Το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας (Γ.Ν.Λ.) το καλοκαιρινό εκείνο πρωινό της Δευτέρας 15ης Ιουλίου 1974, έσφυζε από ζωή. Μια νέα μέρα άρχιζε, μια καινούργια εβδομάδα έμπαινε. Τίποτε δεν πρόδιδε το τι θα επακολουθούσε σε λίγο.

Το ήσυχο πρωινό ήρθε να ταράξει ο εκκωφαντικός θόρυβος των εκρήξεων και των πυροβολισμών από το γειτονικό Προεδρικό Μέγαρο. Ο βόμβος των ερπυστριών γινόταν όλο και πιο δυνατός, όσο τα τανκς πλησίαζαν και στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Η ρουτίνα των γιατρών, νοσηλευτών και ασθενών διακόπηκε από σποραδικούς πυροβολισμούς και εκρήξεις.

Μετά την αρχική αμηχανία, σήμανε συναγερμός. Παρά την έλλειψη πρακτικής άσκησης για αντιμετώπηση εκτάκτων καταστάσεων στο Γ.Ν.Λ., εντούτοις, το ένστικο, η αλληλεγγύη και η ευσυνειδησία του προσωπικού βοήθησε ώστε όλοι ήταν έτοιμοι να δεχτούν τους πρώτους τραυματίες πολίτες που κτυπήθηκαν από αδέσποτα πυρά και τους πρώτους τραυματίες εθνοφρουρούς της επίθεσης του Προεδρικού.

Οι πρώτοι τραυματίες που έφτασαν ήταν από τη «μάχη του Προεδρικού». Κύριος στόχος των πραξικοπηματιών ήταν η εξόντωση του Μακαρίου γι’ αυτό και η κύρια επίθεση τους ήταν κατά του Προεδρικού Μεγάρου. Τα πυροβόλα των τεθωρακισμένων, που εισέβαλαν στους κήπους του Προεδρικού, σκόρπισαν το θάνατο και μετέτρεψαν σε χαλάσματα το Προεδρικό Μέγαρο, το οποίο τυλίχτηκε στις φλόγες. Οι περισσότεροι τραυματίες ήταν από τους επιτιθέμενους καταδρομείς και

Ελλαδίτες χουντικούς αξιωματικούς.

Το Τμήμα Πρώτων Βοηθειών με διευθυντή τον χειρουργό Ανδρέα Κκώστη δέχθηκε το πρώτο κύμα τραυματιών. Παρόντες στις θέσεις τους και όλοι οι γιατροί, οι οποίοι αποτελούσαν το μόνιμο προσωπικό, συνεπικουρούμενοι και με τους γιατρούς των Εξωτερικών Ιατρείων: Ανδρέας Χατζηκουτής, Σπύρος Σπύρου από την Αμμόχωστο, Φειδίας Θεοφάνους, Έλση Κωνσταντίνου, Σπύρος Λακαταμίτης, Αννίτα Πατσαλίδου και άλλοι.

Παρόντες στο καθήκον και οι ασκούμενοι (pre-registration) γιατροί, οι οποίοι έτρεχαν παντού στα τμήματα όπου υπήρχε ανάγκη. Αυτοί ήταν οι Οδυσσέας Αθάνατος, Άνδρη Ματσάκη-Διέτη, Χρήστος Ευθυμίου, Σταυρούλα Κυριάκου-Ζίσημου, Ελένη Ηρακλέους, Μαρία Θωμά, Έλλη Ιακωβίδου, Αιμίλιος Καλλίας, Δώρα Λύρα, Νίκος Μαλακουνίδης, Μιχάλης Μηνάς, Μαρία Χαπέσιη-Μιχαηλίδη, Μελανή Ορφανίδου, Δώρα Πέτα, Ανδρέας Πέτεβης, Χαράλαμπος Σπανός, Περικλής Συμεωνίδης, Μάριος Τζίζουρος, Ξένια Χορδοβατσή και οι ειδικευόμενοι γιατροί Ανδρέας Διέτης και Σπύρος Ηλιάδης.

Στρατιώτες ακροβολιστές εγκατεστάθηκαν στον τρίτο όροφο του Νοσοκομείου, όπου ήταν οι ιδιωτικοί θάλαμοι ασθενών, απαγορεύοντας σε όλους την πρόσβαση. Απ’ εκεί έλεγχαν όλη την γύρω περιοχή. Τοποθετήθηκαν ακροβολιστές με θέα τον Πεδιαίο ποταμό. Όσο περνούσε η ώρα τόσο γέμιζε το Νοσοκομείο με στρατό που μαζί τους προσέτρεξαν και γνωστοί αντι-μακαριακοί πραξικοπηματίες για να τους βοηθήσουν. Συνέδραμαν και μέλη του προσωπικού. Μερικοί νοσηλευτές και κλητήρες ανέλαβαν «δράση» ταυτιζόμενοι με τους πραξικοπηματίες. Μαζί ερευνούσαν τα γραφεία των γιατρών, έσχιζαν και ποδοπατούσαν τις φωτογραφίες του Προέδρου Μακαρίου όπου τις έβρισκαν, έσπασαν, χωρίς λόγο, την πόρτα του γραφείου του διευθυντή του Παθολογικού Τμήματος Αρμένιου γιατρού Βατσιέ Καλπιάν, τον οποίον εξευτέλισαν αναγκάζοντας τον να γίνει τραυματιοφορέας. Σε κανένα δεν επετράπη η έξοδος από το νοσοκομείο για τρεις ημέρες.

