Κύπρος και Ηνωμένες Πολιτείες: Ας σκεφτούμε μακροπρόθεσμα

Αγαπητέ κύριε Πρέσβη Μπρέσλοου,

Καλωσορίζω θερμά εσάς και την οικογένειά σας στην Κύπρο. Καλή επιτυχία στην αποστολή σας. Στο Cyprus Forum 2026, στις 30 Σεπτεμβρίου, τονίσατε ότι οι σχέσεις των χωρών μας βρίσκονται σε «ιστορικά υψηλό επίπεδο», με προοπτικές να «ανοίξουμε νέους δρόμους». Μας καλέσατε να σκεφτούμε μακροπρόθεσμα.

Αξίζει ν’ ανταποκριθούμε θετικά στην πρότασή σας. Να σκεφτούμε μακροπρόθεσμα σημαίνει να θωρακίσουμε την Κύπρο για το μέλλον. Οι σχέσεις μας ενισχύθηκαν επί διαδοχικών κυβερνήσεων. Απέκτησαν βάθος, ουσία και στρατηγική σημασία.

Από τα λόγια στις πράξεις

Στη συνέντευξή σας στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων, στις 4 Οκτωβρίου 2026, χαρακτηρίσατε την αμυντική μας συνεργασία «σχεδόν σαν το ΝΑΤΟ». Ακολούθησε μια εντυπωσιακή δήλωση: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προστατεύσουν την Κύπρο στο μέλλον». Λόγια με βαρύτητα. Τι μπορεί να σημαίνει αυτή η προστασία; Βαθύτερη αμυντική συνεργασία; Πολιτική δέσμευση; Όποια κι αν είναι η απάντηση, η Ουάσιγκτον μπορεί να κάνει συγκεκριμένα βήματα από τώρα.

Εδώ και χρόνια υποστηρίζω ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να αναγνωριστεί ως Μείζων Σύμμαχος των ΗΠΑ εκτός ΝΑΤΟ (Major Non-NATO Ally – MNNA).

Στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, το καθεστώς αυτό έχουν ήδη το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Ιορδανία, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ, το Μαρόκο και η Σαουδική Αραβία. Η επέκτασή του στην Κύπρο θα κάλυπτε ένα στρατηγικό κενό στην αμερικανική αρχιτεκτονική ασφάλειας. Δεν συνεπάγεται αμερικανική εγγύηση ασφάλειας. Ούτε απαιτεί συναίνεση του ΝΑΤΟ. Μπορεί, όμως, να θεμελιώσει μακροχρόνια αμυντική συνεργασία.

Το καθεστώς MNNA θα αποτελούσε ένα ουσιαστικό βήμα προς τα εμπρός, προετοιμάζοντας παράλληλα το έδαφος για τον μακροπρόθεσμο στόχο της ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ.

Οι στρατηγικές συνεργασίες πρέπει να διαρκούν περισσότερο από τις κυβερνήσεις που τις θεμελιώνουν. Υπάρχει, όμως, κάτι ακόμη πιο θεμελιώδες.

Η Κύπρος δεν είναι παράρτημα κανενός

Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κυρίαρχο κράτος, με δική της βούληση και δυνατότητα δράσης. Υποκείμενο του διεθνούς δικαίου, όχι αντικείμενο της πολιτικής άλλων κρατών. Και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπίζεται.

Ιστορικά, η Κύπρος αντιμετωπίστηκε συχνά μέσα από το πρίσμα των στρατηγικών προτεραιοτήτων άλλων. Της Βρετανίας. Της Τουρκίας. Της Ελλάδας. Των ΗΠΑ. Του ΝΑΤΟ. Της Σοβιετικής Ένωσης.  Οι προτεραιότητες αυτές ήταν υπαρκτές. Ορισμένες παραμένουν. Οι υπολογισμοί που τις συνόδευσαν όμως, αποδείχθηκαν επιζήμιοι για τα κυπριακά συμφέροντα. Και με καταστροφικές συνέπειες.

Υπάρχει, επιπλέον, το αναχρονιστικό σύστημα των εγγυητριών δυνάμεων: Βρετανία, Τουρκία και Ελλάδα. Κατάλοιπο της αποικιοκρατίας. Ένα σύστημα που απέτυχε παταγωδώς να προστατεύσει την Κύπρο.

