Το καθεστώς του πρόσφυγα και τα δικαιώματα που το συνοδεύουν έχουν αναγνωριστεί σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο. Είναι όμως απόλυτα τα δικαιώματά αυτά; Η αναγνώρισή τους εφαρμόζεται για όλους ανεξαιρέτως;

Η δυνατότητα παραχώρησης διεθνούς προστασίας σε αλλοδαπά πρόσωπα τρίτων χωρών προνοείται νομοθετικά από αριθμό Οδηγιών και Κανονισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τα οποία η Κύπρος έχει εναρμονιστεί πλήρως με τον Περί Προσφύγων Νόμο του 2000 (6(Ι)/2000). Η αναγνώριση του καθεστώτος του πρόσφυγα και των σχετικών δικαιωμάτων αναγνωρίζονται από τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951, την Ευρωπαϊκή Συνθήκη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων («η Συνθήκη») καθώς και αριθμό διεθνών Συνθηκών, συμβάσεων και Πρωτόκολλων που δεσμεύουν και την Κυπριακή Δημοκρατία.

Για να δύναται ένας αλλοδαπός να αιτηθεί παραχώρηση διεθνούς προστασίας, πρέπει να αναγνωριστεί ως πρόσφυγας. Ως τέτοιο αναγνωρίζεται πρόσωπο που συνεπεία βάσιμου φόβου καταδίωξής του για λόγους φυλετικούς, θρησκευτικούς ή πολιτικών αντιλήψεων, είναι εκτός της χώρας ιθαγένειάς του και δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει την προστασία αυτής.

Από την άλλη, αλλοδαπός δε δύναται να τύχει διεθνούς προστασίας, μεταξύ άλλων, εάν έχει διαπράξει έγκλημα πολέμου ή αν συνιστά κίνδυνο για τη χώρα από την οποία ζητά να τύχει διεθνούς προστασίας.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), με απόφαση που εξέδωσε στις 13/02/2020 σε σχέση με τις Αιτήσεις υπ’ αριθμό 8675/2015 και 8697/2015 μεταξύ N.D. και Ν.Τ. -ν- Ισπανίας, προέβη σε ανάλυση των δικαιωμάτων τόσο των αλλοδαπών, όσο και των Κρατών Μελών όπου επιχειρείται είσοδος.

Συγκεκριμένα, δύο αλλοδαποί καταχώρησαν αιτήσεις στο ΕΔΑΔ αναφορικά με απόφαση των Ισπανικών Αρχών για απέλασή τους από το έδαφος της Ισπανίας, ισχυριζόμενοι ότι οι Ισπανικές Αρχές παραβίασαν το Πρωτόκολλο της Σύμβασης Ευρωπαϊκών Δικαιωμάτων του ανθρώπου και κατ’ επέκταση τα δικά τους ανθρώπινα δικαιώματα.

Τα γεγονότα είχαν ως εξής: Οι δύο αλλοδαποί το 2012 έφυγαν από τις χώρες καταγωγής τους και κατέληξαν σε καταυλισμό μεταναστών. Την 13/08/2014, 500 αλλοδαποί, περιλαμβανομένων και των αιτητών, επιχείρησαν να εισέλθουν σε ισπανικό έδαφος μέσω ενός φράκτη αλλά δεν τα κατάφεραν και συνελήφθησαν.  

Οι αλλοδαποί ισχυρίστηκαν ότι επειδή δεν υποβλήθηκαν σε διαδικασία ταυτοποίησης και δεν τους δόθηκε ευκαιρία να εξηγήσουν τις προσωπικές τους περιστάσεις παραβιάστηκαν τα ανθρώπινα δικαιώματά τους.

Το Δικαστήριο με την απόφασή του απέρριψε τις αιτήσεις, βασιζόμενο στο ότι η Ισπανική νομοθεσία καθορίζει συγκεκριμένη διαδικασία όπου ένας προτιθέμενος Αιτητής διεθνούς προστασίας δικαιούται να εισέλθει στο έδαφός της. Αυτό γίνεται μέσω υποβολής αίτησης στα αρμόδια σημεία συνόρων και με συγκεκριμένο τρόπο (παρουσίαση εγγράφων ταυτοποίησης, επεξήγηση σκοπού διαμονής κ.α.).

Το Δικαστήριο καταλήγει ότι οι Αιτητές, ενώ θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση και να υποβάλουν νομότυπα το αίτημά τους, προτίμησαν να εισέλθουν παράνομα, θέτοντας τον εαυτό τους προς απομάκρυνση από τις Ισπανικές αρχές.

Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η Συνθήκη δεν απαγορεύει στα Κράτη Μέλη να ελέγχουν και να προστατεύουν τα σύνορά τους, όταν γίνονται προσπάθειες εισόδου αλλοδαπών οι οποίοι χωρίς βάσιμους λόγους δεν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις εισόδου κάθε Κράτους Μέλους.

Η απόφαση δίνει καθοδήγηση για τον τρόπο χειρισμού τέτοιων καταστάσεων από τα Κράτη Μέλη, διαχωρίζοντας μεταξύ αλλοδαπών με την ιδιότητα του πρόσφυγα οι οποίοι πραγματικά έχουν ανάγκη εισόδου και προστασίας ακολουθώντας όλες τις νόμιμες διαδικασίες και μεταξύ των επιτήδειων αλλοδαπών- παράνομων μεταναστών, οι οποίοι εκμεταλλεύονται καταστάσεις για να εισέλθουν παράνομα σε ένα Κράτος Μέλος.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι, το μεταναστευτικό αποτελεί ένα από τα θέματα το οποίο θα πρέπει να τύχει αναθεώρησης και αξιολόγησης, ώστε να μπορέσει προσαρμοστεί στις ανάγκες της μετά- COVID-19 εποχής.

Όπως όλοι οι επηρεαζόμενοι τομείς, έτσι και το μεταναστευτικό θα πρέπει να αξιολογηθεί πρακτικά από τους επιστήμονες, αλλά και νομικά ως επακόλουθο, ώστε να θεσπιστούν οι απαραίτητοι νόμοι και κανονισμοί, οι οποίοι βεβαίως θα ισχύουν για όσο καιρό αυτή η κατάσταση πραγμάτων θα υφίσταται.

*Δικηγόρος / Associate
Δικαστηριακό Τμήμα, Γραφείο Λευκωσίας
ELIAS NEOCLEOUS & CO LLC
neo.law