Συχνά ακούμε συμπολίτες μας να διερωτούνται ποιο ήταν το κεφαλαιώδες σφάλμα της πλευράς μας που επέτρεψε να φτάσουν τα πράγματα στη σημερινή κατάσταση. Και είναι όντως κρίσιμο το ερώτημα αυτό, γιατί από την απάντηση εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό η δυνατότητα αντίδρασής μας και διόρθωσης της πορείας μας. Οι βασικές εκδοχές είναι δύο: Η Ζυρίχη και ο ένοπλος αγώνας που προηγήθηκε, ή η αποδοχή της τουρκικής απαίτησης για λύση στη βάση δύο κρατών: Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία.
Ανήκω σε εκείνους που πίστεψαν ότι η λύση της Ζυρίχης ήταν μια κακή λύση διότι εμπεριείχε τα στοιχεία της διαίρεσης, του ρατσισμού και του διαχωρισμού στη βάση της θρησκείας και της εθνοτικής προέλευσης. Διότι επανέφερε την Τουρκία ως εγγυήτρια δύναμη στην Κύπρο, 82 χρόνια μετά την εγκατάλειψή της και την πώλησή της στους Βρετανούς. Φοβόμουν αυτά που θ΄ακολουθούσαν. Και που ακολούθησαν. Όμως: Πρώτο, διερωτώμαι αν η Βρετανία δεν θα πραγματοποιούσε την απειλή της για εισβολή της Τουρκίας και διχοτόμηση της Κύπρου από τότε. Η εμπειρία από τα έργα και τις ημέρες της Βρετανικής αυτοκρατορίας σ’ όλο τον κόσμο «φωνάζουν» ότι η Βρετανία αυτό θα έκανε. Όπως είχε κάνει ήδη σε πολλές άλλες χώρες πρώην αποικίες της. Δεύτερο: Διότι με τη λύση της Ζυρίχης αποκτούσαμε κρατική οντότητα με ό,τι αυτό σημαίνει. Θωρακιζόμαστε και έχουμε περισσότερες δυνατότητες άμυνας και αντίστασης.
Και όντως το 1964 μετά το πραξικόπημα της τ/κ κοινότητας από την ΤΜΤ και τους Τούρκους αξιωματικούς, με απόφαση των Η.Ε. η κρατική οντότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας παρέμεινε στα χέρια των Ε/κ. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν διαλύθηκε. Παρέμεινε ως εξαιρετικής σπουδαιότητας ασπίδα προστασίας στα χέρια της ε/κ κοινότητας. Στην περίπτωση που υποθέσουμε ότι το κρίσιμο λάθος ήταν όντως η Ζυρίχη, το ζήτημα τελειώνει. Αφορά μόνο το παρελθόν και τους ιστορικούς και δεν έχει να κάμει απολύτως τίποτε με το παρόν. Δεν συνεπάγεται καμιά δυνατότητα διόρθωσης της πορείας μας.
Όμως η άλλη εκδοχή της αποδοχής των τουρκικών προτάσεων για λύση του Κυπριακού είναι νομίζω το πραγματικό θέμα προς συζήτηση. Ο Μακάριος δέχτηκε την ομοσπονδία, τη δικοινοτική, διπεριφερειακή ομοσπονδία (όχι τη διζωνική), με την ελπίδα ότι οι Τούρκοι θα έστεργαν προς μια ομοσπονδιακή λύση με σεβασμό των βασικών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μια λύση, που όπως έλεγε ο Κληρίδης, θα επέτρεπε την επιστροφή 130.000-140.000 προσφύγων στις εστίες τους και θα τερμάτιζε την κατοχή. Σύντομα όμως κατάλαβε τους πραγματικούς σκοπούς της Άγκυρας και στις 20 Ιουλίου 1977 διεκήρυξε την αντίσταση κατά των τουρκικών σχεδίων, ανεξαρτήτως χρόνου.
Μετά το θάνατό του και αφού ο Σπ. Κυπριανού προσπάθησε δειλά να συνεχίσει αυτή την πολιτική, επικράτησαν τα κόμματα που εμπιστεύτηκαν τις καλές προθέσεις της Τουρκίας για δίκαιη λύση (ΔΗΣΥ-ΑΚΕΛ) κι έκτοτε το Κυπριακό έγινε δικοινοτικό πρόβλημα. Εγκαταλείφθηκε κάθε σκέψη για διεθνοποίηση και καταγγελία της Τουρκίας ως κατοχικής δύναμης, αναβαθμίστηκε με την πλήρη ανοχή κι ακόμα αποδοχή της δικής μας πλευράς το status του Τ/Κ ηγέτη ως συμπροέδρου και το ψευδοκράτος ως συνιστών τμήμα του κράτους μας, που η Τουρκία δεν ήθελε να είναι η Κυπριακή Δημοκρατία αλλά κάτι άλλο στο οποίο η ισότητα των δυο «κρατών» θα ήταν πλήρως κατοχυρωμένη. Κι έκτοτε δεν μπορούμε να λύσουμε το Κυπριακό. Και η Τουρκία χαίρεται κι αγαλλιάται γιατί της δίνουν και επαίνους. Ώσπου τα πράγματα έφτασαν σε σημείο που δεν πάει άλλο. Και για την Κύπρο και για την Ελλάδα. Και όχι μόνο.
Πρέπει λοιπόν, αν θέλουμε να σώσουμε αυτή την πατρίδα, αυτό το κράτος, να καταλάβουμε ποιο ήταν το βασικό μας λάθος. Που δεν ήταν άλλο από την κοινή εκτίμηση των δυο μεγαλύτερων κομμάτων ότι η Τουρκία έχει την καλή διάθεση για δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού. Της δώσαμε έτσι πολύ χρόνο να εδραιώσει τη θέση της ανενόχλητη στο κατεχόμενο μέρος του νησιού μας, να κουβαλήσει εκατοντάδες χιλιάδες εποίκους, αλλάζοντας εντελώς τη δημογραφία του κατεχόμενου τμήματος, να εξισλαμίσει, να ελέγξει πλήρως την οικονομική, την εκπαιδευτική, τη θρησκευτική και γενικά όλη τη κοινωνική ζωή των Τ/Κ.
Κι αφού εδραίωσε τη θέση της εδώ, άρχισε την επέκτασή της προς όλες τις κατευθύνσεις, βάζοντας τα πλέον με πολλούς σ΄ ολόκληρη την περιοχή. Με όλους καλύτερα. Και τώρα τι κάνουμε;
Αν εντοπίσαμε το κρίσιμο λάθος, ας το διορθώσουμε. Ας αλλάξουμε πορεία. Ας ενισχύσουμε την πολιτική, οικονομική, στρατιωτική θέση μας με όλα τα προσφερόμενα μέσα. Δεν είμαστε μόνοι. Είμαστε οι ισχυροί αν ξέρουμε να υπερασπιζόμαστε σταθερά κι αταλάντευτα τα δίκαιά μας και τα εναρμονισμένα με άλλα ισχυρά κράτη συμφέροντά μας. Τώρα.
*Πρώην Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης.
