Στη θεατρική “Βαβυλωνία” του Δημητρίου Βυζαντίου (1790-1853), στον προβληματισμό του Επτανήσιου Αστυνόμου-Ανακριτή σχετικά με τον τραυματισμό του Κρητικού από τον Αρβανίτη στη λοκάντα του Ναυπλίου, έχουμε το ερώτημα προς τους παρισταμένους αν το περιστατικό ήταν casoaccidente (τυχαίο) ή casopensato (εκ προμελέτης). Σ’ αυτή την γουστόζικη ηθογραφία (πρωτοπαρουσιάστηκε στην Αθήνα το 1837), όπου κάθε πολίτης του νεοσυσταθέντος Ελληνικού κράτους μετά την επικράτηση επί των Οθωμανών φέρνει το δικό του γλωσσικό ιδίωμα, ανάλογα με την περιοχή προέλευσης του, κανείς δεν κατανοεί τα λατινικά του Επτανήσιου και η σκηνή βγάζει γέλιο. Σήμερα, σχεδόν 200 χρόνια μετά, γιατί επιμένουμε να προκαλούμε το γέλιο των Ευρωπαίων εταίρων μας;
Για κάθε αφέλεια, αμορφωσιά ή πολιτειακή ανωριμότητα μπορούσε τότε να προταχθεί η καταλυτική επίδραση των 400 χρόνων σκλαβιάς. Τώρα τί να μάς φταίει, άραγε, που βγάζουμε μόνοι τα μάτια μας; Έχουμε όλες τις προϋποθέσεις για ευημερία: ανεπτυγμένο βιοτικό επίπεδο, πολίτες με ζηλευτές σπουδές στο εξωτερικό και κοσμογυρισμένους, σπίτια με κλιματισμό και ανέσεις για να αντέχουμε φρικτά καλοκαίρια σαν κι’ αυτό που μόλις αποχαιρετήσαμε, αυτοκίνητα μεγάλων κυβικών που ξεπερνούν τις απαιτήσεις των αποστάσεων και του οδικού μας δικτύου, υψηλό επίπεδο υπηρεσιών υγείας που μας έβγαλε ασπροπρόσωπους κατά τη διάρκεια της καραντίνας και επακόλουθα, και καταναλωτικές πολυτέλειες ίδιες με τους ευπορότερους Δυτικούς.
Δυστυχώς, παράλληλα με όλες αυτές τις κατακτήσεις, ενδεχόμενα και ως παράπλευρη απώλεια, εμφανίζουμε συμπτώματα παχυδερμισμού. Είναι η ανακολουθία ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις μας. Είναι η ανικανότητα μας να υπερασπιστούμε τα συλλογικά κεκτημένα. Είναι ο τρόμος μπροστά στην ανάληψη ευθύνης για ένα σοβαρό σφάλμα. Είναι η τσίπα που χάσαμε, και δεν κοκκινίζουμε πια από ντροπή.
Στεκόμαστε σοκαρισμένοι μπροστά στην αντίφαση της υπόκλισης στην υπόσταση της Δημοκρατίας μας, από τον Προεδρεύοντα της Δημοκρατίας στον φετινό εορτασμό την 1ηΟκτωβρίου, και του αυτοεξευτελισμού του λίγες μέρες αργότερα, αρνούμενος για μέρες να παραιτηθεί. Γιατί τόση δειλία από ένα τόσο προβεβλημένο και μορφωμένο πρόσωπο; Για να βρούμε την απάντηση οφείλουμε να ανατρέξουμε στο γενικότερο ήθος της κοινωνίας που οικοδομήσαμε.
Μπορεί κάθε αναγνώστης να αναλογιστεί σωρεία σκανδάλων που κουκουλώθηκαν, τυλίχτηκαν σε τόμους ευρημάτων ερευνητικών επιτροπών, ή τυγχάνουν μακροχρόνιων καθυστερήσεων, χάρη σε διαδικαστικά ή νομικίστικα τερτίπια. (Θα δώσω μόνο το παράδειγμα με τις κάμερες ελέγχου ταχύτητας των οχημάτων, μια πρακτική σε εφαρμογή απανταχού της Ευρώπης, ακόμη και στο ψευδοκράτος). Αν τόσοι νωρίτερα την έβγαλαν καθαρή, γιατί να μην ελπίζει και ο επόμενος στην ίδια λήθη και απεμπλοκή;
Η καταπάτηση της δημοκρατίας και των θεσμών δεν γίνεται, προφανώς από πολλούς. Διαπράττεται από άτομα σε δεσπόζουσα θέση. Άρα, ποια είναι η ευθύνη των πολλών; Μα, η αδιαφορία στην προάσπιση. Πόσο υγιή δημοκρατία μπορούμε να απολαμβάνουμε, όταν η ενεργός ανάμειξη μας εκτείνεται από κάλπη σε κάλπη (αν όχι αποχή); Όταν αντί για συλλογικότητα έχουμε εθιστεί στην κατινιά των σχολίων στο fb; Όταν από παίκτες του δημόσιου βίου, όπως μας δίδαξε η αθηναϊκή δημοκρατία, καταντήσαμε θεατές;
«Εγώ θα ξεκινήσω την επανάσταση;», ίσως σκέφτεσαι αυτή τη στιγμή, αγαπητέ αναγνώστη. Αν έχουν σημασία οι θεσμοί για σένα, η απάντηση είναι ναι. Όχι με το καριοφίλι, ούτε θα χρειαστεί να κρυφτείς σε λημέρια. Ξεκίνα απομακρυνόμενος από τη διαπλοκή, ακόμη κι’ όταν, κάποτε, σε βολεύει προσωπικά. Στάσου με ακεραιότητα. Αρκέσου στον πλούτο που έχεις ήδη σωρεύσει, μην χαλάσεις τον ύπνο σου για ένα βρώμικο κέρδος. Ο λεκές θα σε βασανίζει συνέχεια, κι’ ας μην αποκαλυφθείς. Στις συναναστροφές σου πρόταξε το ήθος. Οι άλλοι θα σε προσέξουν, μην αμφιβάλλεις.
Δεν είναι μεγάλα λόγια. Όσο κι’ αν φυλάσσεται κανείς, είναι ανθρώπινο το σφάλλειν. Είναι πολλά τα παραδείγματα πολιτικών, διεθνώς, οι οποίοι στάθηκαν στο ύψος των θεσμών και παραιτήθηκαν πάραυτα προκειμένου να περιορίσουν τον σκανδαλισμό του λαού και να προστατέψουν την Αστική Δημοκρατία. Ένα caso accidente επιδέχεται επιείκεια. Άντε όμως να πείσεις την κοινή γνώμη ότι όσα έλαβαν χώρα με τους παγιδευμένους του Καταρικού δικτύου δεν ήταν caso pensato…
*Σύμβουλος και Εκπαιδευτής Στελεχών Επιχειρήσεων και Νέων.
Xenophon.hasapis@gmail.com
