Φάρμακα για την παχυσαρκία από τα 10 – Ένα στα πέντε 9χρονα κι ένα στα τέσσερα αγόρια έχουν πρόβλημα – Δραματικά τα στοιχεία του ΠΟΥ για την Κύπρο

Φάρμακα από την εφηβεία και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, ακόμη και χειρουργική αντιμετώπιση, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και κριτήρια, μπαίνουν πλέον στο θεραπευτικό πλαίσιο που προτείνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για την παιδική και εφηβική παχυσαρκία.

Η κίνηση αυτή του διεθνούς οργανισμού έρχεται, στην ουσία, να προστεθεί στη μεγάλη αλλαγή που είχε σηματοδοτήσει πριν από περίπου έναν χρόνο, όταν εξέδωσε για πρώτη φορά παγκόσμιες κατευθυντήριες οδηγίες για τη χρήση των θεραπειών GLP-1 στη μακροχρόνια αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στους ενήλικες.

Τότε ο ΠΟΥ αναγνώρισε επισήμως ότι φάρμακα όπως η λιραγλουτίδη, η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, δραστικές ουσίες που έχουν γίνει ευρύτερα γνωστές μέσα από σκευάσματα όπως τα Ozempic/Wegovy και Mounjaro, μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αποτελούν μέρος της μακροχρόνιας θεραπείας της παχυσαρκίας στους ενήλικες.

Με τις νέες οδηγίες, το θεραπευτικό πλαίσιο διευρύνεται πλέον και στις μικρότερες ηλικίες, με τον Οργανισμό να προβλέπει τη δυνατότητα χορήγησης εγκεκριμένων φαρμάκων σε εφήβους ηλικίας 10 έως 19 ετών, βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων και προϋποθέσεων, χωρίς βεβαίως να εγκαταλείπεται η πρώτη γραμμή διαχείρισης που προβλέπει σωστή διατροφή και άσκηση.

Οι νέες παγκόσμιες κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ δημοσιοποιήθηκαν χθες και για την Κύπρο, κάθε άλλο παρά άσχετες είναι καθώς η χώρα μας βρίσκεται στο υψηλότερο άκρο της τελευταίας ευρωπαϊκής καταγραφής της περιφέρειας Ευρώπης του οργανισμού, με ένα στα πέντε 9χρονα παιδιά να ζει με παχυσαρκία και την αναλογία στα αγόρια να ανεβαίνει στο ένα στα τέσσερα.

Σε διεθνές επίπεδο, οι αριθμοί που καταγράφει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αποτυπώνουν την πραγματική εικόνα:

·   Το 2024, 170 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5 έως 19 ετών ζούσαν με παχυσαρκία.

·   Από αυτά, περίπου 70 εκατομμύρια ήταν παιδιά ηλικίας 5-9 ετών και 100 εκατομμύρια έφηβοι 10-19 ετών.

·   Ο επιπολασμός της παχυσαρκίας σε αυτές τις ηλικίες, σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό, έχει τετραπλασιαστεί από το 1990, από 2% σε 8%.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, και με βάση τα διεθνή στατιστικά δεδομένα, ο ΠΟΥ, δημοσιοποίησε χθες τη νέα πολιτική του για τη διαχείριση της παιδικής παχυσαρκίας, χωρίς βεβαίως, όπως αναφέρεται και στη σχετική ανακοίνωση, να εγκαταλείπεται η βασική αρχή της σωστής διατροφής και σωματικής δραστηριότητας.

Όπως σημειώνει άλλωστε ο ΠΟΥ, πλέον η παχυσαρκία πρέπει και αντιμετωπίζεται ως χρόνια, υποτροπιάζουσα νόσος, η οποία μπορεί να απαιτεί οργανωμένη, πολυπαραγοντική και μακροχρόνια φροντίδα με την επιμένουσα παχυσαρκία να επιβάλλει επιπρόσθετες θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Σε ό,τι αφορά την Κύπρο, τα τελευταία καταγεγραμμένα στοιχεία της European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI) της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ, καταδεικνύουν το μέγεθος του προβλήματος σε τοπικό επίπεδο.

Συγκεκριμένα, για την περίοδο 2022-2024, τα κυπριακά δεδομένα αφορούν παιδιά ηλικίας 9 ετών. Όπως προκύπτει από αυτά, το 20% των 9χρονων παιδιών στην Κύπρο αντιμετωπίζουν πρόβλημα παχυσαρκίας. Παρατηρείται μάλιστα μεγάλη διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Στα αγόρια το ποσοστό φθάνει το 25%, ένα στα τέσσερα παιδιά, ενώ στα κορίτσια περιορίζεται στο 15%.

Η Κύπρος βρίσκεται έτσι στο υψηλότερο άκρο του συγκεκριμένου συγκριτικού πίνακα και ακολουθούν η Ελλάδα με 18% και η Ιταλία και η Μάλτα με 17%, για αγόρια και κορίτσια μαζί.

