Ποια η σημασία να συζητάμε σήμερα για τα παιχνίδια των παιδιών σε περασμένες δεκαετίες, εκείνα που φιλοξενούνταν στις «χωράφες», στους δρόμους και στις αυλές των σχολείων; Ποια η κοινωνιολογική, ιστορική και πολιτιστική διάσταση των παιδικών παιχνιδιών στην Κύπρο; Πού ήμασταν, πού είμαστε και πού ενδεχομένως θέλουμε να βρεθούμε στο ζήτημα που λέγεται παιδί και παιχνίδι; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα, που θα απασχολήσουν αύριο Σάββατο το 18ο Επιστημονικό Συμπόσιο Προφορικής Ιστορίας, με διοργανωτή το Παττίχειο Δημοτικό Μουσείο – Ιστορικό Αρχείο – Κέντρο Μελετών Λεμεσού και με θέμα «Τα παιδία παίζει: Τα αστικά παιχνίδια στη Λεμεσό». Συνομιλήσαμε για τα πιο πάνω με δύο από τους 16 ομιλητές της εκδήλωσης, συγκεκριμένα με τον ποιητή – ερευνητή Λούη Περεντό, ο οποίος θα είναι ο κύριος ομιλητής («Το αστικό παιχνίδι στη Λεμεσό») και τον επιστημονικό διευθυντή του Παττιχείου Μίμη Σοφοκλέους, του οποίου η εισήγηση θα έχει το θέμα «Τα παιγνίδια στον Δημόσιο Κήπο της Λεμεσού».  

Πρώτος ο Λούης Περεντός επέλεξε να ρίξει στο τραπέζι της συζήτησης ένα ζήτημα που απασχολεί πολλούς ενήλικες, τονίζοντας ότι τα ψηφιακά παιχνίδια με τα οποία περνούν τον ελεύθερό τους χρόνο τα σημερινά παιδιά, τους στερούν την επαφή με τη φύση και τους γύρω ανθρώπους. «Βλέπω ότι έχω πέντε εγγονούς, που τους μιλώ και δεν μου απαντούν –ούτε καλημέρα-, διότι είναι απορροφημένοι με τα ψηφιακά παιχνίδια», δηλώνει στο philenews με προβληματισμό. «Η δική μου γενιά, όταν παίζαμε μπίλιες, ‘‘σκατούλικα’’ και ‘‘λιγκρίν’’ στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, στις αυλές, τις αλάνες και κάτω από τις αρτιματιές και τους ευκαλύπτους, είχαμε επαφή με τους φίλους μας. Ξέραμε ποιος ήταν καλά, ποιος ήταν άρρωστος, ποιου αρραβωνιάστηκε η αδερφή του, ο πατέρας του τι δουλειά έκανε κτλ. Τα ξέραμε αυτά», είπε για να επισήμανει ότι «σήμερα τα παιδιά δεν γνωρίζονται».

Από τη δική του σκοπιά, ο Μίμης Σοφοκλέους μάς αναφέρει ότι «υπάρχει η αντίληψη σε πολλούς ότι έχουν χαθεί πολλά από τα παιχνίδια, τα οποία τις προηγούμενες δεκαετίες ήταν πολύ σημαντική στιγμή στη ζωή των περισσοτέρων, στις αλάνες, στους δρόμους και στις αυλές των σχολείων, και ότι τα παιδιά δεν παίζουν με αυτά σήμερα, είτε λόγω της τεχνολογία είτε λόγω άλλων ειδών παιχνιδιού, αλλά από τις εισηγήσεις του Συμποσίου, θα δούμε πώς ακριβώς έχουν εξελιχθεί τα πράγματα και θα διαπιστώσουμε ότι η αντίληψη αυτή ίσως να είναι λανθάνουσα. Εισηγητές που μελετούν την ιστορία της Εκπαίδευσης και την ιστορία του Πολιτισμού θα έχουν την ευκαιρία στο Συμπόσιο να μοιραστούν ενδιαφέροντα στοιχεία πάνω σε αυτό. Θα δούμε όλα τα δεδομένα για τη σχέση παιδιού και παιχνιδιού, σε μία επιστημονική λογική, διαχρονική και συγκριτική. Θα δούμε τι είχαμε, τι κρατήσαμε, τι απορρίψαμε, τι μετεξελίξαμε, και κυρίως πού βρισκόμαστε σε σχέση με την κοινωνία σήμερα, που πολλές φορές η ταχύτητα και ο σύγχρονος τρόπος δεν επιτρέπουν να υπάρχει η σταθερή σχέση με το παιγνίδι. Και στο τέλος ίσως προβληματιστούμε και διερωτηθούμε για τους λόγους εκείνους που δεν επιτρέπουν στα παιδιά να παίξουν».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

