Εδώ και αρκετούς μήνες βιώνουμε μία ιδιαίτερη κατάσταση εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού, μία κατάσταση η οποία μου δίνει την εντύπωση ότι ζούμε σε μία εποχή από την οποία απουσιάζει η λογική. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται η παρούσα κρίση από την πολιτεία και οι συνέπειές του με απασχόλησε ιδιαιτέρως από την έναρξή της και θεωρώ καθήκον μου ως ακαδημαϊκός, ως πολίτης και ως πατέρας τριών παιδιών, να μιλήσω. Έχω μείνει έκπληκτος με την αντίδραση του κόσμου στο εν λόγω πρόβλημα. Για μία ασθένεια η οποία κατά γενική ομολογία, ακόμη και των υπέρμαχων των περιοριστικών μέτρων, έχει χαμηλή θνησιμότητα ([1], [2], [3]) και δεν επηρεάζει σχεδόν καθόλου, όχι περισσότερο από άλλες εποχιακές ασθένειες, τους νέους και το παραγωγικό μέρος της κοινωνίας (η μέση ηλικία των θανόντων από κορωνοϊό είναι στις περισσότερες χώρες μεγαλύτερος του προσδόκιμου ζωής [3]), οι άνθρωποι οικειοθελώς παραδώσανε βασικές ελευθερίες για τις οποίες οι πρόγονοί μας έχυσαν ποταμούς αίματος για να μπορούμε εμείς σήμερα να απολαμβάνουμε.

Ο λόγος της θυσίας αυτής σύμφωνα με τους κυβερνώντες είναι η προστασία της ζωής κάποιων ηλικιωμένων συνανθρώπων μας. Ευγενής σκοπός, αλίμονο! Αλλά τα πάντα έχουν ένα τίμημα το οποίο κανείς πρέπει να λάβει υπόψη του πριν αποφασίσει οτιδήποτε. Οι ακολουθούμενες μέθοδοι των lockdowns παντός είδους, θα έχουν καταστροφικά αποτελέσματα.

Το υγιές μέρος της κοινωνίας, και ιδίως τα παιδιά και οι νέοι, στραγγαλίζεται. Η ανεργία και η φτώχια αυξάνονται. Ομοίως και τα ψυχολογικά προβλήματα και οι θάνατοι από άλλες αιτίες ([3]). Σύμφωνα με μελέτη των Ηνωμένων Εθνών, ο αριθμός των ανθρώπων, παγκοσμίως, οι οποίοι υποφέρουν από πείνα αναμένεται να αυξηθεί, εξαιτίας των πολιτικών που ακολουθούνται, από 135 εκατομμύρια σε 250 εκατομμύρια ([4]).

Επιτρέψτε μου παρακαλώ να αναφερθώ σε δύο ιδιαίτερες ομάδες, τα παιδιά και τους ηλικιωμένους. Οι νέοι και τα παιδιά τα οποία, ενώ δεν κινδυνεύουν στο ελάχιστο από την εν λόγω ασθένεια, όχι περισσότερο από άλλες εποχιακές ασθένειες, στερούνται τη σωστή εκπαίδευση, την κοινωνικότητα, το παιχνίδι και τους φίλους, κάτι το οποίο είναι μεγάλο έγκλημα. Επιπλέον αυτών, 10,000 παιδιά ημερησίως αναμένεται να πεθάνουν από πείνα και άλλες ασθένειες ως συνέπεια των περιοριστικών μέτρων αυτού του είδους, ([5], [6]). Οι ηλικιωμένοι περιορίζονται και τους ζητείται να ζήσουν για ένα αδιευκρίνιστο διάστημα, πιθανόν για ορισμένους ίσο με το υπόλοιπο της ζωής τους, απομονωμένοι, χωρίς να βλέπουν παιδιά, εγγόνια, φίλους και οτιδήποτε άλλο δίνει νόημα στη ζωή. Και όλα αυτά για την προσμονή ενός εμβολίου το οποίο θα παρατείνει τη φυσική τους ύπαρξη για λίγο και το οποίο ίσως να μη δούνε ποτέ. Και το μόνο το οποίο πραγματικά μπορεί να τους δώσει ελπίδα για το μέλλον, η άσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων, τους το αρνείται η πολιτεία κλείνοντας ή περιορίζοντας τις εκκλησίες! Ποιος λογικός άνθρωπος θα ήθελε να τελειώσει η ζωή του με αυτόν τον τρόπο. Η κοινωνία είναι σαν το σώμα του ανθρώπου. Κάθε άνθρωπος αποτελεί μέλος του και όλοι μαζί, από τη θέση του ο καθένας, εργάζονται για το κοινό καλό. Όταν η καρδιά και τα βασικά όργανα είναι υγιή και λειτουργούν σωστά, τότε το σώμα είναι δυνατό, είναι σε θέση να αντιμετωπίσει ασθένειες και να βοηθήσει άλλα μέλη του σώματος τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα. Όταν η καρδιά νοσεί τότε το τέλος είναι κοντά. Η καρδιά και το μέλλον της κοινωνίας των ανθρώπων είναι οι νέοι και τα παιδιά τα οποία θα έπρεπε να φροντίζουμε ως κόρη οφθαλμού. Αντί αυτού εμείς τα τιμωρούμε για κάτι που δεν έκαναν και τα καταδικάζουμε σε διανοητικό και κοινωνικό λήθαργο. Οι συνέπειες αυτών θα φανούν σε λίγα χρόνια όταν θα έρθει η ώρα τους να κυβερνήσουν τη χώρα και να την υπερασπίσουν, με τη ζωή τους αν χρειαστεί. Πώς όμως να κυβερνήσει ο ανεκπαίδευτος και γιατί να πολεμήσει και να θυσιαστεί ο νέος όταν δεν θα έχει τον λόγο εξαιτίας της αποκοινωνικοποίησής του η οποία προωθείται.

