Απροστάτευτοι είναι και νιώθουν οι πολίτες απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη και τους αλγορίθμους, ενώ την ίδια στιγμή ετοιμάζονται κανονισμοί για την ασφάλεια των χρηστών σε Κύπρο και ΕΕ. Το 50% των πολιτών της Κύπρου δεν νιώθει ασφάλεια στο διαδίκτυο, ενώ ένας στους δύο δεν γνωρίζει τα δικαιώματά του, ανέφερε ο καθηγητής του Πανεπιστήμιου Frederick, Κωνσταντίνος Κουρούπης, επικαλούμενος πρόσφατα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου.

Τις προκλήσεις της τεχνολογίας για την κοινωνία, ενόψει και του ψηφιακού μετασχηματισμού, εξέτασε η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων με στόχο τη διαμόρφωση μιας Κυπριακής Χάρτας Ψηφιακών Δικαιωμάτων.

Από πλευράς του, ο υφυπουργός Καινοτομίας, Νικόδημος Δαμιανού, ανέφερε πως είναι φυσιολογικό να υπάρχει ανησυχία και είναι φυσιολογικό να χρειάζεται να γίνουν νέες δράσεις.

Όπως, είπε, ψηλά στις προτεραιότητες της Κυβέρνησης είναι κάποιες δράσεις, ξεκινώντας από τον κανονισμό για την τεχνική νοημοσύνη (AI Act).

«Έχουν καθοριστεί οι αρμόδιες αρχές και βρίσκεται στη φάση ολοκλήρωσης η μελέτη για το πώς θα οργανωθούμε για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε σε αυτόν τον απαιτητικό κανονισμό. Μιλούμε για έναν κανονισμό ο οποίος είναι ο πρώτος ανά το παγκόσμιο, ο οποίος επιχειρεί να ρυθμίσει τους κινδύνους από την τεχνητή νοημοσύνη και ήταν στο πλαίσιο της Προεδρίας μας και ένα από τα θέματα τα οποία διαχειριστήκαμε, καταφέρνοντας, μάλιστα, να ενσωματώσουμε νέες πρόνοιες που αφορούν την ασφάλεια των νέων, κυρίως, για εκείνες τις περιπτώσεις που οι αλγόριθμοι τεχνικής νοημοσύνης παράγουν περιεχόμενο μη κατάλληλο για ανηλίκους», είπε.

Τις επόμενες δύο εβδομάδες, είπε ο Υφυπουργός, θα είναι έτοιμοι για διαβούλευση η νέα στρατηγική για τεχνητική νοημοσύνη, η οποία συγκεκριμένα και με πρόθεση εστιάζεται στην ανθρωποκεντρική προσέγγιση.

«Προχωρούμε με την πρόθεσή μας να καθορίσουμε ένα πλαίσιο για την ασφάλεια των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Έχουμε πει ότι η κυβέρνηση εισηγείται να θέσει το όριο των 15 ετών ως το όριο εκείνο για να μπορεί κάποιος να έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο. Αυτή τη στιγμή ετοιμάζεται το πλαίσιο, είναι στα τελικά του στάδια, θα ακολουθήσει δημόσια διαβούλευση και περί τα τέλη του έτους, γύρω στον Νοέμβριο, αναμένουμε ότι θα είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε και με τις νομοθετικές ρυθμίσεις».

Επιπλέον, είπε, υπάρχει ο κανονισμός για τις ψηφιακές υπηρεσίες, το Digital Services Act, το οποίο είναι ουσιαστικά ο πυρήνας του τι προσπαθεί η Ευρώπη για να ρυθμίσει την ασφάλεια των πολιτών στο διαδίκτυο.

Δεν διαθέτουμε κάποιο νομοσχέδιο για τη Τεχνητή Νοημοσύνη, επισημάνθηκε εκ μέρους της Νομικής Υπηρεσίας, καθώς λήφθηκε παράταση στην ΕΕ για τη συζήτηση κάποιων κανονισμών.

Ο κανονισμός, όπως αναφέρθηκε, τροποποιηθεί πληθώρα άλλων νομοθεσιών. «Χρειάζεται μια καλύτερη συγκέντρωση των υφιστάμενων νομοθεσιών που κατοχυρώνουν δικαιώματα στο διαδίκτυο, ώστε να γνωρίζει ο πολίτης τι τον αφορά και πού να απευθύνεται. Ο κανονισμός της ΕΕ επικεντρώνεται στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου και υποχρεώνει να υπάρχει αξιολόγηση κινδύνου πριν να τεθεί σε λειτουργεία. Επιπλέον, ζητά να υπάρχει ανθρώπινη εποπτεία». σημειώθηκε.

