Οι μαύρες κηλίδες σε ό,τι αφορά τον εργασιακό εκφοβισμό παραμένουν. Η αρνητική καταγραφή έγινε σε πρόσφατη έρευνα της ΣΕΚ.

Η επικεφαλής του τμήματος εργαζομένων γυναικών της Οργάνωσης, Δέσπω Ησαΐα, που εμπνεύστηκε και προώθησε τον Κώδικα αντιμετώπισης απαράδεκτων φαινομένων στην εργασία, κάνει αποκαρδιωτικές επισημάνσεις. Η καθυστέρηση στη διερεύνηση καταγγελιών οδήγησε στην απόλυση νεαρής που κατήγγειλε τον εργοδότη της για εκφοβισμό. Με πρόσχημα, πλημμελή εκτέλεση καθηκόντων. 

-Πολύ υψηλά τα ποσοστά που καταγράφονται για τον εργασιακό εκφοβισμό στον τόπο μας. Πού οφείλεται αυτό το φαινόμενο; 

-Πριν από έναν χρόνο η ΣΕΚ, σε συνέντευξή μας στον «Φ», χαρακτήρισε τις απαράδεκτες συμπεριφορές, που δεν έχουν θέση στον κόσμο της εργασίας ως μαύρες κηλίδες. Εκφράσαμε έντονη δυσαρέσκεια που συμπολίτες μας θυματοποιούνται επειδή τόλμησαν να καταγγείλουν τέτοιες συμπεριφορές, αποδεικνύοντας ότι το σύστημα χωλαίνει και η δικαιοσύνη δεν μπορεί να αποδοθεί. Ο εργασιακός εκφοβισμός έχει δυστυχώς να κάνει με κακές συμπεριφορές ανθρώπων που αναδύονται στην επιφάνεια, ως επί το πλείστον, όταν κάποιοι κατακτήσουν θέσεις εξουσίας. Αποτελούν συμπεριφορές που ταπεινώνουν, εκφοβίζουν και εξευτελίζουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και οδηγούν αναπόφευκτα το θύμα σε εξαναγκασμό σε παραίτηση. Είναι αυτό που θέλουμε; Αν η απάντηση είναι όχι, ας προχωρήσουμε επιτέλους σε τομές και ενέργειες που θα συμβάλουν και θα ενδυναμώσουν αφενός τους εργαζόμενους να διεκδικούν το δίκαιό τους και αφετέρου να θέτουν τους θύτες ενώπιον των ευθυνών τους.

-Υπάρχουν διαφορές σε ό,τι αφορά τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα; 

-Το πρόβλημα είναι διάχυτο παντού χωρίς διάκριση. Εκείνο όμως που εμπειρικά έχουμε διαπιστώσει είναι η διαφορά σε σχέση με την ευκολία των ανθρώπων να προβαίνουν σε καταγγελία. Οι εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα έχουν περισσότερη θέληση να καταγγείλουν αφού αισθάνονται ότι δεν θα διωχθούν από τη δουλειά τους. Από την άλλη, όσοι δεν συμπεριφέρονται σωστά, συνεχίζουν χωρίς αναστολές να προσβάλλουν και να υποτιμούν, εκμεταλλευόμενοι τις δυσκίνητες γραφειοκρατικές διαδικασίες για διερεύνηση μιας καταγγελίας. Όσον αφορά στον ιδιωτικό τομέα, οι εργαζόμενοι που είναι συνδικαλιστικά οργανωμένοι μπορούν ευκολότερα να πειστούν να καταγγείλουν, σε αντίθεση με τους ανοργάνωτους που βιώνουν το ενδεχόμενο καταγγελίας ως το προεόρτιο της απόλυσης. Θέλω να ξεκαθαρίσω ότι παρά τα προβλήματα που δημιουργούνται στη διαχείριση τέτοιων περιστατικών η επιλογή της καταγγελίας είναι η πιο ενδεδειγμένη λύση. Έχει αποδειχθεί μέσα από έρευνες ότι η σιωπή αποθρασύνει γιατί ακριβώς μέσα από τη σιωπή αυτός που προσπαθεί να επιβληθεί, αρχίζει να αισθάνεται πιο δυνατός να κατασπαράξει το υποψήφιο θύμα του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

-Το σύστημα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τέτοια φαινόμενα; Και είναι σε θέση να τα αποτρέψει, γιατί η πρόληψη είναι συνήθως η καλύτερη θεραπεία…

