«Η μοναδική στάση λεωφορείου στον Οίκο βρίσκεται στην είσοδο του χωριού και από εκεί οι ηλικιωμένοι επιβάτες είναι υποχρεωμένοι να ανέβουν περπατητοί το ανήφορο μέχρι το σπίτι τους, ένα ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα αν το σπίτι τους είναι στην «πάνω γειτονιά», μας είπε η γραμματέας των κοινοτικών συμβουλίων Οίκου και Γερακιών Χλόη Παύλου, περιγράφοντας στον «Φ» ένα από τα «μικρά» αλλά σημαντικά για τους ίδιους, προβλήματα που οι λιγοστοί κάτοικοι της περιοχής Μαραθάσας, άτομα τρίτης ηλικίας στην πλειοψηφία τους, αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους, όπως η ανεπαρκής εξυπηρέτηση από τα μέσα μαζικής μεταφοράς στις κοινότητες της περιοχής.
«Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι στις ορεινές περιοχές δεν έχουν κανένα δικό τους κοντά τους, αλλά ούτε και στήριξη από το κράτος», μας είπε εμφαντικά η κυρία Παύλου. Το ζήτημα είχε θίξει σε πρόσφατη συνεδρία της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής στις 17 Οκτωβρίου 2022 με θέμα συζήτησης το δικαίωμα των ηλικιωμένων να διάγουν αξιοπρεπή και ανεξάρτητη ζωή, η Ιφιγένεια Κάτσιη πρόεδρος του εθελοντικού Οργανισμού Κοινωνικής Πολιτικής και Δράσης που εγκαθίδρυσε και λειτουργεί το Γραφείο Κοινωνικής Στήριξης Μαραθάσας Λευκωσίας εξυπηρετώντας δωρεάν τους κατοίκους Πεδουλά, Μουτουλλά, Καλοπαναγιώτη, Οίκου και Γερακιών. Το Γραφείο συνεργάζεται με τους κοινοτάρχες και στεγάζεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο κτίριο του κοινοτικού συμβουλίου του κάθε χωριού.
Η κυρία Κάτσιη είπε στους βουλευτές ότι «σε κάποιες περιπτώσεις ηλικιωμένοι παρέμειναν για ώρες παρατημένοι στις στάσεις των λεωφορείων, μέχρι κάποιοι ν’ ανακαλύψουν ότι λείπουν από τα σπίτια τους, γιατί δεν είχαν τη δύναμη να περπατήσουν για να πάνε σπίτι τους και δεν είχαν κανένα να τους μεταφέρει». Οι κοινοτάρχες των προαναφερόμενων πέντε κοινοτήτων Μαραθάσας που συναντήσαμε στην περιοχή την Παρασκευή 18 Νοεμβρίου 2022 επιβεβαίωσαν τα πιο πάνω και τόνισαν στην εφημερίδα μας ότι «εξαγγέλλονται σχέδια αναζωογόνησης από το κράτος που δεν μπορούν δυστυχώς να υλοποιηθούν στις ορεινές περιοχές και ιδιαίτερα στη Μαραθάσα που είναι αρκετά απομακρυσμένη από τη Λευκωσία».
Χωρίς σύνταξη και ΕΕΕ
«Δοξάζω τον Θεό και λέω ευτυχώς που είναι εδώ η κόρη μου η Γιώτα», μας είπε ο 88χρονος Ανδρέας Θεμιστοκλέους, καθισμένος δίπλα στη σύζυγο του Ευαγγελία στο μικρό σαλόνι του σπιτιού τους στις Γερακιές, όπου τους επισκεφθήκαμε… αγκομαχώντας ελαφρώς, αφού ανεβοκατεβήκαμε μερικά από τα στενά και ανηφορικά δρομάκια της κοινότητας. Στην πόρτα μας υποδέχτηκε η κόρη τους Γιώτα που μένει μερικά σπίτια πιο κάτω με τον σύζυγο της Γιαννάκη Αντωνίου και που είναι η μόνη από τα πέντε παιδιά τους που παρέμεινε στο χωριό – ή μάλλον που επέστρεψε στο χωριό πριν καμιά 25ριά χρόνια από τη Λευκωσία όπου διέμενε προηγουμένως.