 

 

Κοινωνιολογική διάσταση – «Τρία κόρνερ, πέναντι»

Σε αυτό το σημείο ο Μίμης Σοφοκλέους υπογραμμίζει ότι υπάρχει μία μεγάλη κοινωνιολογική διάσταση γύρω από το παιδικό παιχνίδι. «Όλα τα παιδιά χρειάζεται να παίξουν, γιατί έτσι αποκτούν καταρχάς τη δημοκρατική σκέψη. Οργανώνουν το παιχνίδι με κανόνες. Να θυμηθούμε, όταν παλιά κάποιος είχε μία μπάλα και υπήρχαν δύο ομάδες. Τότε έλεγαν ‘‘εγώ παίρνω αυτό, εσύ παίρνεις εκείνο, εσύ το άλλο’’, σχημάτιζαν την ομάδα τους και έπαιζαν. Μάλιστα η εισήγηση ενός από τους ομιλητές του Συμποσίου, του φωτογράφου Ρώμου Κοτσώνη, έχει τον τίτλο ‘‘Κανόνες ποδοσφαίρου στις χωράφες’’, όπου μεταξύ άλλων θα ακούσουμε και για το ‘‘τρία κόρνερ, πέναντι’’, που ήταν ένας κανονισμός με τον οποίο έπαιζαν οι παίκτες στις ‘‘χωράφες’’, στους δρόμους, στις αυλές των σχολείων κτλ. Πέρα από την ψυχαγωγία, πέρα από τη μάθηση και την εκπαιδευτική αξία, είναι ζήτημα τα παιδιά να μπορούν να οργανώνονται και να αυτοοργανώνονται όταν ξεκινούν ένα παιχνίδι. Να μην είναι στημένο και δεδομένο, όπως είναι ενδεχομένως αυτό που υπάρχει σήμερα. Αλλά και αυτά που νομίζουμε πως είναι δεδομένα, χρειάζεται να έχουν τα παιδιά μια δική τους προσέγγιση».

 

 

«Σεβόμασταν την αξία του άλλου»

«Τότε, στα ομαδικά παιχνίδια είχαμε αρχηγούς, τους οποίους σεβόμασταν. Λέγαμε, για παράδειγμα, ότι αυτή την εβδομάδα, θα είναι αρχηγός της ποδοσφαιρικής μας ομάδας, που μπορεί να ήταν η γειτονιά μας απέναντι στα παιδιά άλλων γειτονιών, ο Λούης Περεντός. Την επόμενη εβδδομάδα ήταν άλλος. Επίσης κάποτε ο αρχηγός επιβαλλόταν λόγω των γνώσεών του για ένα παιχνίδι. Αν κάποιος, για παράδειγμα, ήταν στο ‘‘λιγκρίν’’ καλύτερος, δεν θα ήθελα να γίνω εγώ αρχηγός, που ήμουν μέτριος. Έλεγα, ναι, ο τάδε αρχηγός. Στο ποδόσφαιρο άλλος, στον στοίβο άλλος», θυμάται ο ποιητής – ερευνητής. «Σεβόμασταν την αξία του άλλου, ένα γνώρισμα, το οποίο οι παλιές γενιές διατηρούν ακόμα, δηλαδή το να σέβεσαι την αξία του άλλου. Σήμερα δεν είναι έτσι, πρυτανεύει η επίδειξη».

 