Ύψιστης σημασίας η προσβασιμότητα για όλους

Η σημασία της προσβασιμότητας από όλους, υπογραμμίστηκε εκ μέρους του γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως. Για την προσβασιμότητα, ιδίως των ευάλωτων ατόμων, το γραφείο έχει υποβάλει δύο εκθέσεις. Αυτό που διαπιστώθηκε είναι πως άτομα με αναπηρία δεν έχουν πρόσβαση ή χρειάζονται την παρέμβαση άλλων ατόμων. «Η ψηφιοποίηση πρέπει να είναι προσβάσιμη και για αυτό ζητήσαμε περισσότερη εκπαίδευση, απλοποίηση των διαδικασιών και λειτουργία τηλεφωνικών κέντρων που θα λειτουργούν», υπογραμμίστηκε.

Από πλευράς του γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως, εκφράστηκαν επίσης ανησυχίες για τους κινδύνους ανάπτυξης διακρίσεων στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει πλαίσιο που να ορίζει ποια είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα που πρέπει να προστατευτούν, διευκρινίστηκε.

Η Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, Μαρία Χριστοφίδου, ανέφερε πως καλούνται να επιφέρουν την ισορροπία ανάμεσα στην ιδιωτικότητα, τη διαφάνεια, την ασφάλεια του πολίτη. Τα ζητήματα που εξετάζουν αφορούν τόσο στη χρήση των προσωπικών δεδομένων των πολιτών όσο και στη χρήση διαδικτύου από ανήλικους. 

Ο Επίτροπος Επικοινωνιών και ο πολιτικός προϊστάμενος της Αρχής Ψηφιακής Ασφάλειας (ΑΨΑ), Μάριος Πιερή, ανέφερε πως εργάζονται πάνω στον κανονισμό για την προστασία επικίνδυνων πρακτικών που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη. «Με ανησυχεί ότι γίνονται διαγνώσεις μέσω ΑΙ. Ξέρουμε ότι εφαρμόζεται σε διαγνωστικά κέντρα της Κύπρου». 

Η νέα διευθύντρια της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης, που λειτουργεί ως εθνικός συντονιστής για τις Ψηφιακές Υπηρεσίας, Ειρήνη Λοϊζίδου, ανέφερε ότι έχει ξεκινήσει ελέγχους με τους παρόχους για να δει κατά πόσο συμμορφώνονται.

Ο Πανίκος Πουργουρίδης επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σημείωσε πως η φιλοσοφία που διακατέχει την ψηφιακή πολιτική είναι ότι θα διασφαλίζονται τα δικαιώματα εντός και εκτός διαδικτύου καθώς και ότι η ψηφιοποίηση θα είναι ανθρωποκεντρική.

Δικαίωμα που έχετε offline να έχετε και online

Ο σεβασμός στα δικαιώματα προτάχθηκε εκ μέρους του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου. Ο κανονισμός που εξετάζεται, αναφέρθηκε, είναι χρήσιμος οδηγός για την τεχνητή νοημοσύνη και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Ωστόσο, στάθηκε σε διακήρυξη με την αρχή πως «οποιοδήποτε δικαίωμα έχετε offline θα το έχετε και online». Η σκέψη είναι να απολαμβάνονται τα ίδια δικαιώματα και στον ψηφιακό κόσμο. Επί παραδείγματι, αναφέρθηκε, κατά την ψηφιοποίηση πρέπει να είναι κατανοητή μια υπηρεσία, να είναι προσβάσιμη, να είναι γνωστό ποια δεδομένα του χρήστη δίνονται και πότε υπάρχει πρόσβαση σε αυτά. «Στην Εσθονία, ανά πάσα στιγμή ο πολίτης γνωρίζει ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα του και πότε κάποια υπηρεσία είχε πρόσβαση σε αυτά. Δεν πρέπει να αποκλείονται ευάλωτες ομάδες, όπως ηλικιωμένοι. Πρέπει κάθε υπηρεσία να είναι εύχρηστη, να μπορεί να είναι κατανοητή από τον καθένα και να μπορεί να τίθεται σε έλεγχο από άνθρωπο», είπε ο εκπρόσωπος του Δικηγορικού Συλλόγου.