Ο χειρουργός Νίκος Αγγελίδης θυμάται: «Ορισμένοι ΄μακαριακοί΄ τραυματίες, οι λιγότεροι αρεστοί στους πραξικοπηματίες, είχαν απομονωθεί σε μικρά δωμάτια στο ισόγειο, τα οποία χρησιμοποιούσε το διοικητικό προσωπικό. Εννοείται ότι εκεί δεν υπήρχαν ούτε κλίνες, ούτε τα στοιχειώδη για νοσηλεία».
Όταν σιγά- σιγά τα πράγματα ησύχασαν κάπως, οι στρατιωτικοί ανάγκασαν τους γιατρούς να ανοίξουν τα γραφεία τους για έρευνες. Όπου εύρισκαν φωτογραφία του Μακαρίου την κατακομμάτιαζαν. Αρκετοί γιατροί κρύφτηκαν στο χημείο και σε άλλα δυσπρόσιτα τμήματα για να μη κακοποιηθούν. Ο θωρακοχειρουργός Ανδρέας Δημητριάδης περιγράφει πολύ παραστατικά την επικρατούσα κατάσταση: «Το μεγάλο κακό είχε αρχίσει. Πήγα στο νοσοκομείο από τη νότια πλευρά. Σε λίγη ώρα το Tμήμα Πρώτων Βοηθειών βρισκόταν επί ποδός. Κυριαρχούσε σύγχυση, το βογγητό και ο πόνος των θυμάτων σμίγανε με τις οδηγίες των γιατρών, τα τρεξίματα των νοσηλευτών…

Οι αδέσποτες σφαίρες των πραξικοπηματιών κτυπούσαν και αθώους πολίτες. Το πρώτο θύμα ήταν ένα παιδί 10 χρονών. Κατά τις 9.30 π.μ., ενώ οι μάχες και οι επιθέσεις εναντίον των κυβερνητικών κτηρίων εσυνεχίζετο, κατέφθασαν εκείνοι που θα επέβαλλαν τον τρόμο στο νοσοκομείο. Επικεφαλής ήταν ο υποπλοίαρχος του ναυτικού Ντάνος που έθεσε το Γ.Ν.Λ. υπό τον έλεγχό του. Το νοσοκομείο περικυκλώθηκε από τανκς. Προσπαθήσαμε οι γιατροί να έχουμε τον έλεγχο των αρρώστων στους θαλάμους και στα χειρουργεία. Η δουλειά ήταν συνεχής με τραυματίες να γεμίζουν τους θαλάμους….»
*Από το βιβλίο “Κυπρίων ιατρών έργα – Η ιατρική στην Κύπρο 1950- 2015”.

O ελλαδίτης χουντικός Υποπλοίαρχος Γεώργιος Ντάνος, «διευθύνοντας» το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας ήταν καλά ενημερωμένος για τους «μακαριακούς» γιατρούς, τους οποίους πολύ θα ήθελε να εξοντώσει επί τόπου, αλλά επειδή δεν μπορούσε να το κάνει, τους ταλαιπωρούσε με διάφορους τρόπους. Ύβριζε και απειλούσε με το πιστόλι που κρατούσε, απαιτώντας να τυγχάνουν περίθαλψης κατά προτεραιότητα «οι δικοί του», ενώ τους «μακαριακούς» τραυματίες ήθελε να τους αφήσουν «να πεθάνουν σαν τα σκυλιά». Τον διευθυντή του Χειρουργικού Τμήματος και πρόεδρο της ΠΑ.ΣΥ.Δ.Υ. Τάσο Παπαναστασίου απείλησε μέσα στο χειρουργείο και φώναζε ότι «θα καθαρίσει μερικούς γιατί οι γιατροί έκαναν διακρίσεις σε βάρος των «δικών του». Γνωστός αντιχουντικός, ο γιατρός Παπαναστασίου δε συνελήφθη, ίσως, επειδή «έτυχε να χειρουργήσω και μερικούς Ελλαδίτες αξιωματικούς που είχαν τραυματιστεί», ομολογεί ο ίδιος σε συνέντευξή του πολλά χρόνια αργότερα (Εφημερίδα Ο Φιλελεύθερος 15/7/2013.)

