Μετά την κατάρρευση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού και την κυριαρχία της παγκοσμιοποίησης και της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας, τα σοσιαλδημοκρατικά και σοσιαλιστικά κόμματα υιοθέτησαν συντηρητικά προγράμματα και εφάρμοσαν αντιλαϊκές πολιτικές. Το ίδιο το νόημα και το περιεχόμενο της έννοιας του σοσιαλισμού έχει γίνει αρκετά αβέβαιο και προβληματικό. Και ενώ ο κόσμος αντιμετωπίζει πρωτόγνωρες προκλήσεις όπως οι κλιματικές αλλαγές, η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, το μεταναστευτικό πρόβλημα και η ανεξέλεγκτη επέλαση των νεοφιλελεύθερων αγορών, η ακροδεξιά εμφανίζεται σαν η ριζοσπαστική δύναμη που θα δώσει απαντήσεις σε όλα τα προβλήματα. Υπάρχει ελπίδα λοιπόν για τον σύγχρονο σοσιαλισμό; Μπορεί να οδηγήσει σ’ αυτό που ο Δώρος Θεοδώρου ονομάζει ανώτερη κοινωνία ή μήπως είναι πλέον αργά.  Το καθήκον μας σήμερα είναι να μην παραδοθούμε στον πεσιμισμό και να προσπαθήσουμε να βρούμε διεξόδους από τη βαθιά κρίση που περνάει ο σοσιαλισμός.

Ο Δώρος Θεοδώρου επικεντρώνεται γύρω από ένα βασικό και θεμελιώδες ερώτημα.  Υπάρχει μέλλον για τον δημοκρατικό σοσιαλισμό; Η αγωνία του για την προοπτική του τεράστιου αυτού πολιτικοϊδεολογικού εγχειρήματος που σημάδεψε την παγκόσμια ιστορία για ένα περίπου αιώνα είναι εμφανής σε όλα τα κεφάλαια του βιβλίου.

Σε μια εποχή ιδεολογικής πενίας, σε μια εποχή έλλειψης βαθιάς ανάλυσης και στοχασμού για την κρίση της σοσιαλιστικής ιδεολογίας το βιβλίο του Δώρου έρχεται να ταρακουνήσει τα λιμνάζοντα νερά θέτοντας προβληματισμούς και προπάντων ερωτήματα ανοίγοντας παράθυρα για συζήτηση και στοχασμό.

Ο συγγραφέας αμφισβητεί τον κεντρικό πυρήνα της νεοφιλελεύθερης ορθοδοξίας ότι η κυριαρχία του απορρυθμισμένου καπιταλισμού σημαίνει την εδραίωση της ελευθερίας και ότι χωρίς περιορισμούς οι κανόνες της αγοράς συμβαδίζουν με τις δημοκρατικές αξίες.  Αποδεικνύει μέσα από παραδείγματα ότι η μήτρα του καπιταλισμού υπήρξε πάντοτε η βία, η καταστολή και η ιμπεριαλιστική επιθετικότητα.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες είναι οι απόψεις του συγγραφέα για τον ρόλο που διαδραματίζουν σήμερα οι παγκόσμιες και περιφερειακές δυνάμεις της οικονομίας.

Έχω την άποψη όμως ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ-Κίνας και ΗΠΑ-Ρωσίας γίνεται στα πλαίσια του διαμοιρασμού των αγορών και της καπιταλιστικής πίτας και όχι στη βάση άλλων πολιτικοϊδεολογικών κριτηρίων. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι το κινέζικο οικονομικό θαύμα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα εξευτελιστικά μεροκάματα και στις άθλιες συνθήκες των εργαζομένων στο όνομα των οποίων ομνύει πίστη και σεβασμό το κομμουνιστικό καθεστώς της Κίνας. Ούτε πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός ότι το ρωσικό καθεστώς εκπροσωπεί μια μικρή οικονομική ολιγαρχία η οποία νέμεται εθνική περιουσία και πόρους τα οποία εν μια νυκτί πέρασαν στα χέρια της μόλις κατέρρευσε το κομμουνιστικό καθεστώς. Ο σύγχρονος μύθος της ασιατικής απειλής φιλοδοξεί να νομιμοποιήσει τον πλέον ριζοσπαστικό συντηρητισμό. Ευελιξία και αποσταθεροποίηση της εργασίας, κατάλυση του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, κατάργηση των ρυθμιστικών παρεμβάσεων του κράτους στο όνομα της απελευθέρωσης του κεφαλαίου και του ακραίου ανταγωνισμού.