Πιστεύω ότι η συμπεριφορά αυτή είναι απόρροια της παρακμής που χαρακτηρίζει πλέον τον δυτικό άνθρωπο. Ο δυτικός άνθρωπος φαίνεται να βιώνει μια μεγάλη κρίση αξιών. Για να ευημερήσει μία κοινωνία, τα μέλη της πρέπει να μοιράζονται κάποιες κοινές αξίες οι οποίες θα οδηγήσουν τις πράξεις τους και πρέπει να είναι έτοιμοι να υπερασπίσουν, με αυτοθυσία αν χρειαστεί. Στο παρελθόν, όταν οι κάτοικοι οι οποίοι κατοικούσαν τον ελλαδικό και άλλους ευρωπαϊκούς χώρους ευημερούσαν και προόδευαν πολιτιστικά, οι βασικές αρχές και αξίες ήταν η πίστη στον Θεό, η πατρίδα και η οικογένεια. Αυτές οι αξίες έχουν πλέον όλες κλονιστεί σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, τη δική μας συμπεριλαμβανομένη. 

Ποιες είναι οι αξίες σήμερα; Οι άνθρωποι ζαλισμένοι από την πληθώρα των αγαθών τα οποία έχουν κατακλείσει την αγορά, και είναι για πρώτη φορά προσβάσιμα στον μέσο άνθρωπο, έχουν διαφθαρεί και ο σκοπός πλέον της ζωής των περισσοτέρων είναι η απόλαυση μέσω της κατανάλωσης. Αναπόφευκτη συνέπεια αυτού του τρόπου ζωής είναι η αναγωγή της ασφάλειας και της φυσικής υγείας ως των μεγίστων αγαθών, μια και χωρίς αυτά φυσική απόλαυση δεν υπάρχει. Όσοι όμως εναποθέτουν την ελπίδα τους για μία ευτυχισμένη ζωή στην με κάθε τρόπο επίτευξη ασφάλειας και φυσικής υγείας, πλανώνται πλάνην οικτράν. Από τη στιγμή της γέννησης του ανθρώπου το μόνο σίγουρο είναι ότι κάποτε θα τα χάσει και τα δύο. Η αξία της ζωής δεν σχετίζεται με τη διάρκειά της, αλλά με την ποιότητά της. Η ευτυχία του ανθρώπου είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη χρησιμότητα της ζωής και την προσφορά στο σύνολο, στην κοινωνία. Και όπως είπε ο Benjamin Franklin: «Those who would give up essential Liberty, to purchase a little temporary Safety, deserve neither Liberty nor Safety»!

 

Να αλλάξουμε πορεία

Πριν ένα μήνα περίπου ήταν η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου 1940. Για σκεφτείτε τι θα απαντούσε ο Ιωάννης Μεταξάς στις ιταλικές απαιτήσεις εάν ασπαζόταν τις σημερινές αξίες, ασφάλεια και υγεία… Πόσοι νέοι άνθρωποι θυσιάσανε τη ζωή τους τότε, υπερασπιζόμενοι ανώτερες αξίες. Αξιοθαύμαστο τοπικό παράδειγμα ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης που εκτελέστηκε σε ηλικία 19 ετών, το τελευταίο γράμμα του οποίου ήταν: «Θ’ ακολουθήσω με θάρρος τη μοίρα μου. Ίσως αυτό να ‘ναι το τελευταίο μου γράμμα. Μα πάλι δεν πειράζει. Δεν λυπάμαι για τίποτα. Ας χάσω το κάθε τι. Μια φορά κανείς πεθαίνει. Θα βαδίσω χαρούμενος στην τελευταία μου κατοικία. Τι σήμερα τι αύριο; Όλοι πεθαίνουν μια μέρα. Είναι καλό πράγμα να πεθαίνει κανείς για την Ελλάδα. Ώρα 7:30. Η πιο όμορφη μέρα της ζωής μου. Η πιο όμορφη ώρα. Μη ρωτάτε γιατί…».

Τι να κάνουμε λοιπόν; Κατά τη γνώμη μου (και πολλών, πολύ σημαντικότερων από εμένα, ακόμη στον κόσμο [7]) πρέπει να προστατευτούν αυτοί που πρέπει να προστατευτούν και οι υπόλοιποι να αφεθούν ελεύθεροι να ζήσουν, να εργαστούν και να προστατέψουν τους ευάλωτους. Να ενημερωθούν όλοι σωστά και αντικειμενικά για το πρόβλημα και τα μέτρα που πρέπει να λάβουν ανάλογα με τον κίνδυνο που διατρέχουν. Το δε κράτος να ενεργεί με τρόπο τέτοιο που να σέβεται και να υπερασπίζει την αξία της ανθρώπινης ζωής και όχι απλώς τη διάρκειά της, κάτι το οποίο ταιριάζει σε κτηνοτροφείο αλλά όχι σε μία κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων.

Ας ξυπνήσουμε λοιπόν και ας αλλάξουμε πορεία για να αποφύγουμε την καταστροφή. Και μετά μπορούμε να ασχοληθούμε με τα βαθύτερα αίτια της κρίσης.

* Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κύπρου.