Όταν η μοτοσικλέτα φτάσει στην Κερύνεια

Πριν λίγες μέρες, κάπου στην Αλσατία, περάσαμε οδικώς από τη Γαλλία στη Γερμανία. Κάποια στιγμή μια μοτοσικλέτα πέρασε δίπλα μας. Ο οδηγός συνέχισε χωρίς να σταματήσει, χωρίς κανείς να τον ρωτήσει από πού έρχεται και πού πηγαίνει. Μια εντελώς ασήμαντη στιγμή. Από εκείνες που ξεχνάς πριν τελειώσει η μέρα.

Κι όμως, επιστρέφοντας στην Κύπρο, η εικόνα εκείνης της μοτοσικλέτας επέστρεψε. Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τις δολοφονίες των Ισαάκ και Σολωμού. Και μαζί με τις εικόνες εκείνου του Αυγούστου επιστρέφουν η οργή, η αίσθηση της αδικίας και τα συνθήματα. Ανάμεσά τους, μια φράση που σημάδεψε γενιές:«Τα σύνορά μας είναι στην Κερύνεια».

Πενήντα δύο χρόνια μετά, υπάρχει κάτι που ίσως δεν συζητήσαμε ποτέ όσο έπρεπε. Τι ακριβώς σημαίνει; Σημαίνει να μετακινηθεί η γραμμή αντιπαράθεσης μέχρι την Κερύνεια; Σημαίνει στρατιωτική επικράτηση; Επιστροφή στην κατάσταση πριν από το 1974; Ή σημαίνει κάτι πολύ πιο δύσκολο: να πάψει η Κύπρος να είναι μια χώρα μοιρασμένη από στρατούς, οδοφράγματα και συρματοπλέγματα;

Η Πράσινη Γραμμή δεν είναι το σύνορο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το ζητούμενο, επομένως, δεν μπορεί να είναι να μετακινήσουμε τη γραμμή που μας χωρίζει μέχρι την Κερύνεια. Το ζητούμενο είναι να πάψει να μας χωρίζει. Να μπορέσουμε ξανά να ζήσουμε ολόκληρη τη χώρα.

Αυτή είναι η ουσία της υπόσχεσης μιας ομοσπονδιακής λύσης. Όχι δύο κράτη που απλώς μαθαίνουν να συνυπάρχουν το ένα δίπλα στο άλλο, αλλά μια επανενωμένη ομοσπονδιακή Κύπρος, στην οποία Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι θα μπορούν με ασφάλεια να χτίσουν μαζί το μέλλον τους.

Έχουμε μάθει, δυστυχώς, να σκεφτόμαστε τη λύση με όρους πολέμου. Κάποιος κερδίζει επειδή κάποιος χάνει. Κάποιος πανηγυρίζει επειδή ο απέναντι ηττήθηκε. Μόνο που μια ειρήνη που χρειάζεται ηττημένους για να υπάρξει, δύσκολα μπορεί να διαρκέσει.

Η αναζήτηση φυσικά ενός συμβιβασμού δεν μετατρέπει την εισβολή και την κατοχή σε μια ουδέτερη «διαφορά μεταξύ δύο πλευρών». Ούτε απαιτεί να ξεχάσουμε για να προχωρήσουμε. Η μνήμη δεν είναι εμπόδιο στην ειρήνη. Η λήθη θα ήταν.

Απαιτεί όμως κάτι πολύ δυσκολότερο: να αναζητήσουμε ένα μέλλον στο οποίο δεν χρειάζεται να ηττηθεί ο άλλος για να κερδίσουμε εμείς.

Ίσως γι’ αυτό με εντυπωσίασε τόσο η μοτοσικλέτα στην Αλσατία. Γάλλοι και Γερμανοί πολέμησαν εκεί επί γενεές. Άνθρωποι πέθαναν για το πού ακριβώς θα βρίσκεται ένα σύνορο. Οικογένειες έζησαν πολέμους, κατοχές, εκτοπισμούς και απώλειες. Σήμερα μια μοτοσικλέτα περνά από τη μία χώρα στην άλλη χωρίς καν να μειώσει ταχύτητα.

Η ιστορία δεν εξαφανίστηκε. Οι νεκροί δεν ξεχάστηκαν. Άλλαξε όμως το μέλλον που αποφάσισαν να δημιουργήσουν. Δύσκολα μπορούμε να διεκδικήσουμε ένα μέλλον που δεν έχουμε πρώτα το θάρρος να φανταστούμε.

Κι εγώ μπορώ να φανταστώ τη μοτοσικλέτα να φτάνει στην Κερύνεια. Έναν νέο άνθρωπο να ξεκινά από τη Λευκωσία και να οδηγεί μέχρι εκεί χωρίς οδόφραγμα, χωρίς έλεγχο, χωρίς στρατιώτη να του ζητήσει ταυτότητα. Να φτάνει όχι ως επισκέπτης σε μια χαμένη πατρίδα, αλλά ως πολίτης της δικής του χώρας.

Και, αν θέλει, να αποφασίσει να μείνει. Να φτιάξει σπίτι. Να μεγαλώσει τα παιδιά του. Να χτίσει τη ζωή του εκεί. Δίπλα σε Τουρκοκύπριους που θα μπορούν να κάνουν ακριβώς το ίδιο, οπουδήποτε στην κοινή μας πατρίδα.

Αυτό δεν σβήνει το 1974. Δεν αλλάζει την Ιστορία. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη νίκη. Γιατί μπορείς να περάσεις μια ζωή προσπαθώντας να νικήσεις τον εχθρό σου και στο τέλος να ανακαλύψεις ότι δεν κατάφερες να νικήσεις τη διαίρεση. Η πραγματική νίκη για την Κύπρο δεν μπορεί να είναι ένας πανηγυρισμός απέναντι σε ανθρώπους που θα αισθάνονται ηττημένοι.

Θα είναι η στιγμή που θα έχει ηττηθεί η διαίρεση. Και τότε, ναι, η μοτοσικλέτα θα φτάσει στην Κερύνεια. Όχι επειδή θα έχει μετακινηθεί λίγο πιο πέρα η γραμμή που μας χωρίζει. Αλλά επειδή αυτή η γραμμή δεν θα καθορίζει πια τη ζωή μας. Και θα μπορούμε, επιτέλους, να ζήσουμε ελεύθερα αυτό που ήταν πάντοτε δικό μας. Ολόκληρη την πατρίδα μας.

*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου (Οι απόψεις είναι προσωπικές)