Η επιστροφή των μαθητών στα θρανία γίνεται φέτος σε πρωτοφανείς συνθήκες. Οι λύσεις της τελευταίας στιγμής που έδωσε το υπουργείο παιδείας έφεραν αντιδράσεις που κυμαίνονταν από εκνευρισμό και αποδοκιμασία, μέχρι τρολάρισμα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό που δεν αλλάζει όμως, ούτε με διαμαρτυρίες ούτε με γερές δόσεις χιούμορ, είναι τα χρόνια προβλήματα της παιδείας.
Η έκθεση της Κομισιόν για την εκπαίδευση το 2018 χαρακτηρίζει την κυπριακή εκπαίδευση «ακριβή» πλην «αναποτελεσματική». Και ουδείς μπορεί να διαφωνήσει. Όπως καταγράφεται και στην έκθεση «οι δημόσιες δαπάνες παραμένουν υψηλές, αλλά η χαμηλή αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος της Κύπρου εξακολουθεί να αποτελεί μείζονα πρόκληση». Παρόλο που έχουν γίνει αρκετές εισηγήσεις και προτάσεις, συσκέψεις και σχέδια μεταρρυθμιστικού χαρακτήρα, χρόνο με τον χρόνο βλέπουμε παιδιά να ξεκινούν την πρώτη τάξη του δημοτικού και να φτάνουν μέχρι το τέλος της τρίτης λυκείου αντιμετωπίζοντας τις ίδιες χρόνιες ανεπάρκειες.
Επιχειρήσαμε να καταγράψουμε τις πιο επείγουσες -κατά τη γνώμη μας- προκλήσεις στον τομέα της εκπαίδευσης σήμερα, με την ελπίδα να προωθηθούν λύσεις το συντομότερο:
-Σχολικά ιατρεία. Σε περσινή έρευνα διαπιστώθηκε ότι το 70% των σχολείων είχαν ακατάλληλα ή και καθόλου σχολικά ιατρεία. Σύμφωνα με τον υπουργό υγείας (20/6/2019) από σύνολο 458 δημόσιων σχολείων δημοτικής και μέσης εκπαίδευσης, τα 59 δεν έχουν ιατρείο, τα 63 έχουν ακατάλληλο ιατρείο, σε 132 σχολεία τα ιατρεία δεν πληρούν τις προδιαγραφές και η λίστα συνεχίζεται με σχολεία που το ιατρείο έχει γίνει αποθήκη ή αίθουσα διδασκαλίας και άλλα που υπολειτουργούν. Εν τω μέσο μιας πανδημίας, με την επιστροφή των μαθητών στα σχολεία, τίθεται επιτακτικό το ερώτημα: Τι ισχύει φέτος; Λήφθηκαν βελτιωτικά έστω μέτρα; Λήφθηκε υπόψη η έρευνα του υπουργού;
-Σχολικά κτίρια. Η ενεργειακή αναβάθμιση των σχολείων, με την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων και κλιματιστικών, είναι κάτι που πρέπει να προχωρήσει… χθες. Οι κλιματολογικές συνθήκες της Κύπρου δεν επιτρέπουν, άλλη καθυστέρηση για την εγκατάσταση κλιματιστικών στις τάξεις αλλά και την προώθηση της εξοικονόμησης χρημάτων με χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας στα σχολεία. Πέραν τούτου, είναι απαράδεκτο κάθε χρόνο να βλέπουμε σχολεία με ακατάλληλα κτίρια, ραγισμένους τοίχους, τοίχους με υγρασία, ακατάλληλα δάπεδα σε γήπεδα και παιδικές χαρές, κτίρια χωρίς κατάλληλες περιφράξεις, κιγκλιδώματα ασφαλείας, δέντρα και στέγαστρα για τον ήλιο και τη βροχή.
-Τεχνολογία και ψηφιακά μέσα. Δεν αρκεί να μάθουμε τα παιδιά να χρησιμοποιούν έναν υπολογιστή, πόσο μάλλον που το μάθημα της Πληροφορικής στα σχολεία είναι κυρίως θεωρητικό (!) με περιορισμένη πρακτική κατάρτιση. Οι δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία στην ενίσχυση και τον εμπλουτισμό του μαθήματος είναι απεριόριστες: ασκήσεις με τη μορφή online παιχνιδιών, μετάδοση του μαθήματος διαδικτυακά για να μπορεί το παιδί να το επαναλάβει λύνοντας απορίες στο σπίτι του, χρήση e-books με εικόνες και βίντεο, χρήση πολυμέσων για τα πρακτικά μαθήματα, βίντεο που «ζωντανεύουν» τα θεωρητικά μαθήματα όπως η ιστορία, είναι μόνο μερικές από τις πρακτικές εφαρμογές που χρησιμοποιούνται στο διεθνές εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Πέραν τούτου τα παιδιά πρέπει να εκπαιδευτούν σε μια κριτική στάση απέναντι στο διαδίκτυο, να μπορούν να αξιολογούν όσα διαβάζουν, να μάθουν να επιλέγουν σωστά τις πηγές ενημέρωσης και να παραμένουν ασφαλή στο χώρο του διαδικτύου.
