Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Add philenews.com on Google

Η ιστορία της καρδιολογίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξέλιξη της διαγνωστικής τεχνολογίας. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε δεκαετιών, η καρδιολογική διάγνωση στην Κύπρο έχει εξελιχθεί από σχετικά απλές μη επεμβατικές εξετάσεις προς προηγμένες απεικονιστικές τεχνικές και, σήμερα, στην υποβοηθούμενη από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αξιολόγηση των καρδιαγγειακών παθήσεων.

Σημαντικός σταθμός σημειώθηκε το 1977, όταν τρεις καρδιολόγοι εισήγαγαν την υπερηχοκαρδιογραφία και τις σύγχρονες μη επεμβατικές διαγνωστικές καρδιολογικές τεχνικές. Οι τρεις καρδιολόγοι δρ Λάκης Κ. Αναστασιάδης, δρ Άγις Γ. Αντωνόπουλος και δρ Ανδρέας Α. Πέτσας, μετεκπαιδευμένοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, εισήγαγαν και στην Κύπρο την υπερηχοκαρδιογραφία και τις σύγχρονες τότε, μη επεμβατικές διαγνωστικές καρδιολογικές τεχνικές και ίδρυσαν στη Λευκωσία το Καρδιολογικό Διαγνωστικό Κέντρο (Cardiovascular Diagnostic Centre), το πρώτο εξειδικευμένο ιδιωτικό καρδιολογικό διαγνωστικό κέντρο του είδους του στην Κύπρο.

Οι μεταγενέστερες εξελίξεις μεταμόρφωσαν σταδιακά την κλινική καρδιολογία στον τόπο μας. Η ιστορική εξέλιξη της καρδιολογικής διάγνωσης στην Κύπρο, εντάσσοντάς την στο ευρύτερο διεθνές επιστημονικό πλαίσιο, με τις προοπτικές της συνδρομής της Τεχνητής Νοημοσύνης ενδέχεται να μετασχηματίσει την καρδιολογία αλλά και την ιατρική γενικά κατά την επόμενη δεκαετία.

Έως τη δεκαετία 1970, η καρδιολογική διάγνωση βασιζόταν κυρίως στην κλινική εξέταση, στο στηθοσκόπιο και στο ηλεκτροκαρδιογράφημα. Η εισαγωγή σύγχρονων μη επεμβατικών τεχνικών υπήρξε μια επαναστατική πρόοδος. Η εγκατάσταση του υπερηχοκαρδιογράφου Ekoline 20, τεχνολογίας M-mode, το 1977 επέτρεψε τη μελέτη των καρδιακών δομών και της κινητικότητάς τους σε πραγματικό χρόνο, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για τις καρδιακές διαστάσεις, τη λειτουργία των κοιλιών και τις βαλβιδικές ανωμαλίες. Οι πρώτες κλινικές εφαρμογές της υπερηχοκαρδιογραφίας στην Κύπρο καταγράφηκαν στην τότε ιατρική βιβλιογραφία (First clinical applications of echocardiography in Cyprus. Med. Surg. Cyprus. 1978;3:349). Η ταυτόχρονη εισαγωγή της Δοκιμασίας Κόπωσης σε κυλιόμενο τάπητα (treadmill test) διεύρυνε περαιτέρω τις διαγνωστικές δυνατότητες του Κέντρου, όπως τεκμηριώνεται σε σχετική δημοσίευση (First clinical applications of treadmill exercise testing in Cyprus. Med. Surg. Cyprus. 1979;4:469). Οι εξελίξεις αυτές έθεσαν τα θεμέλια για μια νέα προσέγγιση στη διερεύνηση των καρδιολογικών παθήσεων στην Κύπρο.