Το όριο των 10 ετών

Για τα παιδιά κάτω των 10 ετών, ο ΠΟΥ δεν συστήνει φαρμακευτική θεραπεία κατά της παχυσαρκίας, βαριατρική χειρουργική ή συσκευές απώλειας βάρους. Η προτεινόμενη αντιμετώπιση εξακολουθεί να βασίζεται σε οργανωμένες παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, προσαρμοσμένες στην ηλικία και με τη συμμετοχή ολόκληρης της οικογένειας.

Για τους εφήβους 10 έως 19 ετών, όμως, το πλαίσιο που προτείνει ο ΠΟΥ επεκτείνεται στα εγκεκριμένα φάρμακα για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας τα οποία μπορούν να εξετάζονται όταν οι παρεμβάσεις που αφορούν τον τρόπο ζωής δεν επιτυγχάνουν.

Με απλά λόγια, ο ΠΟΥ δεν συστήνει τη χορήγηση φαρμάκων σε όλα τα παχύσαρκα παιδιά, αλλά καθορίζει συγκεκριμένα κριτήρια, σημειώνοντας παράλληλα ότι η χορήγηση φαρμάκων αποτελεί επιλογή για συγκεκριμένους εφήβους, στο πλαίσιο συνολικής θεραπευτικής αντιμετώπισης του προβλήματος (περιλαμβανομένων δηλαδή των παρεμβάσεων για διατροφή και άσκηση).

Οι οδηγίες για τους εφήβους ωστόσο επεκτείνονται όταν πρόκειται για περιπτώσεις σοβαρής παχυσαρκίας για τη διαχείριση της οποίας δεν υπήρξαν αποτελέσματα μετά την εφαρμογή παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής ή/και φαρμακευτικής θεραπείας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, σύμφωνα με τις νέες οδηγίες του ΠΟΥ, μπορεί, υπό συγκεκριμένες και αυστηρές προϋποθέσεις και έπειτα από κατάλληλη αξιολόγηση, να εξετάζεται και η βαριατρική χειρουργική.

Η αλλαγή είναι σημαντική ακριβώς επειδή αναγνωρίζει κάτι που για χρόνια δυσκολευόταν να περάσει στη δημόσια συζήτηση: σε ορισμένους ασθενείς η παχυσαρκία δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά μόνο με την ατομική προσπάθεια.

Συνεχής παρακολούθηση των παιδιών και άλλες παρεμβάσεις

Οι νέες οδηγίες του ΠΟΥ δεν περιορίζονται, ωστόσο, στο είδος της θεραπείας που μπορεί να ακολουθείται, αλλά επεκτείνονται και στον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η πορεία ενός παιδιού ή ενός εφήβου που αντιμετωπίζει παχυσαρκία.

Όπως επισημαίνεται, ο αριθμός στη ζυγαριά δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο επιτυχίας μιας θεραπευτικής παρέμβασης.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η διαχείριση της παχυσαρκίας πρέπει να υπερβαίνει την απώλεια βάρους και να στοχεύει στη βελτίωση της υγείας, της λειτουργικότητας και της ευημερίας του παιδιού, με την ψυχική υγεία να αποτελεί επίσης μέρος της συνολικής αντιμετώπισης.

Ο ΠΟΥ κάνει ιδιαίτερη αναφορά στο άγχος, την κατάθλιψη, τη χαμηλή αυτοεκτίμηση και τις συναισθηματικές δυσκολίες που μπορεί να συνυπάρχουν με την παχυσαρκία και να επηρεάζουν, μεταξύ άλλων, τις διατροφικές συνήθειες, τη σωματική δραστηριότητα και την κοινωνική ζωή ενός παιδιού.

Την ίδια ώρα, ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται και στις συνέπειες που μπορεί να έχει ο στιγματισμός, αφού παιδιά και έφηβοι που ζουν με παχυσαρκία είναι δυνατόν να βρίσκονται αντιμέτωποι με διακρίσεις και bullying, με επιπτώσεις στη συναισθηματική τους σταθερότητα.

Για τον λόγο αυτό, ο ΠΟΥ προκρίνει μια προσέγγιση προσαρμοσμένη στην ηλικία και τις ανάγκες κάθε παιδιού, με συμμετοχή της οικογένειας, ενώ τονίζει την ανάγκη για μακροχρόνια παρακολούθηση και συνέχεια στη φροντίδα.

Ταυτόχρονα, ο ΠΟΥ ξεκαθαρίζει ότι η διεύρυνση των θεραπευτικών επιλογών δεν αρκεί από μόνη της για να ανακόψει την αύξηση της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας.

«Η θεραπεία από μόνη της δεν μπορεί να αντιστρέψει την αύξηση της παχυσαρκίας», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Οργανισμός.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, δεν μπορεί συνεπώς να περιορίζεται στο παιδί, στην οικογένεια ή στο ιατρείο, αφού καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και το περιβάλλον μέσα στο οποίο τα παιδιά μεγαλώνουν και διαμορφώνουν τις καθημερινές τους συνήθειες.

Στις παρεμβάσεις που ο ΠΟΥ θεωρεί αναγκαίες περιλαμβάνονται επίσης δράσεις στους τομείς της εκπαίδευσης και της κοινωνικής προστασίας, καθώς και ρυθμιστικά και δημοσιονομικά μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία ενός πιο υγιεινού διατροφικού περιβάλλοντος.