-Μείωση της ύλης. Μια από τις μεγαλύτερες πληγές της παιδείας είναι η ογκωδέστατη ύλη, κυρίως της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η οποία αναγκάζει τα παιδιά και τους εκπαιδευτικούς να μπαίνουν σε μια κούρσα ταχύτητας. Κατά γενική παραδοχή, το να τρέχουν καλύψουν μόνο ύλη -διά της τυφλής αποστήθισης- δεν αφήνει καθόλου χρόνο στην τάξη για συζήτηση, ανάλυση, εμπέδωση, δημιουργική δραστηριότητα και εμβάθυνση στη γνώση. Το σχολείο γίνεται μια στείρα αναπαραγωγή πληροφοριών διά της παπαγαλίας όπου δεν προάγεται η κριτική σκέψη και η καλλιέργεια πραγματικής παιδείας.
-Εκπαιδευτικοί ψυχολόγοι. Ένας από τους σημαντικότερους τομείς της εκπαίδευσης, είναι σήμερα και ο πιο υποστελεχωμένος. Σε μια εποχή που η πρόληψη της νεανικής παραβατικότητας, της βίας στα σχολεία, του bullying και των πολυσύνθετων οικογενειακών προβλημάτων στην κοινωνία μας, οι εκπαιδευτικοί ψυχολόγοι είναι δυσεύρετοι στα σχολεία. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2019, αναλογεί ένας ψυχολόγος σε 3000 μαθητές, καθώς ένας ψυχολόγος βλέπει παιδιά σε 20 σχολεία! Τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και ενδοοικογενειακής βίας, η διάδοση των εξαρτησιογόνων ουσιών στα σχολεία και τα σοβαρά κοινωνικά προβλήματα που αγγίζουν τα παιδιά, δεν δικαιολογούν τόσο εφησυχασμό από πλευράς υπουργείου.
-Ειδική εκπαίδευση: η υποστελέχωση σε εκπαιδευτικούς ψυχολόγους δεν αφορά μόνο το δυναμικό των σχολείων. Η έλλειψη προσωπικού στη μονάδα ειδικής εκπαίδευσης του υπουργείου έχει ως αποτέλεσμα τη μεγάλη καθυστέρηση και την όχι πάντα αξιόπιστη αξιολόγηση παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες, ενώ υπάρχει τεράστια έλλειψη σε λογοθεραπευτές και ειδικούς παιδαγωγούς εντός των σχολικών μονάδων. Σε ορισμένα σχολεία μάλιστα οι ειδικές μονάδες διαχειρίζονται ταυτόχρονα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, παιδιά με αναπηρίες και παιδιά με μεταναστευτική βιογραφία που έχουν ανάγκη από στήριξη στην ελληνική γλώσσα και πολυσύνθετα προβλήματα κοινωνικής ενσωμάτωσης. Έτσι οι πιο ευάλωτες ομάδες παιδιών τσουβαλιάζονται χωρίς να είναι εφικτή η πραγματική στήριξη. Οι ώρες και τα μέσα που προσφέρονται είναι ελάχιστα με αποτέλεσμα στα περισσότερα σχολεία ο χρόνος αυτός να είναι «δώρον άδωρον».
Τα θέματα είναι βεβαίως ανεξάντλητα. Η πολυαναμενόμενη Νέο Σχέδιο Αξιολόγησης Εκπαιδευτικού, η αποτελεσματική ένταξη και ενσωμάτωση των αλλόγλωσσων παιδιών, η επαγγελματική αγωγή των παιδιών ώστε το σχολείο να συνδέει αποτελεσματικά την εκπαίδευση με την αγορά εργασίας, είναι μερικά άλλα από τα θέματα που υπάρχουν.
Ο σημαντικότερος αντίπαλος της αλλαγής στην εκπαίδευση είναι το τείχος της γραφειοκρατίας και της ευθυνοφοβίας που ορθώνεται πάντα απέναντι σε κάθε πρόταση που διατυπώνεται. Με πολιτική βούληση και όραμα, με ορθή αξιολόγηση και αξιοποίηση των ανθρώπων που έχει ήδη στο δυναμικό του το υπουργείο παιδείας και με γνώμονα το συμφέρον των παιδιών και της ποιότητας της παιδείας, μπορούν να γίνουν άλματα. Δυστυχώς, δεν έχουμε δει ακόμη το πολιτικό πρόσωπο που είναι αποφασισμένο να πάρει την ευθύνη της αλλαγής χωρίς να προσμετρήσει κανένα προσωπικό κόστος.