Η εξέλιξη της υπερηχοκαρδιογραφίας κατά τις επόμενες δεκαετίες άλλαξε ριζικά την καρδιολογία.   Η εισαγωγή της υπερηχοκαρδιογραφίας πραγματικού χρόνου δύο διαστάσεων (2D Echocardiogtaphy) στην Κύπρο το 1984 αποτέλεσε τον επόμενο σημαντικό σταθμό. Κατέστησε δυνατή την απεικόνιση των καρδιακών δομών και της κινητικότητάς τους σε ανατομικά επίπεδα, βελτιώνοντας ουσιαστικά την αξιολόγηση της καρδιακής μορφολογίας και λειτουργίας. Η τεχνική Doppler εισήγαγε τη δυνατότητα αξιολόγησης της ενδοκαρδιακής αιματικής ροής και των αιμοδυναμικών παραμέτρων. Η μεταγενέστερη εφαρμογή του έγχρωμου Doppler επέτρεψε την απεικόνιση των προτύπων αιματικής ροής, βελτιώνοντας σημαντικά τη διάγνωση και την ποσοτική εκτίμηση των βαλβιδοπαθειών. Ακολούθησε ο συνδυασμός των δύο τεχνικών, δηλ. του υπερηχογραφήματος με τη δοκιμασία κόπωσης, ώστε να εισαχθεί μέσα στη δεκαετία 1990 στο Καρδιολογικό Διαγνωστικό Κέντρο και η μέθοδος Stress Echocardiography, η οποία βοήθησε ακόμη περισσότερο στην αξιολόγηση της διάγνωσης της νόσου των στεφανιαίων αρτηριών και της ισχαιμίας του μυοκαρδίου.

Στο μεταξύ η υπερηχογραφία ξαπλώθηκε στην Κύπρο με νέους καρδιολόγους που άρχισαν να την χρησιμοποιούν στην καθημερινή τους ιατρική πράξη, ενώ καθιερώθηκε ήδη και σε όλα τα κυβερνητικά νοσοκομεία. Το 1993, στο κυβερνητικό Νοσοκομείο Πάφου, ο ιατρός Πέτρος Μαυρομμάτης εισήγαγε την διοισοφαγική υπερηχοκαρδιογραφία μετά από εξειδίκευση του στο εξωτερικό. Η μέθοδος αυτή έφερε την υπερηχοκαρδιογραφία πιο κοντά στους καρδιοχειρουργούς και στο χειρουργείο. 

Ακολούθησαν νέες εξελικτικές μέθοδοι διάγνωσης από νεώτερους καρδιολόγους, οι οποίοι έχουν σαν βάση την υπερηχογραφία. Οι τεχνικές αυτές προσέφεραν νέες δυνατότητες αξιολόγησης της μυοκαρδιακής λειτουργίας, συμπεριλαμβανομένης της αναγνώρισης διαταραχών που ενδέχεται να μην ανιχνεύονται με τις συμβατικές μετρήσεις του κλάσματος εξώθησης της αριστερής κοιλίας. Ιδιαίτερη σημασία απέκτησε η μέτρηση της συνολικής επιμήκους παραμόρφωσης (Global Longitudinal Strain – GLS), ως εργαλείο ανίχνευσης πρώιμης μυοκαρδιακής δυσλειτουργίας. Η  τρισδιάστατη (3D) απεικόνιση βελτίωσε περαιτέρω την αξιολόγηση της καρδιακής ανατομίας, των κοιλιακών όγκων, των βαλβιδικών δομών και σύνθετων συγγενών καρδιοπαθειών. Συνολικά, οι εξελίξεις αυτές μετέτρεψαν την υπερηχοκαρδιογραφία από μια σχετικά απλή διαγνωστική εξέταση σε αναπόσπαστο εργαλείο της σύγχρονης καρδιαγγειακής ιατρικής.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι, ενώ η υπερηχογραφία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο στην καρδιολογία, στη συνέχεια η εφαρμογή της καθιερώθηκε από πολλές άλλες ειδικότητες, όπως στην γυναικολογία για την παρακολούθηση του εμβρύου κατά την εγκυμοσύνη, την παιδοκαρδιολογία, τη νεφρολογία και ουρολογία, τη γαστροεντερολογία και γενικά σε όλο το φάσμα της εσωτερικής παθολογίας. 

Με την ενοποίηση άλλων τεχνικών, όπως οσυνδυασμός της υπερηχοκαρδιογραφίας με την καρδιακή μαγνητική τομογραφία, την αξονική τομογραφία, το ηλεκτροκαρδιογράφημα και τα κλινικά δεδομένα μπορούν να προσφέρουν πληρέστερη κατανόηση των καρδιαγγειακών παθήσεων. Οι μέθοδοι αυτοί ήδη χρησιμοποιούνται και στην Κύπρο από νεώτερους συναδέλφους καρδιολόγους και είναι ιδιαίτερα βοηθητικές στην διάγνωση και αντιμετώπιση των καρδιολογικών παθήσεων.

Μια νέα εποχή στην καρδιαγγειακή διάγνωση

Η ΤΝ αναδεικνύεται σε μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές εξελίξεις στον χώρο της ιατρικής. Η εφαρμογή της στην καρδιαγγειακή απεικόνιση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η υπερηχοκαρδιογραφία παράγει μεγάλο όγκο οπτικών και ποσοτικών δεδομένων, τα οποία μπορούν να αναλυθούν με τη χρήση αλγορίθμων μηχανικής μάθησης.