Ένας στους δύο Κύπριους αγνοεί τα δικαιώματά του

Εξαιρετικά σοβαρά ήταν τα στοιχεία που παρουσίασε ο καθηγητής Κωνσταντίνος Κουρούπης του Πανεπιστημίου Frederick, από έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του περασμένου Μαρτίου, με θέμα την ψηφιακή συνείδηση των Ευρωπαίων.

«Σε αυτή αναδείχθηκε ότι η πλειοψηφία των Κυπρίων θεωρεί ότι η ψηφιοποίηση διευκολύνει τη ζωή του και είναι υπέρμαχοι. Την ίδια στιγμή, όμως, το 50% των Κυπρίων δυσπιστεί ως προς την αποτελεσματικότητα της προστασίας του, ενώ ένας στους δύο δεν γνωρίζει τα δικαιώματά του στο ψηφιακό περιβάλλον».

Ο κ. Κουρούπης ανέφερε πως υπάρχουν και θετικά από την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά χρειάζεται θωράκιση.

Μια πρόταση, είπε, είναι να υπάρχει ψηφιακός συνταγματισμός, μια έννοια που χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο στα κράτη, και σημαίνει την υιοθέτηση ρυθμίσεων ώστε να τίθενται όρια στην τεχνολογία, τοποθετώντας τον άνθρωπο στο κέντρο.

Η καθηγήτρια Χάρις Ξιναρή από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου ανέφερε πως δεν αρκεί να υπάρχουν νόμοι. «Το να εφαρμοστούν είναι κάτι άλλο, όπως και το να υπάρχει εκπαίδευση».

Προβληματισμό εξέφρασε ο καθηγητής του Πανεπιστήμιου Κύπρου, Κώστας Παρασκευά, ενώ η καθηγήτρια Θεογνωσία Κουσπή από το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, είπε σε σχέση με τη χρηστή διοίκηση πως ακόμη και αν δεν είναι διαδεδομένη η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη δημόσια υπηρεσία, είναι σε ατομικό επίπεδο στους υπαλλήλους.

Τα παραδείγματα των άλλων χωρών

Ο πρόεδρος της Επιτροπής, Χρίστος Χριστοφίδης μίλησε για ένα θέμα εξαιρετικής σημασίας που «αφορά το πώς προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των αλγορίθμων και της ψηφιακής ζωής».

Οι αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή μας λαμβάνονται όλο και περισσότερο από αλγορίθμους, ανέφερε.

«Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε τη Διακήρυξη για τα Ψηφιακά Δικαιώματα και τις Ψηφιακές Αρχές, ενώ με τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη θέσπισε το πρώτο ολοκληρωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο παγκοσμίως. Το Συμβούλιο της Ευρώπης προχώρησε ακόμη περισσότερο, με τη νέα Σύμβαση-Πλαίσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη, τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, τη Δημοκρατία και το Κράτος Δικαίου».

Ταυτόχρονα, είπε ο κ. Χριστοφίδης, κράτη όπως η Ισπανία διαμόρφωσαν Χάρτη Ψηφιακών Δικαιωμάτων, η Εσθονία πρωτοπορεί στις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες με έμφαση στα δικαιώματα των πολιτών, ενώ η Φινλανδία και η Γαλλία αναπτύσσουν εξειδικευμένες πολιτικές για την ψηφιακή εκπαίδευση και την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.

Μεταξύ άλλων, είπε, πρέπει να προστατευτούν τα δικαιώματα των πολιτών να γνωρίζουν πότε μια απόφαση λαμβάνεται από αλγόριθμο, πότε ένα βίντεο είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης. Το δικαίωμα όλων των πολιτών στην ψηφιακή εκπαίδευση, στην κυβερνοασφάλεια, στην προσβασιμότητα και στην καθολική συμμετοχή στην ψηφιακή κοινωνία.

Στόχος μας είναι η έναρξη μιας ευρείας δημόσιας και θεσμικής διαβούλευσης που θα οδηγήσει στη διαμόρφωση μιας Κυπριακής Χάρτας Ψηφιακών Δικαιωμάτων.

Να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία θα υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το αντίστροφο.