Όταν έκανα μεταπτυχιακό στο ευρωπαϊκό δίκαιο έκανα παρέα με μια Γερμανίδα συμφοιτήτριά μου. Μία φορά μόνο αναφέρθηκε με πολύ μετρημένες κουβέντες, στο ιστορικό παρελθόν της χώρας της, λέγοντας μου τα εξής:
«Μπορεί όλοι τώρα να καταδικάζουν το Ολοκαύτωμα αλλά τότε κάθε γερμανική οικογένεια είχε Ναζί. Και στη δική μου οικογένεια, ο παππούς μου ήταν Ναζί… και ντρέπομαι γι’ αυτό».
Για χρόνια, κάθε φορά που έφερνα στη μνήμη μου αυτήν την αναφορά της, ένιωθα συγκλονισμό για την παραδοχή της ότι κάθε οικογένεια στην τότε χιτλερική Γερμανία είχε φασίστες ναζιστές. (Όντως στις εκλογές του 1933 το Εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα του Χίτλερ είχε λάβει το θεαματικό 43,9%).
Πέρασαν όμως πολύ περισσότερα χρόνια για να καταλάβω ότι τελικά η πιο σοκαριστική κουβέντα της συμφοιτήτριάς μου δεν ήταν η παραδοχή της για την ιστορικά γνωστή ευρεία αποδοχή και απήχηση που είχαν τότε οι φασιστικές και ανθρωποκτόνες θέσεις και πρακτικές του Χίτλερ στη Γερμανία. Η πραγματικά συγκλονιστική δήλωση της ήταν το «Ντρέπομαι γι’ αυτό».
Γιατί όπως ο άνθρωπος ενηλικιώνεται και ωριμάζει πραγματικά όταν, παρόλη την αγάπη και τον θαυμασμό του για τους γονείς του μπορεί να αναγνωρίζει τα λάθη και τα ατοπήματα τους και να τους απομυθοποιεί, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τους λαούς….
Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο λοιπόν, ένας λαός ωριμάζει, ολοκληρώνεται και προχωρεί και εξελίσσεται πολιτισμικά, όταν είναι σε θέση όχι μόνο να τιμά, να ηρωοποιεί και να εξυμνεί τους προγόνους του αλλά πρώτα και κύρια, όταν μπορεί να γνωρίζει και να αναγνωρίζει τα λάθη τους, τις αστοχίες τους -ακόμα περισσότερο τα εγκλήματα τους- και στη συνέχεια να τους απομυθοποιεί, ακόμα και να τους αποκαθηλώνει, εκεί και όπου αυτό χρειάζεται.
Όσο οδυνηρή κι αν είναι η διαδικασία αυτή της απομυθοποίησης τόσο σε επίπεδο ατόμου όσο και σε επίπεδο λαού, άλλο τόσο είναι απαραίτητη για την εξέλιξη και την πρόοδο ατόμων και λαών εξίσου…
Φέρνοντας τώρα στη μνήμη μου την κουβέντα αυτή της Γερμανίδας συμφοιτήτριάς μου, συνειδητοποιώ ότι από όλους τους ανθρώπους που έχω γνωρίσει μέχρι τώρα, ήταν η μοναδική περίπτωση ατόμου που ξέρω που έκανε μια τέτοια παραδοχή: ότι δηλαδή νιώθει ΝΤΡΟΠΗ για κάτι που είχε κάνει ο δικός της παππούς.
Σε επίπεδο λαού δεν θυμάμαι κανένα δάσκαλο ή σχολικό βιβλίο ιστορίας να μας λέει ποτέ ότι οι δικοί μας πρόγονοι έκαναν αυτά κι αυτά τα λάθη ή ατοπήματα ή εγκλήματα σε βάρος άλλων ανθρώπων ή προδοσίες σε βάρος της χώρας μας και του λαού της και ότι πρέπει να έχουμε τον νου μας, ούτως ώστε να μην τα επαναλάβουμε.
Μετά τα αποτελέσματα των πρόσφατων δικών μας εκλογών, την πλήρη ταύτιση και σύμπλευση του ΔΗΣΥ και της κυβέρνησης Αναστασιάδη με το ΕΛΑΜ, θυμούμαι όλο και πιο συχνά τα λόγια της Γερμανίδας συμφοιτήτριάς μου.
Νιώθω ότι στην αμείλικτη κλίμακα της πολιτισμικής εξέλιξης, η Κύπρος του 2021 είναι πολύ πιο κοντά στο μελανό σημείο που ήταν η Γερμανία στις εκλογές του 1933 παρά στο ψηλό πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο που κατέκτησε η σύγχρονη Γερμανία, δια πυρός και σιδήρου, παθαίνοντας και μαθαίνοντας από τις πιο ντροπιαστικές και σκοτεινές σελίδες του παρελθόντος της.
*Δικηγόρος