Το ευρύτερο οικοσύστημα της Τεχνητής Νοημοσύνης, στο οποίο συμμετέχουν ακαδημαϊκά ερευνητικά κέντρα, κατασκευαστές ιατρικών συσκευών και εταιρείες ανάπτυξης λογισμικού, θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο οι δυνατότητες αυτές θα ενσωματωθούν στην καθημερινή κλινική πράξη. Κατά την επόμενη δεκαετία, η Τεχνητή Νοημοσύνη ενδέχεται να επηρεάσει σχεδόν κάθε πτυχή της καρδιολογικής διάγνωσης όπως π.χ. στην έγκαιρη διάγνωση, μεγαλύτερη τυποποίηση των εξετάσεων, στην προγνωστική καρδιολογία, εξατομικευμένη ιατρική και στην απομακρυσμένη διάγνωση και υπερηχογραφία στα  σημεία φροντίδας (Point-of-Care Ultrasound – POCUS).Τα φορητά συστήματα υπερηχογραφίας με υποβοήθηση Τεχνητής Νοημοσύνης ενδέχεται να διευρύνουν την πρόσβαση στην καρδιαγγειακή απεικόνιση πέρα από τα εξειδικευμένα καρδιολογικά τμήματα, συμπεριλαμβανομένης της πρωτοβάθμιας φροντίδας και απομακρυσμένων περιοχών (Savorgnan F, et al. Artificial Intelligence in Echocardiography and Point-of-Care Ultrasound: Applications, Clinical Integration, and Future Directions. 2026),

Η τεχνολογική πρόοδος δεν θα πρέπει να αποβαίνει εις βάρος της ιστορικής μνήμης. Η διατήρηση των ιατρικών οργάνων που σηματοδότησαν την εισαγωγή της σύγχρονης καρδιολογικής διάγνωσης στην Κύπρο αποτελεί σημαντικό μέρος της ιατρικής κληρονομιάς της χώρας. Τον Οκτώβριο του 2026, η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας εγκαινίασε μόνιμη έκθεση με τίτλο: The Evolution of Cardiac Diagnosis in Cyprus – Η Εξέλιξη της Καρδιολογικής Διάγνωσης στην Κύπρο. Η έκθεση παρουσιάζει μια συλλογή ιστορικών καρδιολογικών οργάνων, που χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1940 έως τη δεκαετία του 1980. Τα όργανα δωρίστηκαν από τους τρεις συνιδρυτές του Καρδιολογικού Διαγνωστικού Κέντρου στη Λευκωσία.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα εκθέματα περιλαμβάνεται ο υπερηχοκαρδιογράφος Ekoline 20, τεχνολογίας M-mode, ο οποίος εγκαταστάθηκε στο Κέντρο το 1977 και αποτελεί το πρώτο σύστημα υπερηχοκαρδιογραφικής απεικόνισης που χρησιμοποιήθηκε στην Κύπρο, καθώς και ιστορικό ηλεκτροκαρδιογραφικό εξοπλισμό που συνδέονται με την εισαγωγή της δοκιμασίας κόπωσης (Treadmill test) και τις μεταγενέστερες εξελίξεις στην καρδιακή απεικόνιση. Η μόνιμη αυτή έκθεση αποτελεί τεκμήριο της εξέλιξης της καρδιολογίας στην Κύπρο και αναγνωρίζει τη συμβολή των ιατρών και των ασθενών τους που συνέβαλαν στην εισαγωγή των τεχνολογιών αυτών. Παράλληλα, προσφέρει ένα σημαντικό εκπαιδευτικό μέσο για φοιτητές ιατρικής, επαγγελματίες υγείας και τις επόμενες γενιές ιατρών.

Η τεχνολογία θα είναι πάντα ένα σημαντικό εργαλείο στην υπηρεσία της ιατρικής. Όμως, η κλινική κρίση και η εμπειρία του γιατρού, η ανθρωποκεντρική φροντίδα και η σχέση ιατρού–ασθενούς θα πρέπει να εξακολουθήσουν να αποτελούν θεμελιώδεις αξίες.

*Καρδιολόγος

*Αφιερωμένο στη μνήμη του συναδέλφου ιατρού- καρδιολόγου  δρ Ανδρέα  Α. Πέτσα.