Ο εμβληματικός δημόσιος χώρος της Λεμεσού και ένας από τους μοναδικούς εναπομείναντες πνεύμονες πρασίνου της πόλης, μετατρέπεται με την πάροδο του χρόνου σε ένα κολλάζ από ασύνδετα μέρη, με αποκοπές και προσθήκες που βλάπτουν τόσο την ενότητα όσο και τον ιστορικό χαρακτήρα του χώρου.
Κοιτάζοντας τη Λεμεσό από ψηλά, διακρίνονται ελάχιστα σημεία πρασίνου με τα πιο διακριτά να είναι ο Δημόσιος Κήπος και το κοιμητήριο του Αγίου Νικολάου. Το κοιμητήριο είναι ευτυχώς προς το παρόν κατοχυρωμένο.
Ο Δημόσιος Κήπος, φαίνεται όμως πως δεν είναι. O πολύ σημαντικός πνεύμονας πρασίνου για την πόλη δέχεται σοβαρές απειλές, πράγμα τόσο παράδοξο σε μια τόσο τσιμεντομένη πόλη. Σε μια πόλη με τόσο λίγο πράσινο και τόσο μικρό εμβαδό δημόσιων χώρων, είναι σημαντικό να συνδεθούν όλα σε ένα δίκτυο για να αναδείξουν τις δυνατότητές τους και να συνδέσουν μια ολόκληρη πόλη. Ο Δημόσιος Κήπος θα μπορούσε να είναι η αφετηρία για μια τέτοια προσπάθεια. Μπορεί να αποδειχθεί μεγάλος πλούτος η εγγύτητά του με το παραλιακό μέτωπο και με άλλους σημαντικούς δημόσιους χώρους όπως το ΓΣΟ, η οικία Φοιτίδου, το αρχαιολογικό μουσείο, αν συνδεθούν οργανικά, σε συνδυασμό με αλλαγές στον ιστό της πόλης. Δυστυχώς δεν είδαμε να γίνεται καμία προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση.
Ο Δημόσιος Κήπος δημιουργήθηκε το 1908 επί δημαρχίας Χριστόδουλου Σώζου και ήταν «καινοτομία στην ιστορία της τοπιοτέχνησης στην Κύπρο» όπως αναφέρει σε σχετικό άρθρο η Σεβίνα Φλωρίδου.
Όπως μπορεί να δει κάποιος από την εναέρια φωτογραφία, υπάρχει η σχεδιαστική πρόθεση με καμπύλες/ χαράξεις των μονοπατιών, ώστε να οργανωθεί η κίνηση στον χώρο με ενιαίο τρόπο. Η ανατολική πλευρά φαίνεται εμφανώς διαφοροποιημένη, με τα μονοπάτια να διακόπτονται, κάτι που στην πράξη αλλοιώνει σημαντικά την κατανόηση του συστήματος κίνησης στον χώρο και με αποτέλεσμα να μην αντιλαμβανόμαστε πλέον σωστά τον χώρο και τον προσανατολισμό. Αυτό που επίσης γίνεται αντιληπτό είναι ότι κάποιες είσοδοι δεν υπάρχουν πια, κάτι που επηρεάζει την προσβασιμότητα του κοινού και την ανοικτοσύνη του κήπου στην πόλη.
Ο χώρος του Δημόσιου Κήπου σχεδιάστηκε σαν μια ολότητα, στις αρχές του 20ού αιώνα, αλλά κατά καιρούς αφαιρέθηκαν μεγάλα τμήματα του εμβαδού του, είτε για να αφιερωθούν σε άλλες χρήσεις με ελεγχόμενη είσοδο, είτε γιατί εγκαταλείφθηκαν και είναι έρμαια της φθοράς του χρόνου. Παράδειγμα:
1. Ο ζωολογικός κήπος, που δεν ξέρω αν η συνείδησή μας, μάς επιτρέπει να συνεχίσουμε να θεωρούμε τα φυλακισμένα ζώα ως μέσο εκμάθησης ή διασκέδασης.
2. Το κηποθέατρο που έχει εξαιρεθεί λειτουργικά και οργανικά από τον δημόσιο χώρο για να εξυπηρετεί καλύτερα ιδιωτικές πρωτοβουλίες.
3. Ο χώρος του τουριστικού περιπτέρου στην πρόσοψη του Δημόσιου Κήπου προς τη θάλασσα παραμένει εγκαταλειμμένο και περιφραγμένο εδώ και πολλά χρόνια. Στο τεμάχιο αυτό βρίσκεται το κτήριο-μνημείο του μοντερνισμού του αρχιτέκτονα αείμνηστου Φοίβου Πολυδωρίδη που κινδυνεύει άμεσα από την εγκατάλειψη.
4. Το πρώην φυτώριο που στεγάζει πλέον το τμήμα πρασίνου του Δήμου Λεμεσού και αποτελεί και τον χώρο στάθμευσης δημοτικών αυτοκινήτων, σκυβαλοφόρων και φορτηγών. Μαθαίνουμε επίσης ότι ένα εγκαταλειμμένο κτήριο σε αυτόν τον χώρο θα στεγάσει τη φιλαρμονική του Δήμου. Δεν ξέρουμε με ποια λογική πάρθηκε αυτή η απόφαση, ούτε πώς έγιναν τα έργα, ούτε αν θα είναι ελεύθερη η πρόσβαση στο κοινό.
