Είναι η γνωστή τριπλή γραμμή άμυνας των εκάστοτε κυβερνώντων για να αποσείσουν τις ευθύνες τους όταν εμπλέκονται σε σκάνδαλα: πρώτον, οι προθέσεις μας ήταν αγαθές και το αποτέλεσμα συνολικά θετικό· δεύτερον, τα όποια προβλήματα υπήρχαν ήταν αποτέλεσμα λίγων καταχραστών· τρίτον, δεν γνωρίζαμε. 

Μετά την κατάθεση του Προέδρου Αναστασιάδη και πρώην και νυν υπουργών στην Ερευνητική Επιτροπή για το σκάνδαλο των πολιτογραφήσεων, αντέχει η τριπλή γραμμή άμυνας; Αμφιβάλλω.     

>Πρώτον, ναι, με το λεγόμενο Κυπριακό Επενδυτικό Πρόγραμμα (ΚΕΠ), εισέρρευσαν 9,7 δισ. στην οικονομία, από τα οποία τα 6,6 πήγαν στις κατασκευές. Εκτός από το κύκλωμα των πολιτογραφήσεων (κατασκευαστικές εταιρείες και πάροχοι νομικών, λογιστικών και μεσιτικών υπηρεσιών) ωφελήθηκε βιώσιμα η χώρα; Όχι, βέβαια. 

Πέρα από τις σοβαρές στρεβλώσεις στην οικονομία (οικοδομική φούσκα, κ.λπ.), για τις οποίες σοβαροί οικονομολόγοι είχαν έγκαιρα προειδοποιήσει, ο πρώην υπουργός Οικονομικών κ. Σαρρής ανέφερε ότι το ΚΕΠ «έδιωξε τους σοβαρούς επενδυτές» και προκάλεσε τεράστια ζημία στην εικόνα της Κύπρου διεθνώς, υπονομεύοντας μελλοντικές επενδύσεις. Ενίσχυσε την προϋπάρχουσα φήμη ότι η Κύπρος είναι συνώνυμη της αρπαχτής. Το ρεπορτάζ του Αλ Τζαζίρα ενόχλησε γιατί, συν τοις άλλοις, έφερε στην επιφάνεια το βούρκο του αδήλωτου χρήματος – μίζες, «χορηγίες», παράτυπες αμοιβές.

>Δεύτερον, στο ΚΕΠ δεν έγιναν απλώς κάποιες καταχρήσεις. Η ίδια η κατασκευή ήταν προβληματική. Όπως από έναν μηχανικό αναμένουμε καλή στατική μελέτη για ένα κτήριο, από έναν κυβερνήτη περιμένουμε στιβαρή θεσμική αρχιτεκτονική στις πολιτικές που θεσπίζει. Το ΚΕΠ ήταν ένα κοτέτσι, στο οποίο τρύπωνε πανεύκολα κάθε αλεπού. 

Η Κυβέρνηση αγνόησε δύο γνωματεύσεις της Νομικής Υπηρεσίας για τη σύγκρουση του ΚΕΠ με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Οι κανονισμοί για το ΚΕΠ ψηφίστηκαν μόλις τον Ιούλιο 2020. Γιατί άργησαν; «Έτσι ήταν όλα πιο ευέλικτα», είπε κυνικά ο Πρόεδρος. Αυτή η «ευελιξία» έδινε τη δυνατότητα στον κάθε Συλλούρη, Τζιοβάνη και Πιττάτζιη να αναζητεί τρόπους παράκαμψης του νόμου. Οι χαλαρώσεις στα κριτήρια ήταν διαρκείς. Το ίδιο το υπουργικό αναθεωρούσε μεταγενέστερα, επί το επιεικέστερο, αρχικά αυστηρές αποφάσεις του, οι οποίες, στη συνέχεια, χαλάρωναν περαιτέρω στη Βουλή! 

Ένα μόνο παράδειγμα. Τον Ιούλιο 2019, το Υπουργικό αποφάσισε ότι δεν θα έπαιρναν κυπριακό διαβατήριο «πρόσωπα που κατείχαν πολιτειακό αξίωμα τα τελευταία πέντε χρόνια». Ένα χρόνο μετά χαλάρωσε αυτή την πρόνοια, την οποία ενέκρινε λίγο αργότερα η Βουλή. Τελικά, αποκλείονταν μόνο «όσοι κατείχαν πολιτειακό αξίωμα κατά τους αμέσως προηγούμενους δώδεκα μήνες πριν από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης». 