Ήρθε η ώρα οι φίλοι μας να πάψουν να βλέπουν την Κύπρο ως παράγωγο των σχέσεών τους με τρίτους. Οι πρόσφατες διαφοροποιήσεις της αμερικανικής πολιτικής αποτελούν ενθαρρυντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Η γεωγραφία δεν αρκεί

Ο στρατηγικός χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου ξανασχεδιάζεται. Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι σημαντικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ. Το Ισραήλ, οι Παλαιστίνιοι, η Αίγυπτος, η Συρία, ο Λίβανος, οι χώρες του Κόλπου και η Ινδία αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής εξίσωσης. Ασφάλεια, ενέργεια και διασυνδέσεις αλληλοεπηρεάζονται. Και η Κύπρος βρίσκεται στην καρδιά αυτών των εξελίξεων.

Διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα: συμμετοχή στην ΕΕ, λιμάνια και αεροδρόμια, περιφερειακές σχέσεις, δυνατότητες θαλάσσιας ασφάλειας, ανθρωπιστικής βοήθειας και επιχειρήσεων εκκένωσης, καθώς και προοπτικές στην ενέργεια, την τεχνολογία και τις διασυνδέσεις.

Είναι αξιόπιστος εταίρος και συμβάλλει στην ασφάλεια μιας περιοχής κρίσιμης για τα αμερικανικά συμφέροντα. Η Ουάσιγκτον το αναγνωρίζει ολοένα περισσότερο, μετατρέποντας αυτή την αναγνώριση σε συγκεκριμένες πολιτικές. Η στρατηγική συνεργασία πρέπει τώρα να εδραιωθεί σε βάθος χρόνου. Η γεωγραφία μπορεί να μας εξασφαλίσει μια θέση στο τραπέζι των αποφάσεων. Ή να μας βάλει στο μενού. Δεν χρειάζεται, όμως, να καθορίσει το μέλλον μας. Αυτό πρέπει να το διαμορφώσουμε εμείς.

Οφείλουμε να επενδύσουμε περισσότερο στην παιδεία, την υγεία, την έρευνα, την καινοτομία και την τεχνητή νοημοσύνη. Να αντιμετωπίσουμε το δημογραφικό πρόβλημα. Να ενισχύσουμε την κυβερνοασφάλεια, την ασφάλεια νερού και ενέργειας. Να βελτιώσουμε την ετοιμότητα για έκτακτες ανάγκες, την πρόληψη και αντιμετώπιση πυρκαγιών και την προστασία κρίσιμων υποδομών. Να ενισχύσουμε την πολιτική προστασία, την άμυνα και τις δυνατότητές μας στη θάλασσα και στον αέρα. Να κάνουμε τους θεσμούς μας πιο αποτελεσματικούς, αξιόπιστους και υπόλογους. Να ξεριζώσουμε τη διαφθορά. Η θωράκιση της Κύπρου δεν αφορά μόνο τις εξωτερικές απειλές. Αρχίζει από μέσα.

Συμμαχίες, όχι εξαρτήσεις

Όλα τα κράτη επιδιώκουν τα συμφέροντά τους. Το ίδιο και η Κύπρος. Η ευκαιρία βρίσκεται εκεί όπου αυτά συγκλίνουν. Αλλά η σύγκλιση δεν είναι παντοτινή. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Οι προτεραιότητες μεταβάλλονται. Οι συμμαχίες εξελίσσονται. Ο χθεσινός εχθρός γίνεται σημερινός φίλος. Και αντιστρόφως. Η Κύπρος χρειάζεται σταθερά στηρίγματα: τη συμμετοχή στην ΕΕ, μια διαχρονική στρατηγική συνεργασία με τις ΗΠΑ, ισχυρούς περιφερειακούς δεσμούς και την επιδίωξη ομαλών σχέσεων με την Τουρκία. Κανέναν αποκλειστικό προστάτη. Καμία μονομερή εξάρτηση. Κανέναν επικυρίαρχο. Την ελευθερία της επιλογής.

Τι είδους κράτος θα προκύψει;

Και εδώ φτάνουμε στο υπαρξιακό μας ζήτημα: το κυπριακό. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, σύμφωνα με τα ψηφίσματα του ΣΑ του ΟΗΕ. Κατά την επίδοση των διαπιστευτηρίων σας, μιλήσατε για «μια κυπριακή λύση για τον κυπριακό λαό». Πολύ σωστά. Έτσι έπρεπε να ήταν εξαρχής. Και έτσι πρέπει να είναι. Για να δανειστώ τα λόγια του Λίνκολν: διακυβέρνηση του λαού, από τον λαό, για τον λαό. Υπάρχει, όμως, ένας ελέφαντας στο δωμάτιο. Έχει όνομα. Έχει και διεύθυνση: Τουρκία. Μέλος του ΝΑΤΟ, μάλιστα.

