Δεν χάσαμε την πληροφορία. Χάσαμε την ανάγκη να την αμφισβητούμε.
Ζούμε στην εποχή όπου ο άνθρωπος έχει πρόσβαση σε περισσότερη γνώση από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορεί να αναζητήσει μια επιστημονική μελέτη, να διαβάσει διαφορετικές απόψεις, να διασταυρώσει μια είδηση, να ανατρέξει στις πηγές.
Κι όμως, επιλέγει όλο και συχνότερα να μην το κάνει.
Δεν ερευνά.
Δεν φιλτράρει.
Δεν αμφισβητεί.
Καταπίνει αμάσητα ό,τι επιβεβαιώνει όσα ήδη πιστεύει.
Κάποτε ο λαϊκισμός περιοριζόταν στα τηλεοπτικά πάνελ. Σήμερα μεταμορφώθηκε. Προσαρμόστηκε στη λογική της ψηφιακής εποχής. Δεν χρειάζεται πια ένα τηλεοπτικό παράθυρο. Αρκεί ένα κινητό, μια κάμερα και λίγα δευτερόλεπτα για να αποκτήσει εκατοντάδες χιλιάδες προβολές.
Η σοβαρότητα έγινε μειονέκτημα.
Η τεκμηρίωση έγινε κουραστική.
Η γνώση θεωρήθηκε ελιτισμός.
Η αμφιβολία βαφτίστηκε αδυναμία.
Και ο λαϊκισμός φόρεσε τα ρούχα της αυθεντικότητας.
«Εγώ λέω την αλήθεια.»
Μια φράση αρκετή για να αντικαταστήσει τη μελέτη, τα στοιχεία και την επιχειρηματολογία.
Οι αλγόριθμοι δεν δημιουργούν αυτή την πραγματικότητα.
Την επιβραβεύουν.
Επιβραβεύουν ό,τι προκαλεί, ό,τι διχάζει, ό,τι εξοργίζει. Και η πολιτική, όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορία, προσαρμόστηκε στους κανόνες του νέου μέσου. Δεν αναζητά πάντοτε πολίτες που σκέφτονται. Αναζητά χρήστες που αντιδρούν.
Όλα για το φαίνεσθαι. Λίγα για το είναι.
Δεν μετρά πόσο σωστό είναι αυτό που λες. Μετρά πόσοι θα το κοινοποιήσουν.
Δεν μετρά η αλήθεια. Μετρά η απήχηση.
Κάπου εκεί αρχίσαμε να αλλάζουμε κι εμείς.
Σταματήσαμε να διαμορφώνουμε άποψη. Αρχίσαμε να αναπαράγουμε άποψη.
Σταματήσαμε να ψάχνουμε. Αρχίσαμε να ακολουθούμε.
Η πληροφορία έγινε περιεχόμενο. Η γνώση έγινε προϊόν. Η σκέψη έγινε πολυτέλεια.
Και έτσι, σχεδόν ανεπαίσθητα, κινδυνεύουμε να μετατραπούμε σε ανθρώπους που σκέφτονται λιγότερο και αναπαράγουν περισσότερο. Σε ψηφιακές προεκτάσεις μιας οθόνης που αποφασίζει πριν από εμάς τι θα δούμε, τι θα πιστέψουμε, τι θα μας εξοργίσει και τι θα μας συγκινήσει.
Η μεγαλύτερη επιτυχία του σύγχρονου λαϊκισμού δεν είναι ότι έπεισε τους πάντες.
Είναι ότι έκανε τη βεβαιότητα πιο ελκυστική από την αμφιβολία.
Και όμως, κάθε μεγάλη πρόοδος του ανθρώπου γεννήθηκε επειδή κάποιος αμφισβήτησε το προφανές. Επειδή κάποιος διάβασε λίγο περισσότερο. Επειδή κάποιος τόλμησε να πει «ίσως να κάνω λάθος».
Αυτό φοβάμαι ότι χάνουμε. Όχι την πληροφορία.
Την ταπεινότητα να αναζητήσουμε την αλήθεια.
Και αν κάποτε πάψουμε να σκεφτόμαστε μόνοι μας, δεν θα έχουμε χάσει απλώς την κριτική μας σκέψη. Θα έχουμε χάσει ένα κομμάτι της ίδιας μας της ελευθερίας. Γιατί η ελευθερία δεν είναι μόνο το δικαίωμα να εκφράζεις μια άποψη. Είναι η ικανότητα να τη διαμορφώνεις μόνος σου.
