Στις 8/7/2023 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2023, που είναι η ενδέκατη έκδοση μιας ετήσιας επισκόπησης που παρέχει συγκριτικά στοιχεία σχετικά με την αποδοτικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης στα κράτη μέλη.
Η Κύπρος βρίσκεται για μια ακόμη φορά στον πάτο πολλών εκ των κατηγοριών στον πίνακα αποτελεσμάτων και είναι τελευταία με μεγάλη διαφορά από τον προτελευταίο, όσον αφορά το Διάγραμμα 7, που αφορά τον εκτιμώμενο χρόνο που απαιτήθηκε για την επίλυση επίδικων αστικών και εμπορικών υποθέσεων σε όλα τα δικαστήρια το 2021. Σύμφωνα με τον πίνακα, στην Κυπριακή Δημοκρατία χρειάζονται κατά μέσο όρο για την ολοκλήρωση μιας υπόθεσης 1.600 μέρες, με την Ιταλία να μας ακολουθεί πολύ πιο πίσω, με κάτι περισσότερο από 1.000 μέρες.
Βασικότατη παράμετρος του κράτους δικαίου είναι να μπορεί ο πολίτης ΕΠΑΚΡΙΒΩΣ να γνωρίζει τα δικαιώματά του και τις υποχρεώσεις του και να μπορεί να τα ασκήσει ενώπιον Δικαστηρίου ΕΥΛΟΓΑ και ΣΥΝΤΟΜΑ.
Το Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ ορίζει: «Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να δικασθεί η υπόθεσή του δίκαια, δημόσια και εντός εύλογης προθεσμίας, από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Κάθε πρόσωπο έχει τη δυνατότητα να συμβουλεύεται δικηγόρο και να του αναθέτει την υπεράσπιση και εκπροσώπησή του».
Το σύνταγμα για τις 30 μέρες και η ουρά
Το άρθρο 29 του συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας ορίζει:
1. Έκαστος έχει το δικαίωμα ατομικώς ή ομού μετ’ άλλων να υποβάλλει εγγράφους αιτήσεις ή παράπονα προς οιανδήποτε αρμοδίαν δημοσίαν αρχήν δικαιούμενος ν’ απαιτήση, όπως αύτη επιληφθή αυτών και αποφασίση ταχέως. Η απόφασις της αρχής ταύτης, δεόντως ητιολογημένη, γνωστοποιείται εγγράφως αμέσως εις τον υποβαλόντα την αίτησιν ή τα παράπονα εν πάση περιπτώσει ενός προθεσμίας μη υπερβαινούσης τας τριάκοντα ημέρας.
2. Εφ’ όσον ο ενδιαφερόμενος δεν ικανοποιείται εκ της αποφάσεως ή οσάκις ουδεμία απόφασις γνωστοποιήται προς αυτόν εντός της καθοριζομένης εν τη πρώτη παραγράφω του παρόντος άρθρου προθεσμίας δύναται ο ενδιαφερόμενος ν’ αγάγει ενώπιον αρμοδίου δικαστηρίου διά προσφυγής την υπόθεσιν, εις ην αφορά η αίτησις ή το παράπονον αυτού.»
Το σύνταγμα είναι σαφέστατο, έτσι; Σε προθεσμία που σε καμιά περίπτωση δεν υπερβαίνει τις 30 μέρες, η διοίκηση, το κράτος, είναι υποχρεωμένο να απαντήσει σε αναφορά πολίτη.
Δεν υπάρχει πιο ξεκάθαρο περιοριστικό χρονικά πλαίσιο!
Κι όμως, υπάρχει ερμηνευτικός νόμος για τη… «φύση της προθεσμίας των τριάντα ημερών» στο άρθρο 35 του νόμου περί Γενικών Αρχών Διοικητικού Δικαίου: «Η υποχρέωση για απάντηση μέσα σε προθεσμία τριάντα ημερών υπάρχει όταν η λήψη της απόφασης μέσα στην προθεσμία αυτή είναι εφικτή, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστατικών κάθε υπόθεσης. Η διοίκηση οφείλει σε όλες τις περιπτώσεις να δίνει εγγράφως μέσα στην προθεσμία των τριάντα ημερών πληροφορίες για την πορεία της υπόθεσης».
Και αν δεν απαντήσει εμπρόθεσμα;
Το σύνταγμα είναι επίσης ξεκάθαρο ότι σε περίπτωση που η διοίκηση παραλείψει εντός 30 ημερών να σου απαντήσει, μπορείς να καταχωρήσεις προσφυγή προς εξαναγκασμό της διοίκησης να σου δώσει απάντηση.
Στο άρθρο 36 του νόμου περί Γενικών Αρχών Διοικητικού Δικαίου καθορίζεται αυθαίρετα και χωρίς καμιά αιτιολόγηση ότι η υποχρέωση απάντησης από 30 μέρες που καθορίζει το Σύνταγμα γίνονται… τρεις μήνες και θέτει επιπλέον ακόμα έναν όρο για να μπορεί να αποταθεί στο δικαστήριο, κάτι που δεν ορίζεται στο σύνταγμα, ότι πρέπει από αυτή την παράλειψη να έχει υποστεί βλάβη! Ένα παράδειγμα ενδεικτικό, αν όχι αποδεικτικό, του γεγονότος ότι το λεγόμενο γράμμα του νόμου, όσο σαφές και να είναι, πάλι οι ερμηνευτές και -πιο σημαντικό- οι εφαρμοστές του θα βρουν τρόπους να το διαστρεβλώσουν, ώστε να στερήσουν από τους πολίτες αυτό που γράφει αυτολεξεί.
