Ο καθένας έχει βιώσει τα αισθήματα που τον διαπερνούν, ως επιβάτη αεροπλάνου, στο διάστημα κατά το οποίο το σκάφος μπαίνει μέσα στα σύννεφα, και όλα γύρω σκοτεινιάζουν. Χρειάζεται το αεροπλάνο να σηκωθεί ψηλότερα, για να φανεί ξανά το φως του ήλιου. Στις συνθήκες μιας πτήσης αισθανόμαστε τη σιγουριά, πως ένας ικανός πιλότος θα μάς οδηγήσει πάνω από τα σύννεφα. Μακάρι να μπορούσαμε να πούμε το ίδιο για την Ευρώπη.
Εξήντα χρόνια μετά την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ, προπομπός της Ευρωπαϊκής Ένωσης), εξακολουθούμε να συζητούμε και να διερωτόμαστε τα βασικά: Ποια στοιχεία μάς ενώνουν; Ποιες οι αξίες και αρχές μας; Ποιο το όραμα που μπορεί να οδηγήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης; Αρκεί η τεράστια οικονομική ισχύς για να συγκρατήσει τους λαούς σε συνοχή;
Προκύπτει το πρώτο παράδοξο. Οι άνθρωποι που λαχταρούν την Ε.Ε. περισσότερο από οποιουσδήποτε άλλους δεν είναι πολίτες της Ε.Ε., είναι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες από άλλες, φτωχότερες ηπείρους. Αυτοί είναι που διακινδυνεύουν την ίδια τη ζωή τους, μπαίνουν σε σαπιοκάραβα για να διασχίσουν τη Μεσόγειο, καταθέτουν όλες τις οικονομίες τους στα χέρια δουλεμπόρων για να εξασφαλίσουν ένα πέρασμα, μακριά από εμπόλεμες ζώνες.
Προκύπτει το δεύτερο παράδοξο. Εμείς, οι “γνήσιοι” Ευρωπαίοι, διαμορφώνουμε τη στάση μας ανάλογα με τις ελλείψεις μας σε εργατικό δυναμικό. Όσο έχουμε ανάγκη από οικιακές βοηθούς, εργάτες για τις κουζίνες των εστιατορίων, την συγκομιδή της αγροτικής παραγωγής, τις οικοδομές, οδηγούς στα μηχανάκια που μάς φέρνουν το φαγητό στο σπίτι κλπ., τόσο ανοίγουμε τα σημεία εισόδου. Σε πιο δύσκολες εποχές δεν τους θέλουμε, γιατί ‘μάς κλέβουν τις δουλειές’. Αλλά και οι παροχές γίνονται με μισή καρδιά, ως αρωγή μειονοτήτων.
Διακρίνετε την υποκρισία; Μίλησε κανείς για ενσωμάτωση, ισότιμη ένταξη, εκπαίδευση των “ξένων” στην ευρωπαϊκή κουλτούρα μέσω ενιαίων, πανευρωπαϊκών προγραμμάτων; Νοιάζεται η ευρωπαϊκή ηγεσία για τις ώρες που οι ‘ξένοι’ βρίσκονται σε σχόλη, εκτός εργασίας; Είναι ικανοποιητικό και μακροπρόθεσμα κοινωνικά υγιές να σπρώχνονται οι ‘ξένοι’ σε μεταξύ τους συνευρέσεις, μακριά από εμάς;
Η δυτική Ευρώπη, με προεξάρχουσα τη Γαλλία, πληρώνει βαρύτατο τίμημα για τα λάθη της στις πολιτικές ενσωμάτωσης των οικονομικών μεταναστών των προηγούμενων δεκαετιών. Τους φτωχότερους μουσουλμάνους δεν τους μεταχειρίζεσαι μειωτικά, ούτε είναι συνετό να απαξιώνεις με σατιρικά μηνύματα τη θρησκεία τους. Ποιος υπεύθυνος Ευρωπαίος, που νοιάζεται για το μέλλον των παιδιών του σ’ αυτή την περιοχή, ένοιωσε ευθυμία ή ψυχική ευφορία με τα σκίτσα του Charlie Hebdo; Όποιος τυχόν γέλασε, θα το κάνε με σαρκασμό και κακεντρέχεια, κι’ αυτό δεν είναι χιούμορ. Οφείλουμε να σεβόμαστε το δικαίωμα του καθενός στην επιλογή της θρησκείας του. Το δικαίωμα στην ανεξιθρησκία είναι κατοχυρωμένο από την βασιλεία του Μεγάλου Κωνσταντίνου (313 μ.Χ.) και καθιερώθηκε σε παγκόσμια κλίμακα το 1948 από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.
Είτε μάς αρέσει είτε όχι, η Ευρώπη είναι πια πολυπολιτισμική και οι κάτοικοι της ασπάζονται διάφορες θρησκείες. Για να έχουμε ευημερία, οφείλουμε να φροντίζουμε κάθε πολίτη ισότιμα, κάτω από ίδιους κανόνες, προσφέροντας ίδιες ευκαιρίες και έχοντας ίδιες απαιτήσεις. Αν ένα κομμάτι του πληθυσμού αισθάνεται παραπεταμένο, τότε είναι ευάλωτο και οδηγείται σε γκετοποίηση και αντικοινωνικές πράξεις. Πόσα ακόμη τρομοκρατικά κτυπήματα πρέπει να καταγράψουμε προκειμένου να το εμπεδώσουμε;
Επ’ ουδενί δεν ισχυρίζομαι ότι η πλειονότητα οφείλει να υποχωρήσει στις αξίες και αρχές της. Ίσα-ίσα, αυτές τις αξίες και αρχές, που περιλαμβάνουν την Χριστιανική πίστη, το Ευρωπαϊκό Δίκαιο και πολιτισμό είναι που πρέπει να παρουσιάζουμε. Αλλά εμείς, αντί για την υπεράσπιση της ευρωπαϊκής μας ταυτότητας, την ξηλώνουμε. Για να διαπιστώνουμε τώρα ότι όσο εμείς αποποιούμαστε την Χριστιανική πίστη, τόσο οι μουσουλμάνοι ενισχύουν την δική τους. Κι’ αυτό είναι ένα τρίτο παράδοξο, αγαπητέ αναγνώστη.
Ενώ γύρω μας συμβαίνουν όλα αυτά τα δυσάρεστα, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί και διανοούμενοι αναλίσκονται σε βαθιές αναλύσεις περί Διαφωτισμού και άλλων φιλοσοφικών ρευμάτων. Όμως, όπως ψηλότερα από την ομίχλη υπάρχει το φως, έτσι και πάνω από τα πολύπλοκα και σύνθετα βρίσκεται το απλό: λύση που πηγάζει από τις πανανθρώπινες αξίες της Ανεκτικότητας, της Αλληλεγγύης και της Αγάπης.
*Ph.D. Σύμβουλος και εκπαιδευτής Στελεχών Επιχειρήσεων και Νέων, Xenophon.hasapis@gmail.com
