ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ κανείς τα όσα έγραψε ο κ. Άριστος Κάτσης την Κυριακή 20/9/2020, μένει έκπληκτος πώς σε μια μόνο ανάλυση, «κάλυψε» τις εξελίξεις του Κυπριακού τεσσάρων ολόκληρων χρόνων! Μα τότε, γιατί το τιτλοφόρησε «Ο Χάρντιγκ και οι προτάσεις του για λύση» και όχι κάτι άλλο που να καλύπτει το εύρος του πονήματός του; Η εμφανής στο κείμενό του προσπάθεια, είναι φανερή: Να «αποδείξει» ότι η πολιτική της Ένωσης ήταν λανθασμένη, ότι ο Μακάριος καλώς υπόγραψε τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, ότι αγωνίστηκε να αποτρέψει τη διχοτόμηση, ότι στο Λονδίνο πιέστηκε στο Λονδίνο να υπογράψει και ότι οι Συμφωνίες «ήταν οι καλύτερες».
ΚΑΙ τα τέσσερα αυτά κατά τον κ. Κάτση «δεδομένα», να μου επιτρέψει να τονίσω πως ιστορικά δεν στέκουν. Η αλήθεια, η οποία πηγάζει από τα γεγονότα, είναι εντελώς διαφορετική. Θα παραθέσω, λοιπόν, τα εξής, για γενική ενημέρωση και, γιατί όχι, συζήτηση αν χρειαστεί.
1. Ενώ παραδέχεται ότι ο Μακάριος χαρακτήρισε την αυτοκυβέρνηση ως «τάφον της αυτοδιαθέσεως», τον δικαιολογεί για το ότι είχε εγκαταλείψει την Ένωση κατά τις συνομιλίες του με τον Χάρντιγκ γιατί, δήθεν, «η Ένωση οδηγούσε σε επικίνδυνα αδιέξοδα». Μα δεν ήταν, όμως, ο Μακάριος που ορκίστηκε στο Ευαγγέλιο το 1953 για αγώνα για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, όρκο που τον επανάλαβε και το 1954 στην εκκλησία της Φανερωμένης; Δεν ήταν ο Μακάριος που ήταν πολιτικός αρχηγός της ΕΟΚΑ, σκοπός του αγώνα της οποίας ήταν η αποτίναξη του αγγλικού αποικιακού ζυγού και η Ένωση; Αλλά, και γιατί ξαφνικά αποφάσισε να αλλάξει πορεία χωρίς να ζητήσει την έγκριση του λαού; Ούτε καν να τον ενημερώσει, τη στιγμή που ο κυπριακός Ελληνισμός ήταν ήδη στο «κλαρί», στην ένοπλη πάλη του με τους Βρετανούς; Ως Εθνάρχης δεν είχε υποχρέωση να το κάνει;
2. Συναφές, όμως, και το εξής: Ο κ. Κάτσης, σκόπιμα μιλά αόριστα και συνέχεια για «Ελληνοκύπριους», «Κύπριους» κ.λπ., που δέχτηκαν ή απέρριψαν το άλφα ή το βήτα. Όχι! Ο Μακάριος ήταν ο εκπρόσωπος των Ελλήνων της Κύπρου, κι αυτός είχε την ευθύνη για όλα, την οποία και ιστορικά επωμίζεται. Αυτός συζήτησε, αυτός υπέγραψε ό,τι υπέγραψε και κανένας άλλος.
3. Με σαφή πρόθεση να φορτώσει και στον στρατηγό Γρίβα –για τον οποίο πουθενά δεν αναφέρει ότι ήταν ο Αρχηγός του μαχόμενου κυπριακού Ελληνισμού κατά τον απελευθερωτικό αγώνα– ευθύνη για την «ανεξαρτησία» με την οποία «λύθηκε» το Κυπριακό το 1959, ο κ. Κάτσης αναφέρεται σε επιστολή προς τον στρατηγό του υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας Ευάγγελου Αβέρωφ, στην οποία μιλούσε για «σχέδιο των Ινδιών για ανεξαρτησία». Ε και, από αυτό τεκμαίρεται ότι ο Γρίβας συζητούσε ποσώς την ανεξαρτησία; Αυτό που απλώς επιδίωκε ο πονηρός Αβέρωφ –ο αρχιτέκτονας της διχοτόμησης, με βάση τον Έλληνα διπλωμάτη Μελά– ήταν να μεταφέρει στον Διγενή το ότι «τοιούτον σχέδιον δεν είναι δυνατόν να αποκρουσθεί». Ότι η Ελληνική Κυβέρνηση, που έκαμε προσφυγή στον ΟΗΕ ζητώντας αυτοδιάθεση για την Κύπρο, το δέχεται!