Η καταδίκη από το ΕΔΑΔ
Γεγονός που ήλθε να επιβεβαιώσει όλα τα πιο πάνω και ιδίως την υπέρμετρη καθυστέρηση στην ολοκλήρωση δικαστικών υποθέσεων, είναι η καταδίκη της Κυπριακής Δημοκρατίας από το ΕΔΑΔ στις 24/10/23, για την υπέρμετρη καθυστέρηση μιας απλής αστικής αγωγής για παράβαση σύμβασης που καταχωρήθηκε το 2004 και η οποία ολοκληρώθηκε κατ’ έφεση από το Ανώτατο Δικαστήριο 13 ολόκληρα χρόνια και επτά μήνες μετά, το 2017, όπως καταγράφει σε ανακοίνωση του ο συνάδελφος Αχιλλέας Δημητριάδης, που χειρίστηκε την υπόθεση ενώπιον του ΕΔΑΔ εκ μέρους του Δικηγορικού Γραφείου Λέλλος Π. Δημητριάδης Δικηγορικό Γραφείο ΔΕΠΕ.
Η υπόθεση αυτή δεν έχει να κάνει μόνο με την καθυστέρηση καθ’ αυτή ως ζήτημα αρχής αλλά και με ένα απολύτως πρακτικό ζήτημα που επιβαρύνει σε τεράστιο βαθμό τον κάθε διάδικο που χρησιμοποιεί την κυπριακή δικαιοσύνη, ήτοι τον κίνδυνο υπερβολικά μεγάλης επιβάρυνσης για τον διάδικο που χάνει και της υποχρέωσης καταβολής του νόμιμου τόκου, ο οποίος φουσκώνει και υπερμεγεθύνεται για λόγους που δεν έχουν να κάνουν με τον ίδιο αλλά με το σύστημα δικαιοσύνης εν γένει.
Πολλά προβλήματα στη λειτουργία του κράτους
Επιπροσθέτως, κάτι που καταδεικνύει έτι περαιτέρω την κατηφόρα που πήραμε στην Κυπριακή Δημοκρατία είναι για μια ακόμη φορά το ετήσιο Democracy Index, του Economist, για το 2022, όπου για μια ακόμη φορά η Κύπρος, σε σύνολο 167 χωρών, εμπίπτει στην κατηγορία των Flawed Democracies, δηλαδή «ελαττωματικών δημοκρατιών» και κατατάσσεται 37η, πέφτοντας ακόμη πιο κάτω από εκεί που ήταν το 2020, δηλαδή στην 34η θέση.
Ελαττωματικές δημοκρατίες είναι τα κράτη που οι εκλογές είναι μεν δίκαιες και ελεύθερες και τα βασικά ανθρώπινα και πολιτικά δικαιώματα είναι εν γένει σεβαστά, αλλά έχουν πολλαπλά προβλήματα, που αφορούν κυρίως την παραβίαση της ελευθερίας των ΜΜΕ και τον μη πλουραλισμό της ενημέρωσης, με έλεγχο είτε από την Κυβέρνηση, είτε από οικονομικά και άλλα συμφέροντα και την καταστολή αντιπολιτευτικών φωνών και κριτικής.
Στις ελαττωματικές δημοκρατίες υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις σε διάφορα φάσματα που έχουν να κάνουν με την ουσιαστική άσκηση και εφαρμογή δημοκρατίας, όπως είναι η υπανάπτυκτη πολιτική κουλτούρα εκ μέρους του κόσμου και χαμηλό επίπεδο ουσιαστικής εμπλοκής της κοινωνίας των πολιτών στην πολιτική, καθώς επίσης και πολλά προβληματικά στοιχεία σε σχέση με την εύρυθμη λειτουργία του κράτους και του κρατικού μηχανισμού.
Ελπίζουμε στην ΕΕ
Στις 8/7/23, σε συνέντευξη του στον «Φ», ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Stefan de Keersmaecker, ανέλυσε τα προβλήματα, τα έργα και τις δράσεις που υλοποιήθηκαν από το 2017, με στόχο τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση του τρόπου λειτουργίας των δικαστηρίων και της Δικαιοσύνης στην Κύπρο γενικότερα και αναφέρθηκε στις δράσεις για μεταρρύθμιση και βέλτιστη λειτουργία των κυπριακών δικαστηρίων και εν γένει της Δικαιοσύνης.
Το ευτύχημα της Κύπρου είναι ότι είμαστε μέλος της ΕΕ, η οποία μας εξαναγκάζει να προβαίνουμε σε αλλαγές και μας κάνει να ελπίζουμε.
* Advocates-Legal Consultants