Ο παλιός μηχανοδηγός Ανδρέας Θεμιστοκλέους θεωρεί τυχερό τον εαυτό του γιατί είναι από τους λίγους κατοίκους της κοινότητας που έχει κοντά του ένα τουλάχιστον από τα παιδιά του (σε αντίθεση με τους περισσότερους που τα παιδιά τους είναι εγκατεστημένα σε αστικά κέντρα), ιδιαίτερα σε αυτή τη δύσκολη περίοδο που η σύζυγος του έχει διαγνωστεί με άνοια και χρειάζεται επιπρόσθετη βοήθεια και φροντίδα, αφού δεν μπορεί να αυτοεξυπηρετηθεί.
«Οι ρόλοι αντιστράφηκαν και η μητέρα μου είναι τώρα το… μωρό μου, αφού πρέπει να την παίρνω στην τουαλέτα, κρατώντας την από το ένα χέρι εγώ και από το άλλο ο πατέρας μου, να την πλένω και να τη ντύνω», μας είπε η Γιώτα Αντωνίου. «Έρχεται και η αδελφή μου από τη Λευκωσία για να την κάνουμε μπάνιο», πρόσθεσε. «Αυτές τις μέρες ψάχνουμε να βρούμε άλλη φροντίστρια σε μόνιμη βάση, αφού οι δύο προηγούμενες, η μια από την Ινδία και η άλλη από το Νεπάλ, έμειναν η καθεμιά μόνο για σύντομο διάστημα και έφυγαν. Ακόμα και τις λίγες ώρες που δεν είμαι κοντά στους γονείς μου, έχω συνεχώς το μυαλό μου σε αυτούς και ανησυχώ μήπως πάθουν κάτι».
Πάντως η εθελόντρια Ιφιγένεια Κάτσιη, υπεύθυνη του Γραφείου Κοινωνικής Στήριξης Μαραθάσας, μας πληροφόρησε ότι «ο κάθε ηλικιωμένος δικαιούται 12 επισκέψεις το χρόνο από κοινοτική νοσηλεύτρια στο πλαίσιο του ΓεΣΥ, αφού δεν μπορούν να πληρώνουν όλοι οι ηλικιωμένοι, αλλοδαπή οικιακή φροντίστρια. Το Γραφείο μας – πρόσθεσε – προσπαθεί ώστε με τη μεσολάβηση των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας να εργοδοτηθούν κοινοτικές φροντίστριες από την περιοχή, οι οποίες να επισκέπτονται κάποιες ώρες τη βδομάδα, ηλικιωμένους και ευάλωτα άτομα στις κοινότητες».
Εντελώς διαφορετική είναι η οικογενειακή κατάσταση του 83χρονου Στέλιου Χαραλάμπους από τον Οίκο, που δεν παντρεύτηκε ποτέ, δεν έχει παιδιά και ζει κοινωνικά αποτραβηγμένος σε σπίτι που ανήκει σε ένα από τα αδέλφια του. Η Μαρία Χριστοδούλου, κόρη της 90χρονης αδελφής του, μας συνόδευσε στον χώρο διαμονής του και μας ανέφερε ότι του παίρνει κάθε μέρα φαγητό και προσπαθεί όσο μπορεί να του παρέχει κάποια φροντίδα. «Ο θείος μου –μας είπε– αντιμετωπίζει κάποια προσωπικά προβλήματα και δεν είχε ποτέ τακτική εργασία, αλλά δικαιούται σύνταξη και παρόλο που τον βοήθησα να κάνει τη σχετική αίτηση, δεν πήρε ποτέ ούτε ένα ευρώ σύνταξη, ενώ του αποκόπηκε και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα που έπαιρνε μέχρι πριν δύο χρόνια».