Η Άγκυρα έχει τη δύναμη να καταστήσει δυνατή μια λύση. Ωστόσο, η στρατηγική της σημασία για τη Δύση την έχει συχνά προφυλάξει από ουσιαστικές συνέπειες για τη συνεχιζόμενη κατοχή μέρους της Κύπρου. Αυτό όμως δεν της δίνει το δικαίωμα να υπαγορεύει τους όρους της λύσης ή να ελέγχει το κράτος που θα προκύψει. Η Τουρκία δεν μπορεί να απολαμβάνει ασυλία εσαεί λόγω της νατοϊκής της ιδιότητας. Μια ομοσπονδία πρέπει να διασφαλίζει ότι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι θα κυβερνούν από κοινού, με πολιτική ισότητα και εγγυήσεις ώστε καμία κοινότητα να μην μπορεί να επιβληθεί στην άλλη. Το κοινό τους κράτος πρέπει να κυβερνάται ανεξάρτητα, χωρίς εξωτερικό έλεγχο ή δικαίωμα αρνησικυρίας από τρίτους. Η Ουάσιγκτον δεν έχει συμφέρον μόνο να επιλυθεί το Κυπριακό, αλλά και στο τι είδους κράτος θα προκύψει.

Ενώπιον της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της αμερικανικής Γερουσίας χαρακτηρίσατε τη συνεργασία με την Κύπρο «ζωτικής σημασίας για τα αμερικανικά συμφέροντα και την ευρύτερη διατλαντική κοινότητα». Μια επανενωμένη Κύπρος πρέπει να είναι ελεύθερη να παραμείνει ακριβώς αυτό: εταίρος ζωτικής σημασίας.

Η εξωτερική πολιτική, η άμυνα και οι σχέσεις με την ΕΕ δεν μπορεί να αποτελούν ομοσπονδιακές αρμοδιότητες μόνο στα χαρτιά. Μια επανενωμένη Κύπρος πρέπει να μπορεί να αποφασίζει και να ενεργεί.

Τι θα συμβεί, όμως, αν μια ξένη δύναμη μπορεί, μέσω της επιρροής της σε ένα από τα συνιστώντα κράτη, να ασκεί στην πράξη βέτο σε αυτές τις αποφάσεις; Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι παράλυση. Κάθε άλλο παρά προς το συμφέρον της Κύπρου, των ΗΠΑ ή της ΕΕ.

Οι Κύπριοι θα διαφωνούν μεταξύ τους. Είναι φυσικό. Οι θεσμοί τους πρέπει να τους επιτρέπουν να συναποφασίζουν. Η θεμιτή διαφωνία, όμως, δεν πρέπει να γίνεται όχημα εξωτερικού ελέγχου. Ένα κράτος μπορεί να παραμένει κυρίαρχο στα χαρτιά, αλλά να χάνει την ανεξαρτησία του στην πράξη. Μια ομοσπονδία δεν σχεδιάζεται για τις ημέρες που όλοι συμφωνούν, αλλά για εκείνες που διαφωνούν. Μια λύση δεν πρέπει να σχεδιάζεται μόνο για μια διακυβέρνηση που γνωρίζουμε, αλλά και για εκείνες που δεν μπορούμε να προβλέψουμε.

Κύριε Πρέσβη,

Η χώρα σας συμπληρώνει φέτος 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας. Η αμερικανική επιδίωξη για «μια τελειότερη Ένωση» έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Κύπρο. Η πρόκληση είναι γνώριμη: να διαφυλαχθούν τα δικαιώματα των μερών, διασφαλίζοντας παράλληλα τη λειτουργικότητα του συνόλου.

Μας καλέσατε να σκεφτούμε μακροπρόθεσμα. Αποδεχόμαστε την πρόκληση. Μια κυρίαρχη και λειτουργική Κύπρος θα είναι σημαντικότερος εταίρος για τις ΗΠΑ και την ΕΕ και, πάνω απ’ όλα, ασφαλέστερη πατρίδα για όλο τον λαό της. Εταίρος από δική της επιλογή. Όχι με την άδεια κανενός άλλου. Η Κύπρος δεν είναι σατραπεία κανενός.

*Πρέσβης (ε.τ.). Ανώτερος Ερευνητικός Εταίρος, Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας.