Το μεταναστευτικό είναι ένα παγκόσμιο, πολυδιάστατο και πολύπλοκο ζήτημα, το οποίο χρονολογείται αιώνες πίσω. Από την εποχή της φεουδαρχίας, τη βιομηχανική επανάσταση και τη σύγχρονη εποχή του νεοφιλελευθερισμού.
Οι μετανάστες, κυρίως οικονομικοί, αναζητούν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και μετακινούνται από περιοχή σε περιοχή ή από χώρα σε χώρα.
Οι πραγματικές αιτίες που ωθούν τους ανθρώπους στη μετανάστευση σήμερα, όχι μόνο δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, αντίθετα οξύνονται και προστίθενται και νέες. Αιτίες όπως τα γεωστρατηγικά συμφέροντα των ισχυρών της γης, στρατιωτικές επεμβάσεις, πόλεμοι, συγκρούσεις, πείνα, φτώχεια, η εκμετάλλευση, η ανεργία, οι κλιματικές αλλαγές κ.α, απορρέουν από το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα και τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές του, που επίκεντρο είναι τα κέρδη των πολυεθνικών και των μονοπωλίων και όχι οι άνθρωποι.
Η «Πέρτσιενα» στην Κύπρο
Ιστορικά, η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και των δεκάδων κατακτητών της, υπήρξε σημείο προσέλκυσης οικονομικών μεταναστών. Από εποχής οθωμανοκρατίας και την κάθοδο των Επτανήσιων, που συνέβαλαν και στην ανάπτυξη στον τομέα του εμπορίου, αφού λάμβαναν και φοροελαφρύνσεις από τον Σουλτάνο, μέχρι την εποχή της Αγγλοκρατίας και τους κατατρεγμένους Εβραίους πρόσφυγες και μετανάστες, οι οποίοι με την επικράτηση του Χίτλερ τη δεκαετία του 1930 εγκαταστάθηκαν προσωρινά στην Κύπρο.
Μια εξ αυτών, η Ida Pershitz, µια γυναίκα που κατάφερε σε περίοδο ανδροκρατίας να πάρει το ρόλο ενός άνδρα και να γίνει σεβαστή και πρότυπο σε όλη την Κύπρο. Γνωστή ως Πέρτσιενα, συντέλεσε στην ανάπτυξη πολλών εσπεριδοειδών που δεν υπήρχαν στην Κύπρο και βοήθησε στη λειτουργία του θεσµού της «Γιορτής του Πορτοκαλιού» στην Αμμόχωστο.
Η συμβολή των μεταναστών ιστορικά και διαχρονικά, τόσο των επώνυμων όσο και χιλιάδων ανώνυμων εργατών, είναι τεράστια. Η ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας, ιδιαίτερα την τελευταία τριανταετία, είναι τεράστια και χωρίς τα εργατικά χέρια των ξένων εργατών κυριολεκτικά η οικονομία της χώρας θα παρέλυε. Η συμβολή τους, τόσο στην αύξηση της παραγωγικότητας όσο και στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, μάς είναι εμφανής.
Επίσης, μύθος είναι ότι έρχονται οι ξένοι και μας παίρνουν τις δουλειές μας. Συνήθως, για να μετακινηθεί μαζικά μια ομάδα εργαζομένων πρέπει να υπάρχει και η ζήτηση στον συγκεκριμένο τομέα – κλάδο για να εργασθεί και καλύπτονται επαγγέλματα τα οποία δεν είναι στις προτιμήσεις των ντόπιων εργαζομένων.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των Κοινωνικών Ασφαλίσεων για τον Απρίλη του 2023, στην Κύπρο εργάζονται νόμιμα 90.631 κοινοτικοί εργαζόμενοι, ποσοστό 16.4% των ενεργών απασχολούμενων, 105.194 αλλοδαποί εργαζόμενοι από τρίτες χώρες, ποσοστό 19% των ενεργών απασχολούμενων και 355.649 Ελληνοκύπριοι, ποσοστό 64,2% των ενεργών απασχολουμένων και ένα πολύ μικρό ποσοστό Τουρκοκυπρίων 0,5%.
Στον πρωτογενή τομέα της γεωργίας κτηνοτροφίας και αλιείας, πέραν του 50% είναι εργάτες από τρίτες χώρες και σχεδόν καθολικό είναι το ποσοστό στον τομέα των υπηρεσιών και συγκεκριμένα των οικιακών βοηθών με ποσοστό 97.6% να είναι από τρίτες χώρες. Σημαντική η συνεισφορά των κοινοτικών και αλλοδαπών εργαζομένων σε κατασκευές, ξενοδοχεία και εστιατόρια, που είναι κοντά στο 50% των εργαζομένων των κλάδων.
