Ο τρόπος οργάνωσης της εκπαιδευτικής διαδικασίας καθορίζεται στη βάση της θεσμικά πλαισιωμένης ένταξης και χρηματοδότησης των ψηφιακών μέσων στο εκπαιδευτικό σύστημα που επιτρέπει την εφαρμογή νέων τρόπων διδασκαλίας. Στο πλαίσιο προσδιορισμού των νέων τρόπων διδασκαλίας τίθενται ερωτήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή των μοντέλων της διαδικτυακής εκπαίδευσης, την εξασφάλιση των τεχνολογικών υποδομών της διαδικτυακής τάξης και τη διαχείριση του έργου που αφορά την οργάνωση e-Learning μαθημάτων. Για τη μελέτη των ερωτημάτων καθίσταται απαραίτητη η παιδαγωγική θεώρηση της ηλεκτρονικής μάθησης, η οριοθέτηση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και της ιδιαίτερης σημασίας του εκπαιδευτικού υλικού, η δημιουργία του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, ο καθορισμός της έννοιας της εκπαιδευτικής τεχνολογίας και του ηλεκτρονικού μαθήματος, η ανάλυση των τεχνολογικών υποδομών που απαιτούνται για την υλοποίηση των προγραμμάτων της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, η διαχείριση και η διασφάλιση της ποιότητας των προγραμμάτων e-Learning και η μελέτη των σύγχρονων δυνατοτήτων επικοινωνίας, συνεργασίας και γνώσης.

Η διδασκαλία αποτελεί μια πολιτισμική επινόηση, βάσει της οποίας επιτυγχάνεται η διασύνδεση μεταξύ κοινωνίας και ατόμου, καθώς δίδεται η ευκαιρία στο άτομο να κατανοήσει τους μηχανισμούς ένταξής του και να συμμετέχει σε διαδικασίες αξιολόγησης. Η εξ αποστάσεως διδασκαλία παραπέμπει στην αναγκαία προϋπόθεση χρήσης ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή που μέσω διαδικτύου καθιστά δυνατή την πρόσβαση σε πληροφορίες αποδοτικές για τη μάθηση. Επομένως ο όρος e-Learning μελετάται με σκοπό τον καθορισμό της διαλεκτικής προσέγγισης μεταξύ τεχνολογίας και παιδαγωγικής. Αυτή η προσέγγιση έχει διττό υπόβαθρο και προσδιορίζει την κοινωνική παραδοχή των νέων τεχνολογιών και την αποφασιστικότητα εφαρμογής τους εκ μέρους των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

Στο πλαίσιο της καλύτερης κατανόησης της ηλεκτρονικής μάθησης και της διαδικτυακής εκπαίδευσης απαιτείται η αναφορά βασικών θέσεων που συμβάλλουν στην παιδαγωγική θεώρηση της αξιοποίησης των τεχνολογιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Η ηλεκτρονική μάθηση αποτελεί ένα εκπαιδευτικό μέσο που διευκολύνει την εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς τα ηλεκτρονικά μέσα επιτρέπουν νέες εκφράσεις της εκπαίδευσης που συνδυάζουν τα πλεονεκτήματα της δια ζώσης και της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης με τη χρήση τεχνολογιών. Η οργάνωση της ηλεκτρονικής μάθησης θα πρέπει να εκφράζει την παιδαγωγική βάση, στην οποία στηρίζεται η εκπαιδευτική διαδικασία. Η τεχνολογία δεν μπορεί από μόνη της να καθορίσει τη διαδικασία και την ποιότητα της μάθησης. Η ηλεκτρονική μάθηση μπορεί βέβαια να δώσει μια δυναμική στην εκπαιδευτική διαδικασία δημιουργώντας ένα πλαίσιο επικοινωνίας αλλά η αξιοποίηση σημαντικών εργαλείων πρέπει να στηρίζεται σε μια συγκεκριμένη παιδαγωγική και διδακτική μεθοδολογία. Τα τεχνολογικά εργαλεία για την ηλεκτρονική μάθηση μπορούν να συμβάλουν σημαντικά, σε περίπτωση που αξιοποιηθούν νέες εκπαιδευτικές πρακτικές. Επίσης απαιτούν μια επιμελημένη παιδαγωγική προσέγγιση για να γίνει σαφές αν παρέχουν σημαντική αξία κατά την παρουσίαση του εκπαιδευτικού περιεχομένου, τη στήριξη των συμμετεχόντων και την εμπλοκή τους σε δραστηριότητες μάθησης. Μια καλά οργανωμένη ηλεκτρονική μάθηση πρέπει να διαθέτει τα απαραίτητα εργαλεία που θα αποτελέσουν τη βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός αποδοτικού ηλεκτρονικού περιβάλλοντος. Η αξιοποίηση των ηλεκτρονικών μέσων στην εκπαίδευση στηρίζεται σε αποφάσεις της εκπαιδευτικής πολιτικής, καθώς θεσμικές, κοινωνικές, και πολιτικές σκοπιμότητες καλούνται να δικαιολογήσουν την ηλεκτρονική μάθηση σε επίπεδο στρατηγικής και επένδυσης.