5. Η «Οικία Επάρχου» που στεγάζει το Παττίχειο ιστορικό αρχείο και μουσείο αποτελούσε εξαρχής ένα ξεχωριστό τεμάχιο εντός του κήπου, αλλά η συμβατότητα της χρήσης του θα μπορούσε να ενταχθεί στον δημόσιο χώρο και οι επισκέπτες του κήπου να επωφελούνται των υπηρεσιών του.
Η πιο πάνω υπεξαίρεση εμβαδού και υποβάθμιση του δημόσιου χώρου έγινε επειδή δεν υπήρχε προσήλωση στο αρχικό όραμα, αθετήθηκε το αρχικό μάστερπλαν χωρίς να γίνει ένα καινούργιο και έτσι τόσο επιπόλαια έγιναν αποκοπές που έβλαψαν την ενότητα και τον ιστορικό χαρακτήρα του χώρου. Αντί λοιπόν να προχωρήσουμε επιτέλους στην εκπόνηση ενός νέου μάστερπλαν που να επιλύσει τα παραπάνω προβλήματα που πλέον όλοι μας εντοπίζουμε, ο Δήμος Λεμεσού προτείνει τη συνέχιση του κατατεμαχισμού του Δημόσιου Κήπου.
Το δυτικό τμήμα, παραμένει σχεδόν ανέπαφο και σχεδόν ίδιο στην αρχική του μορφή, αν εξαιρέσει κανείς την εξαφάνιση κάποιων λιμνών και τοπιοτεχνήσεων, την απουσία ανανέωσης του πρασίνου, την προσθήκη βάθρων από μπετόν προς εξυπηρέτηση εμπορικών δραστηριοτήτων, άσχετων με τους σκοπούς ενός αστικού πάρκου. Αυτό λοιπόν το μέρος του κήπου που μπορούμε ελεύθερα και απρόσκοπτα να διασχίσουμε, έχει αυθαίρετα επιλεγεί για να υποδεχτεί την «αναβάθμιση» του παιδότοπου. Με μια πρώτη ματιά, αντιλαμβανόμαστε πόσο δυσανάλογα μεγάλο είναι το εμβαδόν που αναμένεται να καλύψει αυτή η «αναβάθμιση» σε σχέση με το τμήμα του δημόσιου κήπου. Είναι χωροθετημένος στο κέντρο του δυτικού τμήματος, ενώ η δυτική είσοδος από την πόλη στον δημόσιο κήπο θα γίνεται διαμέσου των δύο θεματικών ενοτήτων, που προτείνουν οι δωρητές, το Δάσος των Μονόκερων και η Οργή του Ποσειδώνα. Η παρέμβαση θα έχει εμβαδόν 4220τμ (έκταση ίση με οκτώ οικόπεδα!!!) και σύμφωνα με τα σχέδια που έδωσαν στη δημοσιότητα οι δωρητές, το έδαφος θα καλυφθεί με πλαστικό δάπεδο και τσιμέντο. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε σε τηλεοπτική εκπομπή εκπρόσωπος της εταιρίας, «κανένα σημείο του χώρου δεν θα έχει απλά χώμα». Τα χρώματα θα είναι έντονα και τα παιχνίδια τεράστια, εκτός κλίμακας.
Να ξεκαθαρίσει τι χάθηκε και τι προστέθηκε
Πολλοί φορείς και θεσμοί με αξιοσημείωτο κύρος αντέδρασαν ήδη με πολύ αυστηρό ύφος προτάσσοντας επιστημονικά επιχειρήματα και ζητούν όπως εφαρμοστεί η ενδεδειγμένη διαδικασία. Είναι αλήθεια ότι πρώτη φορά αναδεικνύεται η αξία ενός τοπίου ως τόσο σημαντική για την ιστορική της αξία και όχι μόνο ως ενδιαίτημα αστικής βιοποικιλότητας.
Σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία, αυτό που προέχει σήμερα είναι να γίνει λεπτομερής αποτύπωση και καταγραφή της εναπομένουσας βλάστησης και των αρχικών χαράξεων. Να ξεκαθαρίσει τι χάθηκε, τι προστέθηκε. Ακολούθως, στα πλαίσια μιας δημόσιας διαβούλευσης να αποφασιστεί το μέλλον του χώρου;
> Θα κηρυχθεί διατηρητέο τοπίο;
>Θα μετατραπεί και επίσημα σε θεματικό πάρκο ή θα ενισχυθεί ο χαρακτήρας φυσικού τοπίου και πνεύμονα πρασίνου;
Τέλος, μια διεπιστημονική ομάδα, να επιλεγεί στα πλαίσια διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, για να υλοποιήσει την πρότασή της. Αν η διαδικασία ακολουθήσει ανάποδη διαδρομή, δηλαδή αν το εκάστοτε δημοτικό συμβούλιο έχει μια ιδέα για υλοποίηση ενός έργου στον δημόσιο χώρο, το υλοποιεί χωρίς να μελετήσει τις επιπτώσεις που θα έχει στον υπόλοιπο χώρο, θα αποτύχει γιατί το σύνολο θα είναι δυσνόητο και χωρίς αρμονία και συνοχή. Δηλαδή ένα κολάζ από αποσπασματικές και ασυνάρτητες κατασκευές.
*Aρχιτέκτονας
