Τις τελευταίες μέρες βρίσκεται σε εξέλιξη μια δημόσια συζήτηση, μετά την απόφαση της κυβέρνησης για δημιουργία Υφυπουργείου Πολιτισμού, καθώς επίσης και μετά τη σύσταση σχετικής συμβουλευτικής επιτροπής από τον Υπουργό Παιδείας. Σίγουρα, είναι μεγάλο πολιτικό γεγονός η ίδρυση ενός τέτοιου φορέα. Μπορούμε όμως το γεγονός αυτό να το προσλάβουμε ως ευκαιρία και να στοχαστούμε για λίγο, ποια είναι η σχέση που έχουμε εμείς με τον πολιτισμό μας; Υπάρχει άραγε αυτή η σχέση; Τι είναι για μας πολιτισμός; Είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε γι’ αυτόν; Υπάρχει κάτι συγκεκριμένο πίσω από τον ήχο αυτής της λέξης; Έχει μείνει σήμερα κάτι που να συνδέει τον πολίτη, την πολιτεία και τον πολιτισμό, εκτός από την κοινή ρίζα στους όρους; Τι περιμένουμε εμείς, ο καθένας μας, ως άνθρωπος, από τον πολιτισμό μας; Περιμένουμε κάτι; Μπορούμε να κάνουμε μια αυτοκριτική; Είμαστε ικανοί να πράξουμε κάτι τέτοιο, να δούμε τα έσω μας και να φτάσουμε μέχρι την ψυχή μας;
Τα έξω μας τα ξέρουμε. Τα βλέπουμε. Φαίνονται. Παρά είναι φωτισμένα. Μας τα φωτίζουν μέχρι και ξένα τηλεοπτικά κανάλια. Τα έσω μας όμως; Εκεί είναι που δεν συνηθίσαμε ακόμα να ψηλαφούμε. Για να μπορέσουμε να εντοπίσουμε σε ποιο σημείο, πότε και πώς, με ποιες πράξεις μας δημιουργούμε ως λαός πολιτισμό. Τι είναι η Τέχνη; Και πότε η Τέχνη παίρνει πολιτιστική αξία; Πώς η Πολιτεία αναγνωρίζει αυτήν την αξία; Και αφού την αναγνωρίσει, πώς πρέπει να δράσει; Για να μπορέσουμε να διατηρήσουμε τουλάχιστον τον πολιτισμό που μας άφησαν οι πρόγονοί μας. Για να μην ντρέπονται για μας αύριο τα παιδιά μας. Γιατί η λέξη “πολιτισμός” από μόνη της δεν είναι πολιτισμός. Όσες φορές κι αν την προφέρουμε, όσες φορές κι αν την γράψουμε, δεν θα δημιουργήσουμε πολιτισμό.
Τι είναι όμως πρώτιστα πολιτισμός; Είναι η τσάντα που κρατάμε; Είναι τα ρούχα που φοράμε; Το αυτοκίνητό μας; Τα στολισμένα καταστήματα τα Χριστούγεννα; Οι μεγάλες διαφημίσεις στους δρόμους; Το γεμάτο φώτα σπίτι μας; Ο αριθμός στο υπόλοιπο του λογαριασμού μας; Τα φωτισμένα από προβολείς θέατρα ή μουσεία; Τα υπουργεία ή υφυπουργεία; Ίσως το διαβατήριο; Το όνομά μας; Η ιθαγένεια; Το φύλο μας; Μήπως η Εκκλησία; Τα «πιστεύω» μας ή τα «δεν πιστεύω» μας; Βρίσκεται κάπου έξω από μας ή κάπου μέσα μας; Αποτελείται από ύλη ή είναι κάτι άυλο; Ίσως οι σκέψεις μας; Η συμπεριφορά μας; Δεν νομίζετε ότι ο πολιτισμός μας βρίσκεται κάπου κοντά στη ψυχή μας; Δεν είναι πράξη και κίνηση ψυχής; Εμπειρία ψυχής; Αυτήν, την ψυχή, δεν καθρεφτίζει πραγματικά μια γνήσια τέχνη; Δεν είναι αυτή, η ψυχή, που θαυμάζει και θαυμάζεται; Δεν είναι αυτή που εκφράζεται για να υπάρξει πολιτισμός; Κάπου από εκεί πιστεύω ότι πηγάζει ο πολιτισμός. Κάπου εκεί πρέπει να εστιάσουμε. Εκεί ως άνθρωποι. Εκεί ως πολιτεία. Εκεί θα δημιουργήσουμε. Εκεί θα δημιουργηθούμε. Χωρίς θόρυβο και δημαγωγία.
Και αυτό θα πρέπει να περάσουμε και στα παιδιά μας. Γιατί αυτά σήμερα είναι η πιο ευαίσθητη και ευάλωτη ομάδα. Άπλαστο ακόμα υλικό. Να προσέξουμε τις ψυχές τους. Τα μυαλά τους τα αρπάξαμε, τα μπερδέψαμε, τα φορτώσαμε με θορύβους, τα φωτίσαμε με ψεύτικα είδωλα και ιδέες που δεν έχουν καμία σχέση με τον άνθρωπο. Καμία σχέση με το ανθρώπινο. Τους δίνουμε προκείμενες που δεν στηρίζονται σε καμία αλήθεια ή πραγματικότητα και πιστεύουν κι αυτοί ότι ο συλλογισμός τους είναι σωστός. Και το ονομάσαμε αυτό «ελευθερία σκέψης» και «ελευθερία έκφρασης». Επικίνδυνες κατασκευές! Έγιναν κι αυτά στόχος ενός πλέον παρανθρώπινου συστήματος! Στόχος εκπαίδευσης αντί παιδείας. Στόχος στατιστικής αντί μόρφωσης. Στόχος χειραγώγησης αντί ελευθερίας. Πίστεψαν κι αυτά ότι χρειάζονται δίπλωμα για να δημιουργήσουν. Όλα κατασκευές του μυαλού μας. Του μπερδεμένου πια μυαλού μας. Του φάλτσου πια μυαλού μας. Όλα ένας εξωτερικός σάλος. Τίποτα από Αξίες, Εμπειρίες και Γνώσεις που για αιώνες πλάθαμε, όχι μόνο ως λαός ή ως έθνος, αλλά ως ανθρωπότητα. Τις ψυχές των παιδιών μας να προσέξουμε – αυτές είναι ακόμα ελεύθερες. Αυτές θα λειτουργήσουν με την πιο δημιουργική ορμή.
Αν υπάρχει ελπίδα να λάμψουμε από πολιτισμό, κάπου εκεί θα βρίσκεται. Κοντά στις ψυχές μας. Κάπου εκεί θα αναγεννηθεί. Κάπου εκεί βρίσκεται η τελευταία μας ελπίδα. Μπορούμε να το ψάξουμε; Μπορούμε να προλάβουμε πριν κοπεί το ηλεκτρικό ρεύμα; Γιατί εκεί θα χάσουμε το έξω μας και μόνο το έσω μας θα μας σώσει. Αν βέβαια το δούμε και το αναγνωρίσουμε.
*Συνθέτης
