Αναντίρρητα ολόκληρος ο πλανήτης βιώνει μια περίοδο κατά την οποία η δημόσια υγεία και η προστασία της οδηγούν στην ανάγκη για περιορισμό θεμελιωδών δικαιωμάτων. Μια χαρακτηριστική περίπτωση είναι η ανάγκη για προστασία της δημόσιας υγείας, η οποία ανάγεται στην ευρύτερη ανάγκη για λόγους δημοσίου συμφέροντος και το δικαίωμα προστασίας προσωπικών δεδομένων. Περίπτωση η οποία θίγει ιδιαίτερα ζητήματα και στην κυπριακή κοινωνία κατόπιν δημοσίευσης προσωπικών δεδομένων ασθενών, τα οποία χαρακτηρίστηκαν από πολλούς ότι δεν ήταν απαραίτητα να δοθούν προς δημοσιοποίηση. Ο στιγματισμός συγκεκριμένων προσώπων και τα κοινωνικά σχόλια εις βάρος ασθενών δρα αρνητικά και οδηγεί στον κοινωνικό αποκλεισμό, χωρίς να υπάρχει εύλογη δικαιολογία για τις δημοσιεύσεις αυτές.
Αρχικά τονίζεται ότι το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν είναι απόλυτο, γεγονός που ανάγεται στο Μέρος ΙΙ του Περί Επεξεργασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Προστασία του Ατόμου) Νόμος του 2001 (138(I)/2001). Συνεπώς σε μια σύγκρουση του δικαιώματος για προστασία των προσωπικών δεδομένων με άλλα έννομα αγαθά, όπως για παράδειγμα η ανάγκη για προστασία της δημόσιας υγείας, αυτό θα πρέπει να εξετάζεται με βάση την αρχή της αναλογικότητας (αν κατά πόσο δηλαδή το προτεινόμενο μέτρο είναι ανάλογο του σκοπού).
Η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων επιτρέπεται για λόγους δημοσίου συμφέροντος, ως αναφέρεται και στο άρθρο 5 (2) (δ) του Νόμου 2001. Ωστόσο απουσιάζει από τον Νόμο 2001 μια συγκεκριμενοποίηση του τι αποτελεί δημόσιο συμφέρον και πότε είναι θεμιτή η επεξεργασία των προσωπικών δεομένων. Εν αντιθέσει, με περιπτώσεις ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων για λόγους δημόσιας υγείας κρίνεται θεμιτή η επεξεργασία τους και αναφέρεται πιο συγκεκριμένα στο άρθρο 6(2)(ι).
Οι αρμόδιες Αρχές νομιμοποιούνται για λόγους δημοσίου συμφέροντος και προστασίας της δημόσιας υγείας, να αναζητούν, να συλλέγουν και να επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα με στόχο την καταπολέμηση και τον περιορισμό διάδοσης της πανδημίας. Ως εκ τούτου επιτρέπεται η κοινοποίηση τυχόν κρουσμάτων ή οποιωνδήποτε άλλων περιστατικών. Ο χειρισμός και η δημοσιοποίηση των δεδομένων εγείρουν τεράστια ζητήματα. Προφανώς η δημοσιοποίηση θα πρέπει να συνάδει και να εξασφαλίζει τον επιδιωκόμενο σκοπό.
Όσον αφορά την ενημέρωση του πληθυσμού σαφώς και ο κάθε πολίτης έχει δικαίωμα ενημέρωσης. Λαμβάνοντας όμως υπόψη και την ανάγκη για ασφάλεια και προστασία των νοσούντων από τον ιό θα πρέπει τα στοιχεία που δίνονται να μην οδηγούν σε ταυτοποίηση των προσώπων αυτών. Ορθώς αναφέρθηκε ότι τα ΜΜΕ πρέπει να περιορίζονται σε πληροφορίες γεωγραφικού προσδιορισμού, χωρίς να αναφέρεται ο τόπος εργασίας, κατοικίας ή κάτι άλλο και χωρίς να γίνεται αναφορά σε συναφή κρούσματα. Τέτοιου είδους ενημέρωση δεν αποσκοπεί στην προστασία των ατόμων αυτών και παραβιάζει τις ουσιώδεις αρχές του Κανονισμού περί Προσωπικών Δεδομένων.
Συνεπώς, ακόμα ένα ζήτημα το οποίο προκύπτει είναι η ύπαρξη μιας ισορροπίας ανάμεσα στη διαφύλαξη των προσωπικών δεδομένων και το δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης, ιδίως από τα ΜΜΕ αλλά και από τους ειδικούς στα θέματα διαχείρισης της πανδημίας, ποια είναι τα επιτρεπόμενα όρια και τι αποτελεί επιβεβλημένη ανάγκη στο πλαίσιο της κοινωνικής αλληλεγγύης.
Αδιαμφισβήτητα, πρέπει να τηρείται ακόμη μια βασική αρχή, αυτή της «ελαχιστοποίησης». Δηλαδή πρέπει να δίνονται στη δημοσιότητα οι απολύτως απαραίτητες πληροφορίες που απαιτούνται για την προστασία του πληθυσμού, και όχι άσκοπες προσωπικές πληροφορίες, όπως αν πάσχει από άλλη νόσο, εάν είχε παραθερίσει σε συγκεκριμένο ξενοδοχείο και οποιαδήποτε άλλη πληροφορία που κρίνεται περιττή.
Οι παραβιάσεις προσωπικών δεδομένων θα κριθούν στο μέλλον κυρίως σε νομοθετικό επίπεδο και από τη δικαστική εξουσία, με καθοδήγηση βεβαίως από τις διεθνείς διατάξεις. Το κράτος, ως κράτος δικαίου, οφείλει να μεριμνά και να διασφαλίζει τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών του παρέχοντας καθολική προστασία και όχι να ενεργεί ως αυταρχικό κράτος δρώντας παρεμβατικά. Τόσο όμως το κράτος όσο και η ίδια η πανδημία δεν θα πρέπει να εντάξουν μια εισβολή στην ατομική ζωή του ανθρώπου και στις ατομικές του ελευθερίες.
Κάθε πληροφορία που δίνεται στη δημοσιότητα θα πρέπει να εξυπηρετεί ένα και μόνο συγκεκριμένο σκοπό: την προστασία της δημόσιας υγείας από κάθε κίνδυνο και απειλή. Οι αρχές της αλληλεγγύης και του σεβασμού ως ατομικές δράσεις συμβάλλουν στη σταθερότητα και την αποφυγή αρνητικών επιπτώσεων, σκεπτόμενοι όλοι οι πολίτες ότι η πανδημία αφορά όλους.
* Υποψήφια διδάκτωρ Νομικής.
