Η δημοσκόπηση είναι μέτρηση δημόσιας γνώμης για πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά μεγέθη, μα και η εκτίμηση ποιοτικών χαρακτηριστικών θεσμών και ηγετών ή υπευθύνων. Οι πολιτικές δημοσκοπήσεις μετρούν «προθέσεις συμπεριφοράς και τάσεις». Δεν είναι μαγικό ραβδί. Η ESOMAR και η WAPOR είναι διεθνείς οργανισμοί ρύθμισης εταιρειών δημοσκόπησης και τις οδηγούν για ορθή ανάλυση, ερμηνεία και μεθοδολογία έρευνας.

Στο θεωρητικό μέρος συνδυάζει μαθηματικά/στατιστική, κοινωνιολογία, οικονομικά και πολιτική θεωρία. Είναι επιστημονικός καθρέφτης που αντανακλά την κατάσταση μόνο κατά τη μέρα που διενεργείται η έρευνα. Αν επαναλαμβάνεται, τότε σημασία έχει η τάση ενός μεγέθους, π.χ. το ποσοστό δύσπιστων πολιτών αυξάνει (σε 3 έτη) προς το 35%!

Με την έρευνα ερωτάται ένα υποσύνολο του πληθυσμού, το δείγμα. Πρέπει να είναι τυχαίο, αντιπροσωπευτικό και να επιλεγεί με αντικειμενικά κριτήρια χωρίς μεροληψία, αλλιώς δεν θα εφαρμόζει το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (ΚΟΘ) – ένας φυσικός νόμος! Δείγμα μη-αντιπροσωπευτικό οδηγεί σε μεροληψία, πλάνη και αστοχία. Στην εκλογή του Φειδία, οι ερευνητές αγνόησαν τους νέους που ψήφισαν με οργή, ενώ πριν σιωπούσαν!

Ο Τρούμαν εξέπληξε και βγήκε Πρόεδρος, γιατί «δεν ρωτήθηκαν οι φτωχοί στο Χάρλεμ».

Όμως, γίνονται λάθη στις τηλεφωνικές συνεντεύξεις και στην ερμηνεία αποτελεσμάτων. Απέχει πολύ η πρόθεση από την τελική πραγματική συμπεριφορά του ερωτούμενου, π.χ. 80 στους 100 δήλωσαν ότι «θα κάνουν ανακύκλωση». Τελικά έκαναν οι 25 στους 100! Σκεφτόμαστε, μετά ξανασκεφτόμαστε. Ο νομπελίστας φυσικός Murray Gell-Mann (1969) είπε: «Θα ήταν πολύ δύσκολη η μελέτη της Φυσικής αν τα σωματίδια… σκέφτονταν».

Στο ερωτηματολόγιο τίθενται άσκοπες ερωτήσεις με ακατανόητες έννοιες π.χ. «Πόσους Θεσμούς δεν εμπιστεύεστε: Κανένα, 1-5 ή 6-12;;». Μετρούν κουκιά; Τι εννοούν «θεσμοί»; Οι ερωτήσεις ας έχουν σαφείς έννοιες, ας μην ερωτούν όμοια (διαφθορά-διαπλοκή) κ.α..

Κάθε αποτέλεσμα ενέχει σφάλμα εκτίμησης (και όχι λάθος, όπως λένε αρκετοί) π.χ. + 3%! Έτσι, για 2 κόμματα με ποσοστά π.χ. 18,0% και 17,5% δεν ισχύει ότι το 1ο ξεπερνά το δεύτερο. Αν σε νέα δημοσκόπηση το 2ο προηγείται ελαφρά, όμοια δεν ξεπερνά το 1ο!

Είναι πιο σοβαρό που έχασαν το 40% της δύναμης σε 5 χρόνια. Όχι ποιο ψιλοξεπερνά!

Με δείγμα 1.000 ατόμων, το σφάλμα είναι + 3%. Με πιο μεγάλο δεν μειώνεται πολύ! Στα exit polls με δείγμα 10.000 βρίσκουμε το «γεγονός-αποτέλεσμα» με πολύ μικρό σφάλμα.

ΑΝΑΓΩΓΗ. Για αναγωγή των ποσοστών κομμάτων ας αφαιρούνται μόνο τα ποσοστά όσων δηλώνουν «ΛΕΥΚΟ» και «ΔΕΝ ΨΗΦΙΖΩ». Τα ποσοστά για τους «ΔΕΝ ΑΠΑΝΤΩ» και «ΑΝΑΠΟΦΑΣΙΣΤΟΙ» ας κρατιούνται ξέχωρα γιατί έχουν μικροεκπλήξεις. Παράδειγμα. Αν «ΛΕΥΚΟ»= 5%, «ΔΕΝ ΨΗΦΙΖΩ»= 10%, «ΔΕΝ ΑΠΑΝΤΩ»= 6%, «ΑΝΑΠΟΦΑΣΙΣΤΟΙ»= 14% τότε η αναγωγή για το 65% (=100%-35%) θα γίνει επί του 80% [=100% – (6%+14%)]. Αν ένα κόμμα πήρε ποσοστό X=12% (στα 65%), ανάγεται επί του 80% ,όχι του 100%, και έτσι το Χ = (80/65) x 12% = 14,8%, με χώρια 20% «Αναποφάσιστοι + Δεν απαντώ».

Αυτό το 20% «δεν ευνοεί πολύ» τα κόμματα με ψηλή συσπείρωση ή με οπαδούς που ήδη «ξέσπασαν» (νέοι). Τον Μάιο ’26 κρίνω θα ψηφίσουν πλείστοι της κατηγορίας αυτής!

Στην ερμηνεία, κάποιοι δημοσκόποι μιλούν για θάμνο, όχι για δάσος π.χ. για ότι η τάση αποκαλύπτει αγεφύρωτο χάσμα απόψεων μεταξύ ψηφοφόρων ηλικίας 18-45 και όσων ξεπερνούν τα 45. Μα, τα 4 κλασικά κόμματα δεν μελέτησαν με τους νέους τους τα αίτια!

Οι δημοσκόποι τα κάνουν δύσκολα γιατί δεν προσέχουν τον εαυτό τους ή γιατί κάποτε ποδηγετούν, αντί να προβληματίζουν σε θέματα σοβαρά (οικονομία, δίκαιο, ενέργεια κ.ά.).
Τα λάθη των δημοσκοπήσεων διορθώνονται. Είναι σπουδαίο εργαλείο για πρόληψη και βελτίωση, μα εύθραυστο. Οι δημοσκόποι ας προστατεύουν σοβαρά την αξιοπιστία του.

*Στατιστικολόγος, Μαθηματικός