Κίνητρα, εξαιρέσεις, επιδοτήσεις
Ζητήσαμε από τους πέντε κοινοτάρχες Μαρίνο Χριστοδούλου (Μουτουλλά), Μάριο Θεοχάρους (Πεδουλά), Λάμπρο Λάμπρου (Καλοπαναγιώτη), Χριστόδουλο Λάμπρου (Οίκου) και Μάριο Χαραλάμπους (Γερακιών) να μας μιλήσουν για τις συνθήκες ζωής των ηλικιωμένων κατοίκων των κοινοτήτων τους και μας είπαν ότι «δεν υπάρχει ούτε φροντίδα, ούτε υπηρεσίες εκ μέρους του κράτους για τους ανθρώπους αυτούς».
Πρόσθεσαν ότι «η κατάσταση αυτή συνδέεται με τη γενικότερη κρατική αδιαφορία, τη φθίνουσα πορεία της περιοχής μας και την απουσία των νέων». Κωδικοποιώντας τις προϋποθέσεις ανάπτυξης της περιοχής, τόνισαν ότι «πρωταρχικά πρέπει το κράτος να κάνει εξαιρέσεις και να δώσει κίνητρα για τις ορεινές κοινότητες ώστε να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας για τους νέους και υπηρεσίες παιδείας, υγείας και άλλες υπηρεσίες. Ένα κίνητρο είναι π. χ. η μειωμένη τιμή ηλεκτρικού ρεύματος και ο μειωμένος φόρος εισοδήματος για επιχειρήσεις στα ορεινά σε σύγκριση με εκείνες των αστικών περιοχών.
Άλλο κίνητρο είναι να υπάρχει ολική και όχι μερική κρατική επιδότηση του κόστους λειτουργίας του βρεφο-παιδοκομικού σταθμού Μαραθάσας στον Καλοπαναγιώτη που λειτουργεί με συνεργασία των πέντε κοινοτήτων. Πρέπει να υπάρξει διευκόλυνση για έκδοση άδειας λειτουργίας φαρμακείου στην περιοχή και βέβαια πρέπει να γίνει επιδότηση από το κράτος με ένα σημαντικό εφάπαξ ποσόν σε νεαρά ζευγάρια για να κτίσουν τα σπίτια τους στα χωριά μας.
Με τα σημερινά δεδομένα, δεν μπορεί ένα νεαρό ζευγάρι με εισόδημα 30 χιλιάδες ευρώ το χρόνο να πάει στην τράπεζα να ζητήσει δάνειο 200 χιλιάδες ευρώ για να κτίσει ένα αξιοπρεπές σπίτι. Συνοψίζοντας λοιπόν, πρέπει να υπάρξουν προϋποθέσεις για να έρθουν επιχειρήσεις να επενδύσουν στην περιοχή, οπότε αυτόματα θα δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και πάνω απ’ όλα πρέπει οι νέοι να διευκολυνθούν να κτίσουν εδώ την κατοικία τους. Τα νέα μέτρα που εξαγγέλλει το κράτος είναι πολύ βελτιωμένα, συγκριτικά με τα περσινά, αλλά δεν μπορούν να υλοποιηθούν από κανένα νέο στις ορεινές κοινότητες, λόγω μειωμένων απολαβών, άγραφων δρόμων, έλλειψης οικοπέδων κλπ. Ένα παράδοξο που συμβαίνει στην περιοχή μας, είναι ότι ενώ υπάρχουν πολλά άδεια σπίτια στις κοινότητες μας, δεν υπάρχουν σπίτια διαθέσιμα για ενοικίαση κι ο λόγος είναι ότι οι ιδιοκτήτες έχουν μεγαλύτερο εισόδημα αν ενοικιάζουν το σπίτι τους μια φορά το μήνα, από το εισόδημα που θα είχαν αν το ενοικίαζαν ολόχρονα.