4. Παρόλο που ο κ. Κάτσης γράφει πως, στις συνομιλίες που είχε με τους Τούρκους για μήνες ο Έλληνας πρέσβης στην Άγκυρα Πεσμαζόγλου, «η Άγκυρα παρουσιαζόταν μετριοπαθής», προσθέτει πως διεμήνυσε ταυτόχρονα (η Τουρκία), πως «δεν επρόκειτο να αποδεχθεί τίποτε άλλο εκτός από τη διχοτόμηση»! Φαντάζομαι τι τελικά θα αποδεχόταν η Τουρκία, αν δεν ήταν «μετριοπαθής».
5. Θα συμφωνήσω με τον κ. Κάτση, ότι «το σχέδιο Μακμίλλαν πρόβλεπε τριπλή συγκυριαρχία Βρετανίας, Ελλάδας και Τουρκίας στην Κύπρο, δεν αναφέρει όμως, ότι ο Άγγλος Πρωθυπουργός «έψησε» το σχέδιό του στις συνομιλίες που είχε τον Αύγουστο του 1958 με την Ελληνική Κυβέρνηση και ότι στο σχέδιο έβαλαν το χεράκι τους και οι ΗΠΑ, οι οποίες φρόντισαν να στείλουν κατά την ίδια περίοδο στην Αθήνα και στην Άγκυρα τον υφυπουργό Εξωτερικών Μέρφι. Στην ελληνική πρωτεύουσα και πολύ κοντά στα τεκταινόμενα ήταν, όμως, και ο Μακάριος, αλλά δεν ξιφούλκησε στο βαθμό που ο μαχόμενος κυπριακός λαός ανέμενε. Επίσης, η προσπάθεια Κάτση να παρουσιάσει τη δήλωση Μακαρίου στην Μπάρμπαρα Κασλ για αποδοχή της ανεξαρτησίας ως «προσπάθειά του να ματαιώσει την τριπλή συγκυριαρχία», μόνο θυμηδία προκαλεί. Αλλά ρωτώ: Η Ζυρίχη που υπέγραψε ο Μακάριος, τι άλλο ήταν από συγκυριαρχία Βρετανίας, Ελλάδας και Τουρκίας στην Κύπρο;
6. Χαρακτηρίζει ο κ. Κάτσης τη δήλωση Μακαρίου στην Κασλ ως «γενναία και ασφαλώς ορθή πολιτική κίνηση», πανηγυρίζει ότι «η Ένωση ήταν αδύνατο να γίνει» και προσθέτει: «Εκείνο που επιβαλλόταν τότε, ήταν να αποφευχθεί η διχοτόμηση, κι αυτό επιδίωκε με τη δήλωσή του ο Μακάριος». Ωσάν και η Ζυρίχη δεν ήταν σε πρώτο στάδιο διχοτόμηση, με την ύπαρξη χωριστών δημαρχείων, βαρβάτο βέτο του Τούρκου αντιπροέδρου και παροχή υπερπρονομίων στους Τ/κ, οι οποίοι από μειονότητα αναβαθμίστηκαν αμέσως σε κοινότητα και κατέστησαν «ισότιμοι συνέταιροι» στο ανεμικό κράτος που δημιουργήθηκε!
Ο κ. Κάτσης προσπαθεί να δικαιολογήσει το «χαλί» που στρώθηκε για τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου με τον «κίνδυνο της διχοτόμησης» και, άρα, «την υποχρέωση των Ε/κ να συμβιβαστούν. Παραθέτει και τέσσερις λόγους γι’ αυτό, ένας από τους οποίους -που τον δανείζεται από κάποιον άλλο- είναι πως, δήθεν, «στο δεύτερο εξάμηνο του 1958, η στρατηγική της ένοπλης πάλης έτεινε να καταρρεύσει»!
Αυτό κι αν είναι ιστορική ανακρίβεια ολκής. Γιατί η ΕΟΚΑ, ειδικά μετά το όργιο αίματος των Τούρκων σε βάρος των Ελλήνων και τον εγκλεισμό χιλιάδων στα Κρατητήρια κατά τους πρώτους εφτά μήνες του 1958, ήταν ισχυρή όσο ποτέ. Οι τάξεις της πυκνώθηκαν στον υπέρτατο βαθμό και η ισχυροποίησή της θα ήταν ακόμη μεγαλύτερη, αν προμηθευόταν και τη μεγάλη ποσότητα οπλισμού που αναμενόταν από το εξωτερικό, την εισαγωγή της οποίας ανέκοψε η υπογραφή των Συμφωνιών.
Ο ίδιος ο Διγενής, ο Αρχηγός της ΕΟΚΑ, όταν ρωτήθηκε με τη διακοπή του αγώνα το 1959 σε ποια κατάσταση ήταν στο τελευταίο στάδιο η Οργάνωση, τόνισε πως, με τα δεδομένα που υπήρχαν, ο αγώνας μπορούσε να κρατηθεί για τουλάχιστον ακόμη δύο χρόνια.
