Έκθεση – κόλαφος από την Ελεγκτική για τα κλιματιστικά στα σχολεία: Κίνδυνος ηλεκτροπληξίας μαθητών και εκπαιδευτικών – Πρόχειρες δουλειές και παράκαμψη διαδικασιών από το ΥΠΑΝ

Ο κίνδυνος ηλεκτροπληξίας, συνεπεία της εγκατάστασης και λειτουργίας κλιματιστικών, χωρίς να έχει προηγηθεί ο απαραίτητος έλεγχος και η πιστοποίηση της ηλεκτρικής εγκατάστασης, καθώς και η τελική επιθεώρηση και έγκριση της εγκατάστασης, είναι ορατός, γι’ αυτό και ο Γενικός Ελεγκτής προειδοποιεί, πως η λειτουργία τέτοιων κλιματιστικών, πρέπει να τερματιστεί αμέσως μέχρι την ολοκλήρωση της προβλεπόμενης διαδικασίας.

Ειδικότερα, ο κ. Ανδρέας Παπακωνσταντίνου εισηγείται: «Άμεση αποσύνδεση και τερματισμό λειτουργίας κλιματιστικών τα οποία έχουν εγκατασταθεί σε σχολεία στα οποία δεν έχουν περάσει τα στάδια τελικής επιθεώρησης, ελέγχου και πιστοποίησης της ηλεκτρικής εγκατάστασης».

Τα πιο πάνω, τα οποία μεταφράζονται σε SOS, περιλαμβάνονται σε Έκθεση του Γενικού Ελεγκτή κ. Ανδρέα Παπακωνσταντίνου, ο οποίος παραπέμπει εν πολλοίς σε χάος, το οποίο οφείλεται και στο μέγεθος του έργου της εγκατάστασης χιλιάδων κλιματιστικών, σε εκατοντάδες σχολεία, με την ευθύνη να ανατίθεται στις Σχολικές Εφορείες, οι οποίες ουδεμία σχέση έχουν με τον αντικείμενο.

Στην έκθεση γίνεται αναφορά σε  κλιματιστικά τα οποία λειτουργούσαν εκ περιτροπής (για αποφυγή υπερφόρτωσης), πρόχειρες ηλεκτρολογικές συνδέσεις και ηλεκτρικό πίνακα με αφαιρεμένη διάταξη ασφαλείας  καθώς και για παράκαμψη των προβλεπόμενων σταδίων υλοποίησης, εις γνώση μάλιστα του Υπουργείου Παιδείας (ΥΠΑΝ).

Αφήνει επίσης να αιωρείται το ερώτημα κατά πόσον είναι αναγκαία η εγκατάσταση κλιματιστικών σε όλα τα σχολεία ή αν υπήρχαν εναλλακτικές λύσεις παραπέμποντας σε μελέτη του 2021 η οποία εξέτασε διαφορετικές παρεμβάσεις για τη βελτίωση της θερμικής και ενεργειακής συμπεριφοράς των σχολικών κτιρίων, λαμβάνοντας υπόψιν και τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες.

Σύμφωνα πάντα με τη μελέτη, «τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την υπερθέρμανση και να βελτιώσουν τη θερμική συμπεριφορά των κτηρίων».

Στα τρωτά της όλης διαδικασίας και η απουσία κεντρικού σχεδιασμού, οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση του έργου και η ελλιπής και ανακριβής πληροφόρηση.

Επιχειρώντας να απαντήσει στο ερώτημα «κατά πόσον είναι έτοιμα και ασφαλή τα κλιματιστικά στα σχολεία», τω οποίων η εγκατάσταση εξηγγέλθη το 2023 με ορίζοντα υλοποίησης το 2026 (αναθεωρήθηκε για το 2028), ο Γενικός Ελεγκτής καταγράφει και τα ακόλουθα:

Σοβαροί κίνδυνοι για τη Δημόσια Υγεία

-Τα ευρήματα του επιτόπιου ελέγχου προκαλούν σοβαρή ανησυχία. Σε τέσσερα από τα πέντε σχολεία που επισκεφθήκαμε 24/9/2026, τα οποία περιλαμβάνονταν μεταξύ των σχολείων όπου το υπουργείο Παιδείας δηλώνει ότι οι εργασίες εγκατάστασης έχουν ολοκληρωθεί, εκκρεμούν βασικές εργασίες.

-Εντοπίσαμε κλιματιστικά εγκατεστημένα σχεδόν δύο χρόνια αλλά μη συνδεδεμένα, άλλα που λειτουργούσαν εκ περιτροπής για αποφυγή υπερφόρτωσης, πρόχειρες ηλεκτρολογικές συνδέσεις και ηλεκτρικό πίνακα με αφαιρεμένη διάταξη ασφαλείας. Μας αναφέρθηκε, επίσης, περίπτωση όπου διακόπτης προστασίας έπεσε και επαναφέρθηκε επτά φορές την ίδια ημέρα.