Γιατροί απόφοιτοι Σοβιετικών ιατρικών σχολών όπως οι Τίτος Χριστοφίδης και Μιχάλης Μηνάς πέρασαν δύσκολες στιγμές. Ο τελευταίος ήταν ασκούμενος γιατρός, – έφεδρος Λοκατζής της 31ης Μοίρας Καταδρομών της σειράς 1965, όταν διοικητής ήταν ο Γεώργιος Καρούσος. Με αριστερές οικογενειακές καταβολές ο γιατρός Μηνάς απερρίφθη τότε για εισαγωγή στη Σχολή Ευελπίδων. Τελικά σπούδασε ιατρική στο Βουκουρέστι, Ρουμανίας και σαν ασκούμενος γιατρός βρέθηκε στις 15 Ιουλίου 1974 ατις Πρώτες Βοήθειες. Θυμάται τις στιγμές εκείνες: «Ο Ντάνος μας απειλούσε. Μας έλεγε ότι τόβλεπε στα μάτια μας ότι είμαστε μακαριακοί και ότι θα μας εκτελούσε. Κρατούσε πιστόλια και καλάσνικοφ. Φώναζε και ύβριζε τον υπεύθυνο γιατρό των Πρώτων Βοηθειών αποκαλώντάς τον ‘γά’ι’δαρο’. Δεν άντεξα και του μίλησα σαρκαστικά. Αργότερα με ζητούσαν για ανάκριση αλλά με κάλυψαν συνάδελφοι.»

Μια μέρα ο Ντάνος πυροβόλησε στα πόδια για εκφοβισμό το γιατρό ουρολόγο Πετρο Θεοδωρίδη γιατί άργησε να παρουσιαστεί!

-Συγκινητική είναι η περίπτωση της νεαρής γιατρού των Πρώτων Βοηθειών Αννίτας Πατσαλίδου-Αναστασιάδου, όταν το πρωί της 15ης Ιουλίου 1974, μόλις τέλειωνε τη νυκτερινή της βάρδια στις Πρώτες Βοήθειες, εκδηλώθηκε το πραξικόπημα. Ο πατέρας της, γεωπόνος, εργαζόταν ως υπεύθυνος των κήπων του Προεδρικού Μεγάρου. Τι άραγε να έγινε εκείνο το πρωί; Πρόλαβε ο πατέρας της να φύγει; Είναι άραγε ήδη νεκρός; Tρέχει στο σπίτι της, που ήταν κοντά στο Προεδρικό επί της Λεωφόρου Αγίων Ομολoγητών. Εκεί βρίσκεται στο μέσο διασταυρούμενων πυρών. Στην αυλή του σπιτιού της ταμπουρωμένοι αντιστασιακοί να βάζουν κατά των πραξικοπηματιών και των τανκς που βρίσκονταν ήδη στο δασύλλιο του Προεδρικού. Ο πατέρας της δεν ήταν σπίτι. Καθησυχάζει τη μητέρα και αδελφή της και επιστρέφει στο νοσοκομείο.

Για τρία μερόνυχτα δούλευε στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών, αλλά ταυτόχρονα με αγωνία ήλεγχε όλους τους τραυματίες και νεκρούς που έφθαναν, ίσως αναγνωρίσει τον πατέρα της. Συνταξιούχος πια, η γιατρός Αννίτα Αναστασιάδου θυμάται: «Δεν μπορώ να περιγράψω τι ένοιωθα τη στιγμή που ανασήκωνα κάθε φορά το άσπρο σεντόνι για να διαπιστώσω αν ήταν ο πατέρας μου. Θυμάμαι, όμως, πολύ καλά την ανακούφιση που ένοιωθα όταν διαπίστωνα ότι ο νεκρός που ξεσκέπαζα, δεν ήταν ο πατέρας μου. Αμέτρητες και οι επισκέψεις μου στο νεκροτομείο. Παρούσα και στο ξεφόρτωμα των πτωμάτων από τα φορτηγά που έφθαναν στο Γ.Ν.Λ για την… καθιερωμένη αυτοψία μου».

Τελικά, ο πατέρας της γιατρού επέστρεψε τρεις μέρες αργότερα. Είχε συλληφθεί και ανακριθεί και αφέθηκε ελεύθερος μαζί με άλλους υπαλλήλους του Προεδρικού. Μαζί τους ήταν και ο Πάτροκλος Σταύρου, Υφυπουργός παρά τω Προέδρω.

Από τους πρώτους στρατηγικούς στόχους

Το Νοσοκομείο Λευκωσίας υπήρξε από τους πρώτους στρατηγικούς στόχους για κατάληψη και έλεγχο από τους πραξικοπηματίες. Με υπεύθυνο το διαβόητο Υποπλοιάρχο του Ναυτικού Γεώργιο Ντάνο, ο οποίος υπηρετούσε στη Ναυτική Βάση Μπογαζίου της επαρχίας Αμμοχώστου, οι πραξικοπηματίες κατέλαβαν το Νοσοσκομείο και τους πέριξ χώρους και επέβαλαν αυστηρό έλεγχο στους εισερχόμενους και εξερχόμενους του Νοσοσκομείου.