Δεν είναι μόνον οι εσκεμμένες κακοτεχνίες. Όπως προέκυψε από τις καταθέσεις Χάσικου και Πετρίδη, το κοτέτσι ήταν διάτρητο. Το υπουργείο Εσωτερικών λ.χ. συνήθως δεν διερευνούσε αν οι κατοικίες που δηλώνονταν στο Κτηματολόγιο υπήρχαν πραγματικά. Το υπουργείο Εσωτερικών δεν έλεγχε συστηματικά τη διατήρηση των επενδύσεων από όσους πολιτογραφούνταν. Μεμονωμένες καταχρήσεις; Λίγα σάπια μήλα; Ή μήπως ένα «σχεδιασμένα» διάτρητο σύστημα, όπως είχε καταγγείλει η Διεθνής Διαφάνεια; 

>Τρίτον, μιμούμενος τον προκάτοχό του για το Μαρί, ο Πρόεδρος Αναστασιάδης δήλωσε άγνοια στην Ερευνητική Επιτροπή – δεν γνώριζε, είπε, τις γνωματεύσεις της Νομικής Υπηρεσίας, όπως αγνοούσε ότι ο γαμπρός του μετέχει στο ΔΣ της Μαρίνας Αγίας Νάπας, της οποίας αλλοδαπά στελέχη απέκτησαν Κυπριακό διαβατήριο. 

«Τι το μεμπτόν;» αναφώνησε ο Πρόεδρος για το γεγονός ότι ενδέχεται η κατασκευαστική εταιρεία του γαμπρού του να έχει υπό πολιτογράφηση αλλοδαπούς πελάτες. Το ίδιο είπε τόσο για τις 56 περιπτώσεις πολιτογραφήσεων που χειρίστηκε το πρώην δικηγορικό του γραφείο, όσο και για τις φιλικές σχέσεις του με Σαουδάραβα επιχειρηματία.  «Δεν υπήρξε παροχή κατά χάρη», δήλωσε για το ταξίδι του με το ιδιωτικό αεροπλάνο του Σαουδάραβα. 

Η ηθική αμβλύνοια του κ. Αναστασιάδη είναι συγκλονιστική. Ο κορυφαίος αξιωματούχος της χώρας δεν αντιλαμβάνεται την έννοια «σύγκρουση συμφέροντος», ούτε τον απασχολεί το σημαντικότερο πολιτικό κεφάλαιο ενός ηγέτη – η αξιοπιστία του. Ας του θυμίσουμε τα θεμελιώδη. 

Σύγκρουση συμφέροντος κ. Πρόεδρε είναι να αποφασίζει η Κυβέρνησή σας για θέματα που επηρεάζουν επιχειρήσεις στενά συγγενικών σας προσώπων, όπως σύγκρουση συμφέροντος θα ήταν λ.χ. για έναν προϊστάμενο να μετέχει σε συμβούλιο προαγωγής της νύφης του. Τι ακριβώς δεν καταλαβαίνετε; Γιατί προτιμάτε να φαίνεστε αμβλύνους παρά ειλικρινής; Λέτε ότι δεν κάνατε χάρη στον Σαουδάραβα φίλο σας, αλλά αυτό δεν το γνωρίζουμε εμείς. Η αποδοχή του δωρεάν ταξιδιού σάς δημιουργεί ηθική υποχρέωση απέναντί του, την οποία δεν γνωρίζουμε ότι δεν θα εκπληρώσετε χρησιμοποιώντας το αξίωμά σας. Για να έχετε την εμπιστοσύνη μας, όταν λ.χ. εγκρίνετε στο Υπουργικό θέματα που δεν «χρήζουν ιδιαίτερης συζήτησης», όπως αναφέρατε ότι ήταν οι πολιτογραφήσεις, θα πρέπει να την κερδίζετε διαρκώς με την ανεπίληπτη συμπεριφορά σας. 

Για έναν κυβερνήτη, υπάρχουν πολύ πιο πολύτιμα πράγματα στη ζωή από τον πλούτο και την ισχύ, γράφει ο Μακιαβέλλι – η δόξα. Γιατί Πρόεδρε Αναστασιάδη θυσιάσατε την υστεροφημία σας; 

· Καθηγητής Πανεπιστημίου Κύπρου.