Σήμερα το υπουργείο Εσωτερικών λέει ότι θεωρεί μόνιμο κάτοικο της περιοχής εκείνον που διαμένει στην κοινότητα πέντε συνεχόμενα βράδια. Αυτό τείνει να εκλείψει πλέον στις κοινότητες μας. Σήμερα π. χ. οι κάτοικοι των Γερακιών αριθμούν τους 55 τις καθημερινές, τους 150 τα σαββατοκύριακα και τους 400 τις γιορτές. Είναι σημαντικό λοιπόν οι νέοι που επισκέπτονται την κοινότητα τους έστω και τρεις μέρες τη βδομάδα, να θεωρούνται μόνιμοι κάτοικοι και να έχουν σχετικά ωφελήματα, πέρα από τους ηλικιωμένους που μένουν εδώ εφτά μέρες τη βδομάδα. Όμως έχουμε όραμα και γι’ αυτούς: Όπως συνεργαστήκαμε οι πέντε κοινότητες και φτιάξαμε τον βρεφο-παιδοκομικό σταθμό στον Καλοπαναγιώτη, συνεργαζόμαστε τώρα για να φτιάξουμε ένα χώρο στον Πεδουλά για τους ηλικιωμένους των πέντε κοινοτήτων. Στον χώρο αυτό θα ετοιμάζεται φαγητό και θα μεταφέρεται στους ηλικιωμένους της περιοχής και επίσης θα παρέχεται και φροντίδα από κάποιες νοσηλεύτριες που θα τους επισκέπτονται στο σπίτι τους».
«Σε δύο χρόνια δεν θα είμαστε εδώ»
«Έχετε δει σήμερα πέντε κοινοτάρχες» μας είπε ο κοινοτάρχης Γερακιών Μάριος Χαραλάμπους. «Αν ξανάρθετε σε δύο χρόνια, δεν θα μας δείτε. Αν ρωτήσετε και τους πέντε, ποιος προτίθεται να ανακατευτεί ξανά με τα κοινά για να συνεχίσει να είναι κοινοτάρχης και να συνεχίσει να προσφέρει από τον χρόνο του και το εισόδημα του, δεν θα πάρετε από κανένα θετική απάντηση. Γιατί να κάνουμε τόσες θυσίες για να είμαστε εδώ παρόντες, ενώ το κράτος απουσιάζει;».
Περιθωριοποίηση και αποκλεισμός
«Οι ηλικιωμένοι κάτοικοι ορεινών περιοχών Μαραθάσας απειλούνται με κοινωνικό αποκλεισμό, περιθωριοποίηση και αυξημένες πιθανότητες φτωχοποίησης», αναφέρεται στο υπόμνημα του Οργανισμού Κοινωνικής Πολιτικής και Δράσης προς την κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και προστίθεται: «Συγκεκριμένα δεν λειτουργεί φαρμακείο στην περιοχή, εκτός από το Κέντρο Υγείας Πεδουλά, με αποτέλεσμα αρκετοί κάτοικοι να δυσκολεύονται να λάβουν τα φάρμακα τους και υπάρχει συνεπώς τεράστια ανάγκη για δημιουργία και λειτουργία τουλάχιστον ενός κεντρικού φαρμακείου στην περιοχή, το οποίο να διευθετεί και κατ οίκον παράδοση φαρμάκων στους ηλικιωμένους που αδυνατούν να μετακινηθούν. Επίσης δεν παρέχεται καθόλου ικανοποιητική ιατρική περίθαλψη στους ηλικιωμένους των χωριών.
Χρειάζονται τακτές επισκέψεις και παροχή ιατρικής περίθαλψης μετά από εξέταση ασθενών από παθολόγο, καρδιολόγο, νευρολόγο, φυσιοθεραπευτή και κοινοτικούς νοσηλευτές, ενώ είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν περισσότεροι σταθμοί λειτουργίας ασθενοφόρων, όπως και ένα Κέντρο Υγείας σε κεντρικό σημείο κοντά στον Καλοπαναγιώτη, Μουτουλλά, Οίκο και Γερακιές, στο οποίο να παρέχεται και ιατρική περίθαλψη και να καλύπτεται η φαρμακευτική αγωγή. Επίσης υπάρχει τεράστια ανάγκη μεταφοράς και παράδοσης τροφίμων στους ηλικιωμένους, κυρίως αυτούς που αντιμετωπίζουν προβλήματα κινητικότητας ή άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας ή δεν έχουν δικό τους αυτοκίνητο.
