ρωσικής κοινωνίας των πολιτών. Αυτό δεν μπορεί να γίνει μέσω τηλεδιάσκεψης.
Παρόλα αυτά, υπάρχουν ζητήματα στα οποία μπορούμε να συνεργαστούμε, γιατί όταν συνεργαζόμαστε μπορούμε να επιτύχουμε αποτελέσματα. Το καλύτερο παράδειγμα είναι η συμφωνία με το Ιράν, η οποία παραμένει ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων. Η καλύτερη κατανόηση και οι κοινές προσπάθειες ΕΕ και Ρωσίας θα είχαν θετικό αντίκτυπο σε πολλές περιφερειακές κρίσεις.
Οι παγκόσμιες προκλήσεις της εποχής μας απαιτούν παγκόσμιες λύσεις, αρχής γενομένης από την πανδημία της COVID-19. Χρειαζόμαστε περισσότερη και όχι λιγότερη συνεργασία, διαφάνεια και ανταλλαγή πληροφοριών. Πρέπει να καταπολεμήσουμε την παραπληροφόρηση, η οποία στην προκειμένη περίπτωση είναι ιδιαίτερα επιβλαβής και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές. Έχουμε παρατηρήσει ότι σχετικές δραστηριότητες σε αυτόν τον τομέα προέρχονται από τη Ρωσία.
Θέλουμε να συνεργαστούμε περισσότερο με τη Ρωσία για το κλίμα. Βασιζόμαστε στη δέσμευση της Ρωσίας για την επιτυχία της COP26 στη Γλασκόβη. Μόνο αξιοποιώντας τις ευκαιρίες για μια δίκαιη και ισότιμη μετάβαση για όλους μπορούμε να διαφυλάξουμε την ευημερία μας σώζοντας παράλληλα τον πλανήτη.
Τέλος, πρέπει να διαχειριστούμε τις νέες απειλές και τις ευκαιρίες που προκύπτουν στον ψηφιακό χώρο και στον κυβερνοχώρο. Στο πρόσφατο παρελθόν γίναμε μάρτυρες πολλών κυβερνοεπιθέσεων, οι οποίες αποτελούν το σύμπτωμα νέων αντιπαλοτήτων. Από την πλευρά της ΕΕ, έχουμε αναλάβει ξεκάθαρη δέσμευση ότι θα επιλύουμε τις διεθνείς διαφορές στον κυβερνοχώρο με ειρηνικά μέσα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν αντιδρούμε. Θεσπίσαμε κυρώσεις κατά όσων δρουν κακόβουλα και δεν θα διστάσουμε να προβούμε σε ανάλογες ενέργειες μελλοντικά, εάν χρειαστεί.
Σύμφωνα με την Τελική Πράξη του Ελσίνκι, η σταθερότητα στην Ευρώπη πρέπει να βασίζεται στη συνεργασία, στον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχίας των εθνών, των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών. Η συμμετοχή στον διάλογο δεν σημαίνει ότι επιστρέφουμε στην πρότερη κατάσταση σαν να μη συμβαίνει τίποτα, αλλά ότι πρέπει να αναζητήσουμε σημεία κατανόησης για να αποκαταστήσουμε σταδιακά την εμπιστοσύνη.
Θα ενημερώσω τους ηγέτες της ΕΕ σχετικά με τα αποτελέσματα της επίσκεψής μου, στο πλαίσιο προσεχούς στρατηγικής συζήτησης για τις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας. Η εξασφάλιση σαφούς κατεύθυνσης και ενότητας στη συνεργασία μας με τη Ρωσία παραμένει ζωτικής σημασίας.
Τη δεκαετία του 1990 είχαμε ονειρευτεί μια διαφορετική Ευρώπη, όπου θα συνεργαζόμασταν όλοι μαζί για να αντιμετωπίσουμε τις παγκόσμιες προκλήσεις. Το 2021, τα όνειρα αυτά δυστυχώς δεν έχουν γίνει πραγματικότητα. Θα πρέπει, ωστόσο, να συνεχίσουν να μας εμπνέουν και θα πρέπει να δεσμευτούμε να τα κάνουμε πράξη.
