Κενά και αδυναμίες στη λειτουργία Αθλητικών, Μουσικών και Ολοήμερων Σχολείων: Σημαντικές διαπιστώσεις και επισημάνσεις σε έκθεση της Επιτρόπου Προστασίας του Παιδιού

Σε σειρά συστάσεων προέβη η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού σχετικά με τους θεσμούς των Μουσικών, Αθλητικών Σχολείων και Ολοήμερων Σχολείων Διαθεματικής – Διεπιστημονικής Μάθησης (ΟΣΔΔΜ). Σε σχετική της έκθεση, η Έλενα Περικλέους διατυπώνει την ανάγκη για συνολική επανεξέταση της λειτουργίας των πιο πάνω προγραμμάτων, καθώς επίσης και της οργανωτικής τους δομής αλλά και του παιδαγωγικού τους προσανατολισμού.

Αφορμή για τη διερεύνηση των θεσμών αυτών που τα τελευταία χρόνια λειτουργούν στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, αποτέλεσαν παράπονα που υποβλήθηκαν στο Γραφείο της Επιτρόπου. Για την ετοιμασία της έκθεσης καταγράφηκαν οι απόψεις 155 παιδιών και 51 εκπαιδευτικών, οι οποίες συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο επισκέψεων σε σχολικές μονάδες, όπου λειτουργούν οι πιο πάνω θεσμοί. 

Σημαντικό είναι να επισημανθεί πως η κ. Περικλέους στην έκθεσή της καταγράφει θετικά τη συμβολή των συγκεκριμένων θεσμών στην ανάπτυξη των ιδιαίτερων κλίσεων και ταλέντων των παιδιών, ωστόσο, εντοπίζει τις πτυχές της λειτουργίας τους που χρήζουν βελτίωσης.

Αναφορικά με τις εισηγήσεις της Επιτρόπου, καταγράφονται οι εξής:

1. Συνολική επανεξέταση του τρόπου οργάνωσης και λειτουργίας των σχολείων ειδικού ενδιαφέροντος.

2. Διαμόρφωση σαφούς και σύγχρονου θεσμικού πλαισίου.

3. Διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης, ανεξάρτητα από γεωγραφικούς ή κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες.

4. Αντιμετώπιση ζητημάτων μεταφοράς, υποδομών, εξοπλισμού και υποστηρικτικών υπηρεσιών.

5. Μεγαλύτερη ευελιξία των εκπαιδευτικών προγραμμάτων ώστε να ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες απαιτήσεις της αθλητικής, μουσικής και διαθεματικής εκπαίδευσης.

6. Ουσιαστική συμμετοχή των παιδιών στη διαμόρφωση και αξιολόγηση των πολιτικών που τα αφορούν.

7. Συστηματική αξιολόγηση του αντίκτυπου των συγκεκριμένων προγραμμάτων στην ευημερία και την ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών.

Αναλυτικά, όσον αφορά στα Μουσικά Σχολεία, επισημαίνεται στην έκθεση η ανάγκη θεσμοθέτησης τους, ώστε να καταστεί δυνατή η ουσιαστική αναθεώρηση και βελτίωση του θεσμού και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για περαιτέρω ανάπτυξη της μουσικής εκπαίδευσης.

Σε σχέση με τα Αθλητικά Σχολεία, τίθεται ζητήματα που αφορούν, μεταξύ άλλων, την ισορροπία μεταξύ αθλητικών και ακαδημαϊκών υποχρεώσεων, τον διαθέσιμο προπονητικό χρόνο, τη διαχείριση των απουσιών και την ανάγκη επαρκών υπηρεσιών στήριξης των παιδιών.

Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να τονιστεί ότι τόσο τα Αθλητικά, όσο και τα Μουσικά Σχολεία βρίσκονται σε διαδικασία θεσμοθέτησης, έπειτα από σχετικά νομοσχέδια που ετοίμασε το υπουργείο Παιδείας.

Για τα ΟΣΔΔΜ, καταγράφεται, μεταξύ άλλων, η ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης και αναγνώρισης της συμμετοχής των παιδιών στο πρόγραμμα, καθώς και αξιολόγησης του θεσμού με επίκεντρο τις πραγματικές ανάγκες και εμπειρίες των μαθητών και μαθητριών.

Σε δήλωσή της, στο πλαίσιο της έκθεσής της, η κ. Περικλέους αναφέρει ότι: «Η ανάπτυξη των ιδιαίτερων κλίσεων, ικανοτήτων και ταλέντων των παιδιών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του δικαιώματός τους στην εκπαίδευση. Η αριστεία, όμως, δεν μπορεί να μετριέται μόνο με επιδόσεις, διακρίσεις ή αποτελέσματα. Πρέπει να μετριέται και με το κατά πόσο ένα εκπαιδευτικό σύστημα επιτρέπει σε κάθε παιδί να αναπτύσσεται, να συμμετέχει, να ακούγεται και να ευημερεί. Το παιδί πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε εκπαιδευτικής πολιτικής – όχι μόνο ως μαθητής, αθλητής ή μουσικός, αλλά ως παιδί με δικαιώματα, ανάγκες, φωνή και δυνατότητες».

Στο μικροσκόπιο κριτήρια επιλογής, αποκλεισμοί και άλλα παράπονα

Όσον αφορά στα παράπονα που υποβλήθηκαν στο Γραφείο της αρμόδιας Επιτρόπου, ήταν πολλά.