-Η εικόνα αυτή αναμφιβόλως προκύπτει λόγω της παράκαμψης των προβλεπόμενων σταδίων υλοποίησης, εις γνώση μάλιστα του ΥΠΑΝ. Κλιματιστικά τέθηκαν σε λειτουργία χωρίς να έχει προηγηθεί ο έλεγχος και η πιστοποίηση της ηλεκτρικής εγκατάστασης καθώς και η τελική επιθεώρηση και έγκριση. Η πρακτική αυτή εγκυμονεί κινδύνους πρόκλησης σοβαρών ατυχημάτων, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία και ασφάλεια παιδιών και εκπαιδευτικών. Η λειτουργία τέτοιων κλιματιστικών, κατά την άποψη μας, πρέπει να τερματιστεί άμεσα μέχρι την ολοκλήρωση της προβλεπόμενης διαδικασίας.

Σχετικά με την υλοποίηση του έργου (2023-2026), ο Γενικός Ελεγκτής αναφέρει πως  το ΥΠΑΝ ήταν απών στη μεγαλύτερη διάρκεια του Έργου, αφού επέλεξε να αναθέσει στις Σχολικές Εφορείες να διαχειριστούν μόνες ένα έργο για το οποίο δεν διέθεταν την απαιτούμενη τεχνογνωσία.

Περαιτέρω αναφέρεται πως κεντρικός συντονιστής από το ΥΠΑΝ ορίστηκε μόλις στην τρίτη φάση του έργου ενώ υποδεικνύεται πως ο κατακερματισμός, η ανεπαρκής έρευνα αγοράς και τα περιοριστικά κριτήρια συμμετοχής περιόρισαν τον ανταγωνισμό, με συνέπειες στο χρόνο υλοποίησης και πιθανώς στις τιμές.

Ο κ. Παπακωνσταντίνου αφήνει επίσης μπηχτές για θέματα διαφάνειας καταγράφοντας ότι το ΥΠΑΝ με την πληροφόρηση που παρείχε στην Ελεγκτική Υπηρεσία (κατά την περίοδο του ελέγχου) δεν έδινε σαφή εικόνα για το αντικείμενο του Έργου (αριθμό σχολείων) και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.

«Αναλυτική κατάσταση με όλα τα σχολεία δόθηκε στην  Ελεγκτική Υπηρεσία μόνο μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου και όπως αποδείχθηκε, με σοβαρά λάθη», αναφέρει ο Γενικός Ελεγκτής. Συναφές είναι, συνεχίζει ο κ. Παπακωνσταντίνου,  και το γεγονός ότι η συγκεκριμένη κατάσταση δεν έχει δημοσιοποιηθεί από το ΥΠΑΝ, ώστε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί να γνωρίζουν τι πραγματικά ισχύει για κάθε σχολείο.

Υποδεικνύει δε, πως η δημοσιοποίησή της θα επέτρεπε παράλληλα να εντοπίζονται εύκολα τυχόν ανακρίβειες στην πληροφόρηση για την πρόοδο του Έργου. Ο Γενικός Ελεγκτής καταγράψει και τα ακόλουθα:

«Ένα δύσκολο έργο αναπόφευκτα θα συναντήσει προβλήματα. Αυτό που απαιτείται, όμως, είναι σωστός σχεδιασμός, ουσιαστικός συντονισμός και διαφάνεια. Και όταν πρόκειται για την ασφάλεια παιδιών και εκπαιδευτικών, δεν υπάρχουν περιθώρια για εκπτώσεις. Το ΥΠΑΝ θα πρέπει άμεσα να λάβει διορθωτικά μέτρα».

Ο Γενικός Ελεγκτής υποδεικνύει, πως «ανεξαρτήτως της σημασίας του έργου καθώς και των τυχόν πιέσεων που ενδεχομένως να ασκούνται στο ΥΠΑΝ για την ταχεία υλοποίηση του έργου, σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογείται, εις γνώση μάλιστα του Υπουργείου, να λειτουργούν κλιματιστικά σε σχολεία χωρίς πρώτα να υπάρχει το Πιστοποιητικό Καταλληλότητας Ηλεκτρικής Εγκατάστασης και χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία τελικού ελέγχου».