Καμία εκτέλεση για πολιτικά φρονήματα
Στην ανάλυσή του, ο κ. Κάτσης ισχυρίζεται ότι «ο κυπριακός Ελληνισμός ήταν διαιρεμένος, γιατί ο Γρίβας, αγνοώντας επανειλημμένες εκκλήσεις του Μακάριου, του Καραμανλή, του Αβέρωφ και άλλων παραγόντων της ελληνικής πολιτείας, προχώρησε σε εκτελέσεις αριστερών, που προκαλούσαν μαζικές εκδηλώσεις διαμαρτυρίας».
Η ιστορική αλήθεια, όμως, την οποία αναδεικνύουν πέρα για πέρα τα γεγονότα, είναι ότι κανέναν δεν εκτέλεσε η ΕΟΚΑ για τα πολιτικά του φρονήματα. Η αλήθεια αυτή φαίνεται καθαρά και από το γεγονός ότι η ΕΟΚΑ εκτέλεσε δεκάδες μέλη της και άλλους εθνικόφρονες, γιατί πρόδιδαν και υπονόμευαν τον αγώνα. Όλα τα άλλα αποτελούν αποκυήματα φαντασίας για την εξυπηρέτηση κομματικών και άλλων συμφερόντων.
Αναφερόμενος στις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου, ο κ. Κάτσης ισχυρίζεται ότι «ο Μακάριος προσπάθησε να βελτιώσει μερικά σημεία των συμφωνιών, αλλά δεν του δόθηκε κανένα δικαίωμα διαπραγμάτευσης». Λάθος: Ο Μακάριος, όχι μόνο γνώριζε πριν πάει στο Λονδίνο ότι δεν υπήρχε θέμα διαπραγμάτευσης, αλλά έκαμε και δήλωση στην Αθήνα, με την οποία ευχαριστούσε την Ελληνική Κυβέρνηση (Καραμανλή, Αβέρωφ και λοιπών) για όσα συμφώνησαν με τους Τούρκους στη Ζυρίχη, για τα οποία ο Έλληνας Πρωθυπουργός τον ενημέρωσε με κάθε λεπτομέρεια.
Ναι, ο Αβέρωφ είπε στους «αντιπροσώπους» που ο Μακάριος προσπάθησε να παρουσιάσει ως «εκπροσώπους του κυπριακού Ελληνισμού (κανένας από αυτούς δεν εκπροσωπούσε την ΕΟΚΑ, της οποίας ο Αρχηγός δεν είχε καν ενημερωθεί!) ότι «αν έλεγαν όχι, η Ελλάδα θα σταματούσε να υποστηρίζει τον αγώνα». Πότε, όμως, το είπε αυτό ο υπ. Εξωτερικών της Ελλάδας: Όταν οι 34 που κλήθηκαν στο Λονδίνο απέρριψαν μέχρι ενός το κείμενο των Συμφωνιών, αλλά με τη σκόπιμη αυτή απειλή, οι πολλοί διαφοροποιήθηκαν, ακριβώς γιατί δεν ήξεραν ότι η Κυβέρνηση Καραμανλή, όχι δεν βοηθούσε τον αγώνα αλλά τον υπονόμευε με το να εμποδίζει την αποστολή όπλων στην ΕΟΚΑ. Αυτό δεν το ήξεραν οι «34», ούτε, ασφαλώς, το ότι ο Άγγελος Βλάχος, Γενικός Πρόξενος της Ελλάδας στην Κύπρο, το 1956-57 επενέβαινε στην αλληλογραφία μεταξύ Γρίβα Διγενή και Αβέρωφ και έκοβε-έραβε ως ήθελε, ή και κατακρατούσε ακόμα χαρτιά. Ο Αρχηγός της ΕΟΚΑ υπήρξε κατηγορηματικός σ’ αυτό.
Αλλά ο κ. Κάτσης, πολύ κακώς αποδίδει στους Ελληνοκύπριους και «την ορθή απόφαση» για υπογραφή των Συμφωνιών από τον Μακάριο, ενώ είναι ιστορικά καταγραμμένο, ότι οι Έλληνες Κύπριοι μήνες μετά έμαθαν για το κάζο της Ζυρίχης. Μετά, όταν ο Μακάριος δεχόταν επιθέσεις από τον Αβέρωφ και κεραυνούς από τον στρατηγό Γρίβα, κι αυτός περιοριζόταν να διακηρύττει ότι αυτοβούλως υπόγραψε τις Συμφωνίες και ότι φέρει ακέραιη την ευθύνη γι’ αυτό.
Τώρα, το πόσον «ορθή» ήταν η υπογραφή της Ζυρίχης, φαίνεται από τα πολλά κακά κι ανάποδα που επακολούθησαν για τον κυπριακό Ελληνισμό και που όλα είχαν τη ρίζα τους στην κάκιστη –με αγγλική έμπνευση και καθοδήγηση– συμφωνία του Φεβρουαρίου 1959.
* Δημοσιογράφος.