Στη βάση των συνισταμένων χώρος και χρόνος επισημαίνεται ότι η ηλεκτρονική μάθηση έχει ως σημείο αναφοράς σταθερό χρόνο και χώρο και τείνει να γίνεται ασύγχρονη, σε μη σταθερό χώρο, ενώ η διαδικτυακή μάθηση καθορίζεται από μη σταθερό χώρο και χρόνο και τείνει να διεξάγεται σε σταθερό χρόνο και ψηφιακό χώρο. Επομένως σύμφωνα με τους Seel, N., Infenthaler, D.: Online lernen und lehren, München, Basel 2009, ο όρος e-Learning αναφέρεται σε ψηφιακά υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε δια ζώσης τάξεις, ενώ με τον όρο Online-Learning αποδίδονται μέσα τηλεπικοινωνίας και τεχνολογιών επικοινωνίας που εντάσσουν την εκπαιδευτική διαδικασία σε ψηφιακό και άυλο χώρο που μπορεί να πραγματοποιηθεί και ασύγχρονα.

Η παρουσίαση της ένταξης της εκπαιδευτικής διαδικασίας στο πλαίσιο του χώρου και του χρόνου είναι καθοριστική για την κατανόηση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ως συγκεκριμένης μεθόδου εκπαίδευσης. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση χαρακτηρίζεται από την φυσική απόσταση του σπουδαστή από τον εκπαιδευτή κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας, την ανάληψη του κεντρικού ρόλου οργάνωσής της από τον εκάστοτε εκπαιδευτικό οργανισμό, τη χρήση τεχνικών μέσων για τη διάθεση του εκπαιδευτικού περιεχομένου, τη δυνατότητα αμφίδρομης επικοινωνίας προς όφελος των σπουδαστών, τη χρήση εξατομικευμένων τρόπων διδασκαλίας που δεν αποκλείουν τη δυνατότητα ομαδικών συναντήσεων. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση περιλαμβάνει την εξ αποστάσεως διδασκαλία που σχετίζεται άμεσα με τη διάθεση του μαθησιακού υλικού εκ μέρους ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος και την εξ αποστάσεως μάθηση που αναφέρεται στη μαθησιακή διαδικασία. Θεωρητικές προσεγγίσεις παραθέτουν ότι η εξ αποστάσεως εκπαίδευση διασφαλίζει μια εξατομικευμένη προσέγγιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας υπό την καθοδήγηση των διδασκόντων, χρήζει συστηματικής οργάνωσης και σαφούς προσδιορισμού των διδακτικών στόχων και των παιδαγωγικών προϋποθέσεων της μαθησιακής διαδικασίας και προϋποθέτει συνεργασία, κοινωνική αλληλεπίδραση και επικοινωνία στο πλαίσιο των διαδικασιών συμβουλευτικής και μάθησης. Επομένως η εξ αποστάσεως εκπαίδευση ενισχύει μια διδακτική συζήτηση που στόχος της είναι η διευκόλυνση της μάθησης.

Η πολιτική των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων δεν αφορά μόνο την εφαρμογή μιας συγκεκριμένης μεθόδου εκπαίδευσης και τη χρήση τεχνολογιών αλλά μια γενικότερη παιδαγωγική και κοινωνικοπολιτική θεώρηση της εκπαίδευσης που υπαγορεύει τη συμμετοχή περισσότερων ανθρώπων στην πολιτιστική ζωή, τη μείωση των δαπανών της εκπαίδευσης, τον εκδημοκρατισμό της κοινωνίας και την υποστήριξη του δικαιώματος της εκπαίδευσης για τους εργαζόμενους, τη βέλτιστη υλοποίηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και την παροχή κινήτρων στους ανθρώπους για απόκτηση περισσότερων προσόντων που θα μπορούν να αξιοποιηθούν στον κόσμο της απασχόλησης.

* Βουλευτής Συνεργασίας Δημοκρατικών Δυνάμεων.