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, από τα πέντε σχολεία που επισκεφθήκαν λειτουργοί της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, και τα οποία το ΥΠΑΝ παρουσίαζε ως ολοκληρωμένα, στα τέσσερα εκκρεμούσαν βασικές εργασίες, περιλαμβανομένων:

• κλιματιστικά να είναι τοποθετημένα για σχεδόν 2 χρόνια (λήγει η εγγύηση) αλλά να μην είναι συνδεδεμένα 
• κλιματιστικά λειτουργούσαν εκ περιτροπής ώστε να αποφεύγεται υπερφόρτωση
• υπάρχουν πρόχειρες ηλεκτρολογικές συνδέσεις εκτεθειμένες σε κοινή θέα
• ηλεκτρικός πίνακας με αφαιρεμένη τη διάταξη ασφαλείας (μανδάλωση) της θύρας, με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η πρόσβαση στον πίνακα χωρίς την προηγούμενη απομόνωση της ηλεκτρικής παροχής. Ενδεχομένως αυτό έγινε λόγω της ανάγκης συχνής επαναφοράς του διακόπτη μετά από πτώση λόγω υπερφόρτωσης
• Μας αναφέρθηκε περίπτωση κατά την οποία διακόπτης προστασίας ηλεκτρικού πίνακα έπεσε και επαναφέρθηκε επτά φορές εντός της ίδιας ημέρας.

Τα πιο πάνω ευρήματα αφορούν τις σχολικές μονάδες που επισκεφθήκαμε και δεν μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά του συνόλου. Ωστόσο, η φύση και η σοβαρότητά τους καθιστούν, κατά την άποψη μας, αναγκαία την άμεση λήψη μέτρων.

Σημειώνεται, πως ενώ αρχικά αποφασίστηκε να εγκατασταθούν σε 209 σχολεία, τελικά αποφασίστηκε να τοποθετηθούν σε 758 σχολεία.

Μέχρι τον Ιούλιο 2026 που ολοκληρώθηκε ο έλεγχος της Ελεγκτικής Υπηρεσίας,  η κατάσταση προόδου του Έργου (όπως καθορίστηκε για τα 209 σχολεία) είχε ως εξής:

Οι εργασίες είχαν ολοκληρωθεί σε 81 από τις 219 περιπτώσεις (παρόλο που το έργο αφορά 209 σχολεία, προκύπτουν 219 περιπτώσεις (ποσοστό 37%), σε 79 εκκρεμούσαν οι ηλεκτρολογικές εργασίες, σε 52 ήταν σε εξέλιξη η εγκατάσταση των κλιματιστικών, έξι ήταν σε αναμονή ελέγχου από την ΑΗΚ, ενώ σε ένα σχολείο δεν είχαν αρχίσει οι εργασίες.

Η πρόοδος υλοποίησης του Έργου παρουσιάζει σημαντικές διαφορές μεταξύ των  Σχολικών Εφορειών (ΣχΕφ). Το υψηλότερο ποσοστό ολοκλήρωσης καταγράφεται στη ΣχΕφ Λάρνακας, όπου οι εργασίες έχουν ολοκληρωθεί σε 19 από τα 22 σχολεία (86%). Ακολουθεί η ΣχΕφ Παραλιμνίου-Δερύνειας με 12 από τα 28 σχολεία (43%), η ΣχΕφ Λεμεσού με 23 από τα 57 σχολεία (40%), η ΣχΕφ Πάφου με 9 από τα 23 σχολεία (39%) και τέλος η ΣχΕφ Λευκωσίας με 18 από τα 89 σχολεία (20%).Τα ποσοστά βέβαια από μόνα τους δεν αποτυπώνουν τη συνολική προσπάθεια της κάθε σχολικής εφορείας αφού με βάση τις τρεις φάσεις, επιλέχθηκε διαφορετικός αριθμός σχολείων.

Με βάση τα στοιχεία τα οποία διαβιβάστηκαν στην Ελεγκτική Υπηρεσία, μέχρι τον Ιούλιο 2026 το τρέχον κόστος του Έργου ανερχόταν σε €9.819.430 πλέον ΦΠΑ.

Ο συνολικός αριθμός κλιματιστικών που περιλαμβάνεται στον σχεδιασμό του Έργου για εγκατάσταση ανέρχεται σε 5.165. Από αυτά, τα 1.278 κλιματιστικά έχουν εγκατασταθεί στη Φάση Α, ενώ στις Φάσεις Β και Γ έχουν εγκατασταθεί ή βρίσκονται σε διαδικασία εγκατάστασης 2.123 και 1.764 κλιματιστικά, αντίστοιχα.

Τέλος αναφέρεται, πως ενώπιον της Ελεγκτικής Υπηρεσίας ετέθησαν καταγγελίες ότι ο διαγωνισμός ως προς τον προμηθευτή των κλιματιστικών ήταν φωτογραφικός, αλλά το υπουργείο Παιδείας διαβεβαίωσε ότι δεν προέκυψαν στοιχεία εναντίον οποιουδήποτε λειτουργού του υπουργείου. Σημειώνεται, πως μια εταιρεία πώλησε το 88% των κλιματιστικών και δεύτερη το 12%.