Η εκτίμηση του συγγραφέα ότι η περιοχή στην οποία διεξάγεται η πιο κρίσιμη μάχη ανάμεσα στον ιμπεριαλισμό και στην ανώτερη μορφή κοινωνίας του σοσιαλισμού είναι η Ευρώπη είναι απόλυτα ορθή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δίκαια υπερηφανεύεται για το κοινωνικό της πρότυπο, το οποίο διασφαλίζει κοινωνική ευημερία και βασικά θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα στους πολίτες των κρατών μελών της.

Στην Ευρώπη επίσης και ιδιαίτερα στις σκανδιναβικές χώρες έχει δοκιμασθεί το σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο με εξαιρετικά επιτεύγματα για το κοινωνικό κράτος.

Παρά το γεγονός ότι στην Ευρώπη την τελευταία δεκαετία κυριαρχούν οι συντηρητικές δυνάμεις υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις οι σοσιαλιστικές δυνάμεις να διαφοροποιήσουν τις συντεταγμένες αλλάζοντας τους κανόνες του πολιτικού παιγνιδιού.

Σήμερα η Αριστερά θα πρέπει να έχει το θάρρος να καταστήσει εκ νέου πειστική την ιδέα μιας ισχυρής πολιτικής ρύθμισης της οικονομίας και του χρηματιστικού κόσμου. Να τοποθετήσει ξανά την αξία των δημόσιων αγαθών στον πυρήνα του πολιτικού συστήματος. Να επαναφέρει τη δημοκρατία σαν υπέρτατη αξία και θεσμό που ασκεί έλεγχο και εξουσία επί των αγορών και των εκπροσώπων τους. Όπως τονίζεται στο βιβλίο μια Αριστερά που θα οδηγεί σε μια κοινωνία ειρήνης κοινωνικής αλληλεγγύης με περιβαλλοντικές ευαισθησίες και αναπτυγμένο στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό το κοινωνικό κράτος. Ένα κοινωνικό κράτος που να διασφαλίζει πρόσβαση σε όλους τους πολίτες στα αγαθά της κοινωνικής ασφάλισης, της στέγης της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και της κοινωνικής πρόνοιας. Στο βιβλίο του Δώρου Θεοδώρου παρά τις αμφιβολίες και τα ερωτήματα που θέτει υπάρχει ακόμη μια ζωντανή σπίθα για τον σοσιαλισμό. Κατά πόσο αυτή θα σβήσει ή θα αναζωπυρωθεί και θα φωτίσει τον δρόμο προς την κοινωνική δικαιοσύνη και τη διάσωση του πλανήτη μας από τον καταστροφικό καπιταλισμό είναι το θεμελιώδες ερώτημα στο οποίο θα πρέπει να δώσουμε απαντήσεις.

Η μικρή μας πατρίδα έχει βιώσει με την κρίση του 2013 τις χειρότερες συνέπειες του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Οι απολαβές των εργαζομένων εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίπεδο του 2014 ενώ οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται συνεχώς. Στο βιβλίο «Οι δρόμοι» υπάρχουν απαντήσεις για την πορεία που πρέπει να ακολουθήσουμε. Είναι μια ευκαιρία να στοχαστούμε και να προβληματιστούμε για το μέλλον του σοσιαλισμού και στον τόπο μας.

Εύχομαι στο βιβλίο καλοτάξιδο. Συγχαρητήρια στον Δώρο Θεοδώρου για τη δύναμη της σκέψης και το σοσιαλιστικό του όραμα που δεν πρόδωσε ποτέ του.

* Πρόεδρος ΔΕΟΚ