Αναμνήσεις πριν την Ανεξαρτησία

Ο Λούης Περεντός, που είναι σήμερα 74 ετών και ζει στη Λάρνακα, μεγάλωσε μέχρι τα 23 του στην περιοχή της οδού Γλάδστωνος στο κέντρο της Λεμεσού. «Τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 υπήρχαν παντού αλάνες. Στο παλιό οίκημα της ΑΕΛ, που ήταν πριν ο Πανελλήνιος, υπήρχε τεράστια ‘‘χωράφα’’, Εκεί μέσα, εκτός από το ‘‘χωστόν’’ (κρυφτό), παίζαμε και το ‘‘λιγκρίν’’ και τις μπίλιες και τα ‘‘σκατούλικα’’. Ακόμα οργανώναμε ομαδικά παιχνίδια και αθλητικούς αγώνες. Μαζεύονταν οι γειτονιές, η οδός Τσαμάδου, η οδός Σακτούρη, η οδός Καραϊσκάκη, κ.α., σχηματίζανε ομάδες και κάνανε μεταξύ τους διαγωνισμούς στο τριπλούν, άλμα εις ύψος – στήναμε δύο μπάρες και τοποθετούσαμε οριζόντια ένα κλαδί της φοινικιάς, ξέρετε -, ακόμα και άλμα επί κοντώ, όπως και σφαίρα – ρίχνοντας μία βαρετή πέτρα. Για δίσκο ρίχναμε έναν τροχό μικρού ποδηλάτου. Και κάναμε και αγώνες δρόμου. Για τον αντοχής κάναμε τον γύρο του τετραγώνου δέκα φορές. Στο τέλος λέγαμε: η γειτονιά η τάδε ήρθε πρώτη, η γειτονιά η τάδε ήρθε δεύτερη, η τάδε τρίτη. Αξίζει να τονίσουμε ότι από τη γειτονιά μας βγάλαμε πρωταθλητή παγκυπριονίκη, τον Ευάγγελο Φοικίκεττο, που ήταν στα εμπόδια και στο ύψος. Από εκείνους τους παιδικούς αγώνες ξεκίνησε. Επίσης ομαδικά παιχνίδια παίζαμε στην αυλή του σχολείου, όπως ποδόσφαιρο από τα χαράματα, μέχρι που χτυπούσε το πρώτο κουδούνι».

 

 

 

Μετά ήρθαν τα σωματεία

«Αυτά τα έζησα μέχρι που έγινα 15 – 16 χρονών. Μετά την Ανεξαρτησία του 1960, όταν άρχισε η πόλη της Λεμεσού να αναπτύσσεται οικιστικά, να γκρεμίζονται τα παλιά κτήρια, να γεμίζουν οι ‘‘χωράφες’’ με πολυκατοικίες, σιγά – σιγά άρχισαν να «συρρικνώνονται» τα παιχνίδια σε αλάνες και δρόμους. Αλλά τι έγινε τότε; Ήρθαν μετά τα οργανωμένα σωματεία, ο Απόλλωνας, η ΑΕΛ, ο ΑΡΗΣ, και έφεραν παιχνίδια που πηγαίναμε και παίζαμε μέσα στα οικήματά τους, όπως το πινγκ – πονγκ και το μπιλιάρδο. Δεν σημαίνει βέβαια ότι αυτό αντεκατέστησε αμέσως τα παιχνίδια της ‘‘χωράφας’’. Η αλλαγή έγινε σταδιακά», λέει ο Λούης Περεντός.

 

 

 

Παιχνίδια από τα χωριά και το εξωτερικό

Στην ιστορική πορεία των παιδικών παιχνιδιών στην πόλη σημαντική θέση έχουν και οι επιρροές από οικογένειες προερχόμενες από την ύπαιθρο ή από το εξωτερικό, σύμφωνα με τον Μίμη Σοφοκλέους. «Φανταστείτε ότι υπάρχει ένας από τους ομιλητές του Συμποσίου, ο εκπαιδευτικός και ερευνητής Γιάννης Πεγειώτης, που στην εισήγησή του με τον τίτλο ‘‘Επτά μικρές ‘εικόνες’ με παιγνίδια από τη Λεμεσό των δεκαετιών 1970 και 1980’’ θα μας μιλήσει για τα χρόνια, που σε ένα παιχνίδι ήταν αντικείμενο κέρδους κάτι κουκούτσια χρυσομήλου. Κι αν ήταν του ‘‘καϊσιού’’, που ήταν πιο σπάνια, ήταν ακόμα περισσότεροι οι βαθμοί. Οπότε αντιλαμβάνεστε τι σημαίνουν τέτοιες εικόνες για κοινωνίες, όπως η κυπριακή, που ήταν αγροτικές ως επί το πλείστον, και μετακινήθηκαν από χωριά της Πάφου και της Λεμεσού στην πόλη. Σήμερα μας ενδιαφέρει να γνωρίζουμε τι έφεραν μαζί τους, τι κράτησαν στις νέες γειτονιές τους. Τι υπήρχε στην περιοχή του Αγίου Ιωάννη, στην Ομόνοιας, που ήταν ως επί το πλείστον άτομα που είχαν έρθει από την Πάφο», αναφέρει ο επιστημονικός διευθυντής του Παττιχείου. Παράλληλα τόνισε ότι η σημερινή έρευνα εστιάζεται και σε παιχνίδια εισηγμένα από το εξωτερικό. 