Στις Γερακιές δεν υπάρχει σούπερμαρκετ και τυγχάνει να πληρώνουν μέχρι και 1,50 ευρώ ακριβότερο το ψωμί και το γάλα, γιατί τους εξυπηρετεί ένας πλανόδιος πωλητής, ενώ στα άλλα χωριά αρκετοί ηλικιωμένοι αδυνατούν να μεταβούν για να αγοράσουν τρόφιμα και δεν υπάρχουν άτομα να παραδώσουν τρόφιμα σε αυτούς, εκτός από εθελοντές – και αυτά όχι σε τακτή βάση. Η μεταφορά και παράδοση τροφίμων δεν μπορεί να επαφίεται μόνο πάνω σε εθελοντικές πρωτοβουλίες. Ακόμα παρατηρείται επείγουσα και επιτακτική ανάγκη κατ’ οίκον φροντίδας για μεγάλο αριθμό ηλικιωμένων, οι οποίοι είτε λόγω οικονομικών προβλημάτων, είτε λόγω του ότι δεν δικαιούνται επίδομα, δεν μπορούν να εργοδοτήσουν φροντίστρια και χρειάζονται κάποιον άλλο να τους μαγειρεύει, να τους τακτοποιεί στο σπίτι, αλλά και να τους προσέχει για δική τους ασφάλεια. Σε κανένα από τα χωριά δεν λειτουργεί κοινοτικό κέντρο ηλικιωμένων ή οίκος ευγηρίας».
Αναλήψεις συντάξεων και ψηφιακός αναλφαβητισμός
Σύμφωνα με το Γραφείο Κοινωνικής Στήριξης Μαραθάσας, «δεν υπάρχει κανένας τρόπος για τους ηλικιωμένους της περιοχής να προχωρήσουν σε ανάληψη της σύνταξης τους από τραπεζικά ιδρύματα για να κρατούν μετρητά για πληρωμή των εξόδων τους, εκτός αν πληρώσουν ταξί 35-40 ευρώ για να μεταβούν στην Κακοπετριά όπου λειτουργούν τραπεζικά ιδρύματα, αν κατέχουν χρεωστικές κάρτες και αν γνωρίζουν πώς να προχωρήσουν σε αναλήψεις από την ATM, καθώς οι τράπεζες τούς απαγορεύουν τις αναλήψεις κάτω των 500 ευρώ στο ταμείο.
Επιπρόσθετα, λόγω ψηφιοποίησης συστημάτων πληρωμών λογαριασμών, αλλά και υποβολής αιτήσεων για παροχή επιδομάτων και χορηγιών για κοινωνική στήριξη, οι χαμηλοσυνταξιούχοι αντιμετωπίζουν τεράστια προβλήματα πληρωμής λογαριασμών και συμπλήρωσης αιτήσεων. Οι ηλικιωμένοι δεν έχουν γνώσεις χρησης ηλεκτρονικών υπολογιστών, λογισμικών και γενικά του διαδικτύου. Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια η ψηφιοποίηση των πλείστων κρατικών – και όχι μόνο – διαδικασιών, προχωρεί στην Κύπρο χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ανυπαρξία κρατικών υποδομών ή κοινωνικών πολιτικών για στήριξη των πολιτών που δεν έχουν καθόλου γνώσεις υπολογιστών.
Οι πλείστοι συνταξιούχοι αδυνατούν να συμπληρώσουν οποιαδήποτε ηλεκτρονική αίτηση και μάλιστα σε κάποιες διαδικασίες ζητείται από τους δικαιούχους να συμπληρώνουν οι ίδιοι τις αιτήσεις, παραθέτοντας προσωπικά τους emails, κάτι που δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τη διαδικασία και κάνει παντελώς αδύνατο να καταθέσουν τις αιτήσεις τους. Υπάρχει λοιπόν ανάγκη για διαφοροποίηση των διαδικασιών συστημάτων συστημάτων υποβολής αιτήσεων για επιδόματα και χορηγίες, ενώ πρέπει να υιοθετηθούν και να εφαρμοστούν αποτελεσματικότερες κοινωνικές πολιτικές και προγράμματα ενδυνάμωσης όσον αφορά την απόκτηση γνώσεων και ικανοτήτων ηλεκτρονικών υπολογιστών για έμπρακτη στήριξη των ομάδων με λιγότερες ευκαιρίες, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλοσυνταξιούχων.
