Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Add philenews.com on Google

Έναν νέο δρόμο για την κατανόηση των γενετικών μηχανισμών που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις ανοίγει μεγάλη εργαστηριακή έρευνα, η οποία συνδυάζει ανθρώπινα βλαστοκύτταρα, γενετική ανάλυση και τεχνολογία CRISPR.

Οι επιστήμονες κατάφεραν να συνδέσουν γενετικές παραλλαγές με συγκεκριμένες λειτουργίες των μικρογλοιακών κυττάρων, τα οποία αποτελούν μέρος του αμυντικού συστήματος του εγκεφάλου.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή του Wellcome Sanger Institute και άλλων επιστημονικών ιδρυμάτων και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Genetics.

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα μικρογλοιακά κύτταρα, τα οποία λειτουργούν ως μηχανισμός επιτήρησης και καθαρισμού του εγκεφάλου.

Απομακρύνουν νεκρά κύτταρα, κυτταρικά υπολείμματα και άλλες ουσίες, ενώ συμμετέχουν στη ρύθμιση της φλεγμονής.

Η δυσλειτουργία τους έχει συνδεθεί με νευροεκφυλιστικές ασθένειες, ωστόσο μέχρι σήμερα ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια πώς συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους.

Εργαστηριακό μοντέλο από 261 σειρές βλαστοκυττάρων

Για να ξεπεράσουν αυτή τη δυσκολία, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν 261 σειρές ανθρώπινων επαγόμενων πολυδύναμων βλαστοκυττάρων.

Πρόκειται για κύτταρα που μπορούν να μετατραπούν εργαστηριακά σε διαφορετικούς κυτταρικούς τύπους.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι επιστήμονες τα διαφοροποίησαν σε κύτταρα που μοιάζουν με τα μικρογλοιακά κύτταρα του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Στη συνέχεια εξέτασαν πώς οι γενετικές διαφορές μεταξύ των κυττάρων επηρέαζαν βασικές λειτουργίες τους.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη φαγοκυττάρωση, δηλαδή στην ικανότητά τους να απομακρύνουν κυτταρικά υπολείμματα, καθώς και στη μετακίνησή τους προς περιοχές όπου χρειάζεται η δράση τους.

Παράλληλα, οι επιστήμονες ανέλυσαν τη δραστηριότητα των γονιδίων σε διαφορετικές συνθήκες, περιλαμβανομένης της έκθεσης σε φλεγμονώδη ερεθίσματα.

Με τη χρήση της τεχνολογίας CRISPR μπόρεσαν επίσης να απενεργοποιήσουν επιλεγμένα γονίδια και να εξετάσουν πώς επηρεαζόταν η λειτουργία των κυττάρων.

Χιλιάδες γενετικές συσχετίσεις

Η ανάλυση εντόπισε 7.121 γονίδια των οποίων η έκφραση συνδεόταν με γενετικές παραλλαγές.

Παράλληλα, οι ερευνητές εντόπισαν 79 περιπτώσεις στις οποίες γενετικά σήματα που σχετίζονται με νευροεκφυλιστικές ασθένειες συνέπιπταν με σήματα που επηρεάζουν τη γονιδιακή έκφραση στα μικρογλοιακά κύτταρα.

Σχεδόν οι μισές από αυτές τις συσχετίσεις είχαν περιορισμένα προηγούμενα στοιχεία ως προς την πιθανή αιτιώδη συμμετοχή συγκεκριμένων γονιδίων.

Η μελέτη εξέτασε γενετικούς μηχανισμούς που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, τη νόσο Πάρκινσον, την πολλαπλή σκλήρυνση και την αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS).

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι ορισμένες γενετικές παραλλαγές μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης νευροεκφυλιστικών παθήσεων μεταβάλλοντας τον τρόπο λειτουργίας των κυττάρων που συμμετέχουν στην άμυνα του εγκεφάλου.

Ο ρόλος των TREM2 και LRRK2

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα για δύο γονίδια που έχουν ήδη συνδεθεί με νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Το πρώτο είναι το TREM2, το οποίο σχετίζεται με τη λειτουργία των μικρογλοιακών κυττάρων και τον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές εντόπισαν γενετική παραλλαγή που συνδεόταν με αυξημένη έκφραση του TREM2 και χαμηλότερο γενετικό κίνδυνο για τη νόσο.

Ωστόσο, τα εργαστηριακά πειράματα έδειξαν ότι η επίδραση του γονιδίου στη φαγοκυττάρωση είναι πιο σύνθετη από όσο θα μπορούσε να θεωρηθεί αρχικά.

Η απενεργοποίηση του TREM2 αύξησε το σήμα φαγοκυττάρωσης στο συγκεκριμένο εργαστηριακό μοντέλο, γεγονός που υποδεικνύει ότι η δράση του μπορεί να εξαρτάται από την κατάσταση των κυττάρων.

Το δεύτερο γονίδιο είναι το LRRK2, το οποίο έχει συνδεθεί ιδιαίτερα με τη νόσο Πάρκινσον.

Η μελέτη εντόπισε συσχετίσεις μεταξύ της έκφρασης του LRRK2 και της φαγοκυτταρικής δραστηριότητας, με διαφοροποιήσεις ανάλογα με τις φλεγμονώδεις συνθήκες.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν πόσο σημαντικό είναι να εξετάζονται τα γονίδια όχι μεμονωμένα, αλλά σε σχέση με το είδος και την κατάσταση των κυττάρων στα οποία δρουν.

Τι σημαίνει για τις μελλοντικές θεραπείες

Η σημασία της έρευνας δεν βρίσκεται στην ανακάλυψη μιας άμεσης θεραπείας, αλλά στη δημιουργία ενός πιο λεπτομερούς χάρτη των βιολογικών μηχανισμών που μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη νευροεκφυλιστικών ασθενειών.

Οι επιστήμονες μπορούν πλέον να διερευνούν πιο συστηματικά ποιες γενετικές παραλλαγές επηρεάζουν συγκεκριμένες λειτουργίες των μικρογλοιακών κυττάρων και ποια γονίδια θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους για μελλοντικές θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Η μελέτη, πάντως, πραγματοποιήθηκε σε εργαστηριακά κύτταρα και δεν αποδεικνύει ότι η τροποποίηση των συγκεκριμένων γονιδίων μπορεί να αποτρέψει ή να θεραπεύσει τη νόσο Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους.

Αποτελεί, όμως, ένα σημαντικό βήμα προς την καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η γενετική προδιάθεση μετατρέπεται σε κυτταρική δυσλειτουργία και, ενδεχομένως, σε νόσο.