Για τα Αθλητικά Σχολεία, η πλειονότητα των παραπόνων αφορά στα κριτήρια εισδοχής των ενδιαφερομένων. Μεταξύ άλλων, γονείς αναφέρουν έλλειψη ενημέρωσης και διευκρίνισης των κριτηρίων που θα υπερίσχυαν σε περίπτωση που ο αριθμός των υποψηφίων που πληρούν τα κριτήρια ξεπερνούσε τον αριθμό των διαθέσιμων θέσεων. Περαιτέρω, σύμφωνα με αναφορά, αποκλείονται μαθητές/ αθλητές που δεν πληρούν τα αγωνιστικά κριτήρια των ομαδικών αθλημάτων (1η-3η θέση σε παγκύπρια ομαδικά πρωταθλήματα), παρ’ όλο που σε ατομικό επίπεδο μπορεί να έχουν καλύτερες επιδόσεις στο ομαδικό άθλημα, στο οποίο αγωνίζονται, από παιδιά που αγωνίζονται σε ομάδες, οι οποίες πληρούν τα αγωνιστικά κριτήρια.

Άλλες αναφορές αφορούσαν σε ελλιπείς και αδιαφανείς διαδικασίες για εισδοχή σε Αθλητικό Γυμνάσιο, αφού, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, δεν διασφαλίστηκε η ανεξαρτησία των κριτών, οι οποίοι είχαν την ευθύνη να επιλέξουν τους μαθητές. Αναφορές έγιναν, επίσης, σε περιπτώσεις απόρριψης μαθητών για επειδή δεν πληρούσαν το κατώτατο όριο της γενικής βαθμολογίας 15/20, παρά το γεγονός ότι είχαν εξαιρετικές αγωνιστικές επιδόσεις. 

Περαιτέρω, δύο αναφορές, έκαναν λόγο για αποκλεισμό μαθητών από τους σχολικούς αγώνες στίβου λόγω ηλικιακών κριτηρίων. Τα δύο παιδιά, για λόγους που το υπουργείο Παιδείας έκρινε, επανέλαβαν την προδημοτική και δεν φοίτησαν στην Α΄ τάξη του δημοτικού με τους συνομήλικούς τους. Τα εν λόγω παιδιά αποκλείστηκαν από τη συμμετοχή τους στους σχολικούς αγώνες στίβου, καθώς ήταν μεγαλύτερα σε ηλικία από τους συμμαθητές.

Για τα Μουσικά Σχολεία λήφθηκαν τρία παράπονα από γονείς σε σχέση με τη μεταστέγαση του Μουσικού Γυμνασίου Λάρνακας στο Λύκειο Αγίου Γεωργίου. Στη βάση της πληροφόρησης που λήφθηκε, οι γονείς είχαν ανησυχίες σχετικά με την ενσωμάτωση μικρού αριθμού παιδιών γυμνασίου σε ένα μεγάλο αριθμό παιδιών λυκείου, για το σχολείο στο οποίο θα ανήκαν τα παιδιά σε συνάρτηση και με την έκδοση πιστοποιητικού ολοκλήρωσης φοίτησης, καθώς και για τη δυνατότητα συμμετοχής των παιδιών σε διοργανώσεις και το μαθητικό συμβούλιο. 

Σε σχέση με τα ΟΣΔΔΜ, το Γραφείο της Επιτρόπου έλαβε δύο αναφορές, οι οποίες αμφότερες αφορούσαν στη διαδικασία επιλογής μαθητών. Συγκεκριμένα, ενώ είχε γνωστοποιηθεί ότι η διαδικασία επιλογής μαθητών θα πραγματοποιείτο βάσει κριτηρίων, εν τέλει διενεργήθηκε κλήρωση για την επιλογή των μαθητών για τη σχολική χρονιά 2024-2025, κάτι για το οποίο δεν είχαν ενημερωθεί ούτε οι γονείς ούτε και το προσωπικό στελέχωσης του σχολείου και, κατά συνέπεια, δεν συμπεριλήφθηκαν στη διαδικασία. Στη δεύτερη αναφορά, τίθεται και το ζήτημα της ανάγκης στελέχωσης των εν λόγω σχολείων με καταρτισμένο εκπαιδευτικό προσωπικό.

Υποδομές, κριτήρια, εξοπλισμός, ύλη και παιδιά με αναπηρίες

Στην ογκωδέστατη έκθεση της Επιτρόπου επισημαίνονται ενδιαφέρουσες αναφορές από παιδιά και εκπαιδευτικούς, οι οποίες, μεταξύ άλλων, αφορούν θέματα ανεπάρκειας εξοπλισμού και υποδομών αλλά και δυσκολίες στην κάλυψη της ύλης λόγω συμμετοχής τους σε άλλες δραστηριότητες. Παράλληλα, η Επίτροπος θέτει και το θέμα του αποκλεισμού παιδιών με αναπηρίες από τα Αθλητικά Σχολεία. Χαρακτηριστικά επισημαίνει: «Σε σχέση με τη συμμετοχή παιδιών στο αθλητικό σχολείο, οι εκπαιδευτικοί υπογράμμισαν ότι από αυτό αποκλείονται παιδιά με αναπηρία ή/και παιδιά που συμμετέχουν σε παραολυμπιακά αθλήματα. Σημείωσαν ότι μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις ένα παιδί με αναπηρία φοιτά σε αθλητικό σχολείο και αυτό γίνεται όταν δεν υπάρχουν ιδιαίτερες διαφορετικές ανάγκες σε σχέση με την αναπηρία του παιδιού, αλλά γενικότερα δεν υπάρχει η δυνατότητα για φοίτηση παιδιών με αναπηρία, αφού ούτε οι κατάλληλες εγκαταστάσεις υπάρχουν ούτε εξειδικευμένοι προπονητές».