 

 

 

Ιδέα για μουσείο παιχνιδιού

Οδεύοντας προς το τέλος της συζήτησής μας, ο Λούης Περεντός, ο οποίος στην αυριανή ομιλία του θα παρουσιάσει και 100 – 150 παλιές φωτογραφίες από αρχεία που έχει και από άλλες πηγές, ρίχνει το γάντι στον Δήμο Λεμεσού και εισηγείται τη δημιουργία ενός μουσείου παιχνιδιού, με αντικείμενα, φωτογραφικό υλικό και βιβλία. «Έχω έναν φίλο στη Λεμεσό, που φυλάει ακόμα στο σπίτι του χιλιάδες στρατιωτάκια των παιδικων του χρόνων: Άγγλοι, Αμερικάνοι, Γάλλοι, Γερμανοί… Και του λέω συχνά να τα δωρίσει στο Δημαρχείο Λεμεσού για να δημιουργηθεί ένα μουσείο. Όσον αφορά τα βιβλία, εγραψαν αρκετοί μελετητές για τα παιχνίδια στην Κύπρο. Ο Αθανάσιος Σακελλάριος εξέδωσε το 1891, έναν τόμο 700 – 800 σελίδων, με καταγεγραμμένα πάνω από 140 παιχνίδια. Επίσης ο Κυριάκος Χατζηιωάννου κατέγραψε πολλά, ο Νέαρχος Κληρίδης και νεώτεροι, όπως ο Κωνσταντίνος Γιαγκουλλής».

 

 

 

«Ένα παιχνίδι δεν είναι μόνο οι διαστάσεις του»

«Ένα παιχνίδι δεν είναι απλά ένα αντικείμενο είναι ένα τοπίο. Δεν είναι μόνο οι διαστάσεις του, είναι και η συναισθηματική σχέση του καθενός με αυτό, είναι η μνήμη, εκείνα τα οποία υπάρχουν γύρω του, είναι η γλώσσα που χρησιμοποιείται. Δηλαδή για να παίξεις ‘λιγκρίν’, έπρεπε να ξέρεις τι σημαίνει “μάτσες”, “δκυότσες”, “τρίκκες”. Τι είναι η ‘λίγκρα’. Ένα λεξιλόγιο, που στη διάρκεια των εποχών χάνεται», προσθέτει ο Μίμης Σοφοκλέους. Σε αυτό το σημείο αναφέρει οτι στο αυριανό Συμπόσιο θα μπορέσουν όσοι παρευρεθούν να δουν πολλά αντικείμενα, αλλά και πλούσιο φωτογραφικό υλικό, «για να θαυμάσουν τι υπήρξε και τι ενδεχομένως έχει διασωθεί στις μέρες μας». Επίσης θα προβληθεί μικρό φιλμάκι από το Αρχείο του Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου με θέμα «Τα Παιγνίδια», με επιμέλεια της δημοσιογράφου Αίμιλης Μιχαήλ. «Οι μνήμες των ανθρώπων, είτε σε ατομικό είτε σε συλλογικό επίπεδο, είναι πολύ σημαντική υπόθεση, έτσι καταλαβαίνεις ότι υπάρχεις. Δεν μπορείς να τις κόψεις, δεν μπορείς να τις κρεμάσεις, είναι αυτό που λέει ο Σεφέρης ‘‘η γης δεν έχει κρικέλια να την πάρεις στον ώμο σου και να φύγεις’’. Το ίδιο και τα παιχνίδια, είναι μέρος του τρόπου που έχουμε μεγαλώσει όλοι», δήλωσε καταληκτικά.

 

 

 

*Το 18ο Επιστημονικό Συμπόσιο Προφορικής Ιστορίας, με διοργανωτή το Παττίχειο Δημοτικό Μουσείο – Ιστορικό Αρχείο – Κέντρο Μελετών Λεμεσού και με θέμα «Τα παιδία παίζει: Τα αστικά παιχνίδια στη Λεμεσό», θα λάβει χώρα αύριο Σάββατο 26 Νοεμβρίου (09:00-14:30), στο Πολιτιστικό Κέντρο «Πάνος Σολομωνίδης», στη Λεμεσό. Το Συμπόσιο τελεί υπό την αιγίδα του Δημάρχου Λεμεσού Νίκου Νικολαΐδη.