Το κλειδί της λύσης δεν το κρατά μόνο η Τουρκία. Ούτε μόνο οι διεθνείς συγκυρίες, τα συμφέροντα των μεγάλων και η πολιτική βούληση των πλευρών κ.λπ. Το κρατά και ένας περιφρονημένος και ταλαιπωρημένος, παράγοντας: Ο κοινούς νους. Ο οποίος διαχρονικά απουσιάζει εντελώς, ιδιαίτερα από τη δική μας πλευρά. Σε σχετικό άρθρο μου τον Οκτώβριο του 2022 έγραφα: «Σαρανταπέντε χρόνια οι συνομιλίες διεξάγονται εντελώς ερασιτεχνικά και αναποτελεσματικά. Σαρανταπέντε χρόνια “φακκούμεν γυρόν του μπάκαρι”. Χιλιάδες έγγραφα, papers και non papers, θέσεις, απαντήσεις στις θέσεις της άλλης πλευράς, προτάσεις, αντιπροτάσεις, γνωματεύσεις, συγκλίσεις και αποκλίσεις. Για τη θλιβερή αυτή εικόνα ευθύνεται και ο τρόπος διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων, για τις οποίες την κύρια ευθύνη έχει ο διαπραγματευτής με μια ανεπαρκέστατη ομάδα διπλωματών του γραφείου του. Το πλήθος των άλλων ομάδων που εμπλέκονται (Εθνικό Συμβούλιο, αρχηγοί των κομμάτων, Νομική Υπηρεσία, “ομάδα στήριξης”, ομάδες εργασίας, τεχνοκράτες κ.λπ.) έχουν κυρίως διακοσμητικό ρόλο».
Ο νέος Πρόεδρος παρουσιάζεται ως διαπρύσιος υποστηρικτής της λύσης ΔΔΟ και θέλει να συνεχίσει τις συνομιλίες από εκεί που έμειναν στο Κραν Μοντανά. Δεν αποδέχεται, εντούτοις, στην ολότητα του, όπως επανέλαβε και στον απολογισμό του για τις 100 μέρες διακυβέρνησης, το ζουμί της διάσκεψης που είναι το πλαίσιο Γκουτέρες. Συγκεκριμένα, απορρίπτει κατηγορηματικά μια από τις έξι παραμέτρους του πλαισίου, αυτή που αναφέρεται στο περιουσιακό, ενώ και η θέση του για την παράμετρο που αναφέρεται στην πολιτική ισότητα δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη.
Σε άρθρο μου που δημοσιεύτηκε πριν επτά χρόνια με τίτλο «Ποιος πρέπει να έχει προτεραιότητα; ο ιδιοκτήτης, ο χρήστης, ή ο κοινός νους;», έγραφα: «Οι διαπραγματεύσεις για το κυπριακό ζήτημα εισέρχονται στην κρισιμότερη, από ποτέ, φάση τους. Το περιουσιακό θα είναι ένα από τα βασικά κλειδιά για την επίτευξη μιας συμφωνίας αλλά και το κεφάλαιο στο οποίο έχει σημειωθεί η λιγότερη πρόοδος μέχρι στιγμής. Οι λίγες συγκλίσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί, επιτεύχθηκαν ως επί το πλείστον κατά τη διάρκεια της Προεδρίας Χριστόφια. Ένα παράδειγμα είναι οι “κατηγορίες περιουσιών” για τις οποίες πολλές συζητήσεις και πολλή παραπληροφόρηση έχουν παρατηρηθεί πρόσφατα. Στο έγγραφο Ντάουνερ “Συγκλίσεις 2008-2012”, με ημερομηνία 30/4/2013, υπάρχει ένας κατάλογος 21 “τύπων/ κατηγοριών επηρεαζόμενων περιουσιών”, που συμφωνήθηκε τον Νοέμβριο 2009. Πρόσφατα, ανακοινώθηκε ότι αυτός ο κατάλογος αποτελείται τώρα από 22 κατηγορίες. Το γεγονός ότι απαιτήθηκαν περισσότερα από 6 χρόνια για να προσθέσουν τα μέρη ακόμα μια κατηγορία στον συμφωνημένο κατάλογο, είναι επαρκής ένδειξη για την απελπιστικά αργή πρόοδο και για τον τεράστιο όγκο δουλειάς που αναμένει ακόμα τους συνομιλητές. Φαίνεται ότι το πιο σημαντικό από τα προβλήματα του περιουσιακού, το θέμα των κριτηρίων, δεν έχει ακόμη συζητηθεί. Φαίνεται, επίσης, ότι η κρισιμότερη διαφωνία των δύο πλευρών, δηλαδή κατά πόσον ο ιδιοκτήτης ή ο χρήστης πρέπει να έχουν τον πρώτο λόγο παραμένει άλυτο.
“Ο ιδιοκτήτης ή ο χρήστης;” Αυτό είναι, επομένως, το ερώτημα. Ή μήπως είναι λάθος ερώτημα; Φαίνεται ότι οι διαπραγματευτές προσπαθούν να απαντήσουν σε ένα φιλοσοφικό ερώτημα, αγνοώντας το γεγονός ότι το περιουσιακό είναι ένα πρακτικό ζήτημα, που αφορά εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων (ιδιοκτήτες και χρήστες) που περιμένουν μια απάντηση κοινής λογικής στο ερώτημα, τι επιλογές έχουν και ποια είναι η πιο δίκαιη και ορθή θεραπεία για αυτούς, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις της κάθε περίπτωσης».
Στη συνέχεια παρέθετα τις συμφωνημένες «κατηγορίες περιουσιών» και πρόσθετα: «Ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός, δεδομένου ότι υπάρχουν πολλές άλλες κατηγορίες, καθώς και υποκατηγορίες. Αποτελεί, ωστόσο, ένα χρήσιμο εργαλείο, στην προσπάθεια να διατυπωθούν τα κριτήρια με μια προσέγγιση κοινής λογικής, πάντα μέσα στο πλαίσιο της νομιμότητας και στις θέσεις αρχών και να δοθούν απαντήσεις για την τύχη των επηρεαζόμενων περιουσιών. Οι πολιτικοί δεν είναι επαρκώς εκπαιδευμένοι για αυτό το έργο. Περισσότερο κατάλληλοι είναι εμπειρογνώμονες/ τεχνοκράτες που κατέχουν την τεχνική επίλυσης προβλημάτων με σενάρια αμοιβαίου οφέλους ή/ και οι οποίοι διαθέτουν βαθιά γνώση του περίπλοκου και ιδιαίτερα εξειδικευμένου τομέα των περιουσιών».
Εξάλλου σε πρόσφατα άρθρα μου εξηγούσα γιατί είναι λανθασμένη η προσέγγιση Χριστοδουλίδη για το πλαίσιο Γκουτέρες. Ακούει κανείς; Όχι. Θα συνεχίσουμε να «φακκούμεν γυρόν του μπάκαρι» και να συνομιλούμε με ατάκες και συνθήματα, με τον καημένο τον κοινό νου πάντα περιφρονημένο και ταλαιπωρημένο.
- Ακαδημαϊκός – συγγραφέας, πρώην μέλος της διαπραγματευτικής ομάδας