Οι μετανάστες τώρα αποτελούν μια από τις πιο ευάλωτες κατηγορίες εργαζομένων, η οποία βιώνει την σκληρή εκμετάλλευση και καταπάτηση δικαιωμάτων, που παρά το ότι κατοχυρώνονται μέσα από νομοθεσίες και συλλογικές συμβάσεις, εντούτοις χρησιμοποιούνται ως φτηνή εργατική δύναμη από τους εργοδότες, οι οποίοι τους μετατρέπουν σε μοχλό προώθησης της απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων και υπόσκαψης της σταθερής και ρυθμισμένης εργασίας.
Η στρατηγική απασχόλησης
Η Κυβέρνηση και η Πολιτεία οφείλουν να προωθήσουν εκείνες τις πολιτικές που θα διασφαλίζουν ότι Κύπριοι και ξένοι εργαζόμενοι θα απολαμβάνουν τα ίδια ωφελήματα και θα αναγνωρίζεται στην πράξη η συμβολή τους στην κυπριακή οικονομία και όχι μόνο στη θεώρηση.
Αναγκαία η προώθηση των νομοθετικών ρυθμίσεων που να δημιουργούν στους εργοδότες υποχρέωση εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
Εκσυγχρονισμός της Στρατηγικής Απασχόλησης Ξένου Εργατικού Δυναμικού, με τρόπο που να παρέχει ασφαλιστικές δικλίδες προστασίας των όλων των εργαζομένων από Τρίτες Χώρες. Η τελευταία τροποποίηση της στρατηγικής απασχόλησης από την Κυβέρνηση Αναστασιάδη για αύξηση των εργαζομένων από τρίτες χώρες μέχρι 50% του προσωπικού των επιχειρήσεων σε συγκεκριμένους κλάδους χρήζει αναθεώρησης. Θα πρέπει να υπάρχει τεκμηριωμένη έλλειψη εργατικού δυναμικού και να καθορίζεται διαφανής διαδικασία για αυτή την τεκμηρίωση, στην οποία να συμμετέχει και το συνδικαλιστικό κίνημα. Δεν μπορεί να δίνονται ανεξέλεγκτα άδειες σε προσωπικό από τρίτες χώρες με μόνο σκοπό την απορύθμιση της εργασίας και της αύξησης των κερδών.
Με στόχο την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων των εργαζομένων, ειδικότερα σε εκείνους τους τομείς όπου δεν υπάρχουν συμφωνημένοι όροι απασχόλησης μέσα από συλλογικές συμβάσεις εργασίας, να προωθηθούν δεσμευτικά ελάχιστα επίπεδα όρων απασχόλησης, σε ό,τι αφορά κατώτατο μισθό, τρόπο αποζημίωσης υπερωριακής απασχόλησης, υποχρεωτικές αργίες, 13ο μισθό.
Προώθηση περαιτέρω μέτρων για πάταξη της αδήλωτης εργασίας που δημιουργεί και αθέμιτο ανταγωνισμό ανάμεσα στις επιχειρήσεις και φοροδιαφυγή.
Εθνικό Σχέδιο Δράσης για ένταξη
Η εφαρμογή μιας μεταναστευτικής πολιτικής που να αντιμετωπίζει όλες τις παραμέτρους του ζητήματος, στη βάση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είαι αναγκαία. Επίσης, η ύπαρξη και εφαρμογή Εθνικού Σχεδίου Δράσης για Ένταξη των Μεταναστών και εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας που θα συμβάλει στην καλύτερη επικοινωνία και κοινωνικοποίηση τους.
Με αυτό τον τρόπο εφαρμόζεται και η Διεθνούς Σύμβασης για την προστασία των δικαιωμάτων όλων μεταναστών εργαζομένων και των οικογενειών τους που υιοθετήθηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών το 1990.
Τα χέρια των Κυπρίων και ξένων εργατών του τόπου, λοιπόν, είναι αυτά που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας και παράγουν τον πλούτο και τα κέρδη. Ενωμένα πρέπει να κρατηθούν, ώστε να διεκδικήσουν καλύτερες μέρες για όλη την εργατική τάξη και την κοινωνία.
* Επαρχιακός Γραμματέας ΠΑΣΕΥ ΠΕΟ-Αμμοχώστου
