Αλτσχάιμερ: Εγκεφαλικά σήματα μπορεί να προειδοποιούν έως και 12 χρόνια πριν από τη διάγνωση

Πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα προβλήματα μνήμης, ο εγκέφαλος ενδέχεται να παρουσιάζει αλλαγές στη λειτουργία του οι οποίες προειδοποιούν για αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ.

Αυτό υποδεικνύει νέα επιστημονική μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, από ερευνητές του Stanford Medicine και συνεργαζόμενων επιστημονικών ομάδων.

Οι επιστήμονες ανέπτυξαν έναν τρόπο ανάλυσης της λειτουργικής συνδεσιμότητας του εγκεφάλου, εξετάζοντας πώς επικοινωνούν μεταξύ τους διαφορετικές εγκεφαλικές περιοχές όταν ο άνθρωπος βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας.

Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στη λειτουργική μαγνητική τομογραφία και δεν απαιτεί από τον εξεταζόμενο να εκτελέσει κάποια συγκεκριμένη δοκιμασία μνήμης ή σκέψης.

Το ενδιαφέρον των ερευνητών επικεντρώθηκε στο κατά πόσον τα πρότυπα εγκεφαλικής δραστηριότητας μπορούν να αποκαλύψουν μια προδιάθεση για μελλοντική γνωστική έκπτωση, πριν αυτή γίνει αντιληπτή από τον ίδιο τον άνθρωπο ή το περιβάλλον του.

Δύο διαφορετικά πρότυπα εγκεφαλικής λειτουργίας

Στο πρώτο στάδιο της έρευνας, οι επιστήμονες συνέκριναν την εγκεφαλική δραστηριότητα ατόμων ηλικίας 75 ετών και άνω που βρίσκονταν σε δύο διαφορετικά άκρα της γνωστικής λειτουργίας.

Στη μία ομάδα περιλαμβάνονταν άνθρωποι με νόσο Αλτσχάιμερ. Στην άλλη βρίσκονταν οι λεγόμενοι «super agers», ηλικιωμένοι που διατηρούν εξαιρετικά καλή μνήμη, αντίστοιχη με εκείνη πολύ νεότερων ανθρώπων.

Μέσα από τη σύγκριση αυτή οι ερευνητές εντόπισαν διαφορετικά πρότυπα λειτουργικής συνδεσιμότητας και ανέπτυξαν ένα σύστημα βαθμολόγησης, το οποίο τοποθετεί την εγκεφαλική δραστηριότητα σε μια κλίμακα από χαρακτηριστικά που μοιάζουν περισσότερο με εκείνα της νόσου Αλτσχάιμερ έως χαρακτηριστικά που συνδέονται με μεγαλύτερη γνωστική ανθεκτικότητα.

Στη συνέχεια εφάρμοσαν το σύστημα σε περισσότερους από 1.300 ανθρώπους ηλικίας 55 έως 70 ετών, οι οποίοι κατά την αρχική αξιολόγηση δεν παρουσίαζαν γνωστική έκπτωση.

Παρότι οι συμμετέχοντες δεν εμφάνιζαν εμφανείς διαφορές στις γνωστικές τους ικανότητες εκείνη τη στιγμή, η μετέπειτα παρακολούθηση αποκάλυψε σημαντικές διαφοροποιήσεις.

Τι έδειξε η παρακολούθηση

Όσοι εμφάνιζαν εγκεφαλικά μοτίβα περισσότερο όμοια με εκείνα των ασθενών με Αλτσχάιμερ είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσουν γνωστική έκπτωση, να αναπτύξουν εναποθέσεις β-αμυλοειδούς και να διαγνωστούν με τη νόσο κατά τη διάρκεια παρακολούθησης που έφθασε έως τα 12 χρόνια.

Αντίθετα, όσοι είχαν εγκεφαλική δραστηριότητα περισσότερο όμοια με εκείνη των ηλικιωμένων με εξαιρετική μνήμη παρουσίαζαν μεγαλύτερη πιθανότητα να διατηρήσουν τις γνωστικές τους ικανότητες.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το σύστημα βαθμολόγησης παρουσίασε καλύτερη προγνωστική επίδοση από ορισμένους καθιερωμένους δείκτες κινδύνου, όπως δημογραφικά χαρακτηριστικά, γενετικά δεδομένα και βιοδείκτες που σχετίζονται με τις πρωτεΐνες αμυλοειδές και tau.

Το εύρημα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, καθώς η έγκαιρη αναγνώριση των ανθρώπων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στόχους της σύγχρονης έρευνας για την άνοια.

Τι μπορεί να αλλάξει στην αντιμετώπιση της νόσου

Η νόσος Αλτσχάιμερ αναπτύσσεται σταδιακά και οι βιολογικές αλλαγές που τη συνοδεύουν μπορούν να προηγούνται για χρόνια της εμφάνισης των πρώτων συμπτωμάτων.

Μέχρι σήμερα, η έρευνα έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό σε δείκτες όπως η συσσώρευση β-αμυλοειδούς και tau, καθώς και σε εξετάσεις αίματος και απεικονιστικές μεθόδους.

Η νέα μελέτη προσθέτει μια διαφορετική διάσταση, εξετάζοντας όχι μόνο την παρουσία παθολογικών πρωτεϊνών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν και επικοινωνούν τα εγκεφαλικά δίκτυα.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τέτοιου είδους λειτουργικοί δείκτες θα μπορούσαν μελλοντικά να βοηθήσουν στην επιλογή ατόμων για προληπτικές παρεμβάσεις ή για συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές, πριν παρουσιαστεί σημαντική νευρολογική βλάβη.

Ωστόσο, η μέθοδος παραμένει ερευνητική. Δεν έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αυτόνομη εξέταση για τη διάγνωση της νόσου ούτε ότι μια συγκεκριμένη βαθμολογία σημαίνει πως κάποιος θα εμφανίσει οπωσδήποτε Αλτσχάιμερ.

Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες, σε μεγαλύτερους και διαφορετικούς πληθυσμούς, για να διαπιστωθεί η αξιοπιστία της και η ενδεχόμενη κλινική της χρησιμότητα.

Το σημαντικότερο μήνυμα της έρευνας είναι ότι ο εγκέφαλος μπορεί να εμφανίζει λειτουργικά χαρακτηριστικά αυξημένου κινδύνου πολύ πριν από την εκδήλωση συμπτωμάτων, ανοίγοντας ένα νέο πεδίο στην προσπάθεια για έγκαιρη αναγνώριση της νόσου.