-Ξεκάθαρα όχι. Και δεν το λέω ως προσωπική άποψη. Το λέω γιατί πείσαμε ανθρώπους να καταγγείλουν και τελικά εισπράξαμε την ανεπάρκεια του συστήματος με ό,τι αυτό ισοδυναμεί για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Υπήρξαν περιπτώσεις που συγκρουστήκαμε με τους θεσμούς και σε μια έκρηξη βαθιάς αγωνίας για το εργασιακό μέλλον των ανθρώπων που κατήγγειλαν εργασιακό εκφοβισμό, μονολογώντας είπα πως, δεν αξίζει τον κόπο να σπρώχνω τους ανθρώπους να αυτοκτονούν επαγγελματικά. Δεν μου πήρε πολύ χρόνο για να αναθεωρήσω την άποψή μου και δηλώνω απερίφραστα ότι η ΣΕΚ είναι υποχρεωμένη ως ένα κοινωνικό και εργατικό κίνημα να μην τα βάλει κάτω. Όχι μόνον απέναντι στα μέλη μας αλλά και σε ολόκληρη την κοινωνία. Μέσα από συνέργειες και συνεργασίες οφείλουμε να διορθώσουμε τα κακώς κείμενα. Να παλέψουμε νυχθημερόν και για αυτό το ζήτημα. Η έρευνα που έγινε για λογαριασμό της ΣΕΚ και αναφέρει ότι 1 στους 2 βιώνει προσωπικά εργασιακό εκφοβισμό στην εργασία, δεν μας αφήνει κανένα απολύτως περιθώριο εφησυχασμού. Στο μυαλό μου γυροφέρνουν τα λόγια 22χρονης την οποία παρενοχλούσε προϊστάμενός της. Όταν με επισκέφθηκε με ρώτησε τι θα έκανα στη θέση της. Της απάντησα πως δεν είχε άλλη επιλογή από την καταγγελία. Πείστηκε και κατήγγειλε το περιστατικό. Τι έγινε με αυτή την περίπτωση; Η κοπέλα απέσυρε την καταγγελία λόγω καθυστέρησης στη διερεύνηση. Δεν άντεξε την πίεση και απέσυρε την καταγγελία. Ο θύτης συνεχίζει να απολαμβάνει τον εργασιακό βίο και η κοπέλα βιώνει τον δικό της φόβο και τη δική της ανασφάλεια.

-Ως ΣΕΚ προβήκατε σε καταγγελίες για εργασιακό εκφοβισμό. Τι έγιναν αυτές οι περιπτώσεις;

-Ναι, προβήκαμε. Αλλά οι αδυναμίες στο νομοθετικό πλαίσιο δυστυχώς μας έδεναν τα χέρια. Σε όλες τις περιπτώσεις. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση γυναίκας σε ιδιωτικό χώρο εργασίας που κατήγγειλε εργασιακό εκφοβισμό από προϊσταμένη της. Μας υποδείχθηκε ότι στη βάση της υφιστάμενης νομοθεσίας, που έχει έμφυλη διάσταση, δεν θα μπορούσαν οι θεσμοί να διερευνήσουν την καταγγελία. Μετά την καταγγελία η εργοδοσία προχώρησε στην απόλυσή της με το πρόσχημα ότι εκτελούσε πλημμελώς τα καθήκοντά της. Μετά από τέτοια εξέλιξη, πώς αναμένουμε ότι οι πολίτες θα έχουν εμπιστοσύνη ότι οι νόμοι και οι θεσμοί μπορούν να τους προστατεύσουν. 

-Ανακοινώσατε ως ΣΕΚ πρωτοβουλίες προς πάταξη τέτοιων φαινομένων. Με ποιες στοχεύσεις;

-Οι στοχεύσεις μας θα επικεντρωθούν μεταξύ άλλων στην: • Άρτια στελέχωση του Τμήματος Εργασίας με Επιθεωρητές για να μπορούν να προβαίνουν σε άμεση διερεύνηση και εξέταση των καταγγελιών ανάλογα με τη σοβαρότητά τους. • Θεσμοθέτηση στις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς, λειτουργών ισότητας για αντιμετώπιση παρενοχλήσεων και εργασιακού εκφοβισμού, ώστε οι εργαζόμενοι να αισθάνονται ότι στον χώρο εργασίας τους υπάρχει κλιμάκιο το οποίο μπορεί να τους καθοδηγήσει και να διαχειριστεί είτε προληπτικά είτε και κατασταλτικά, ανάλογα φαινόμενα. • Δημιουργία θεσμοθετημένης ανεξάρτητης Διεπιστημονικής Επιτροπής, με όρους εντολής που να ρυθμίζονται στη βάση Νομοθεσίας, πλήρως στελεχωμένη με κατάλληλα εκπαιδευμένους υπηρεσιακούς λειτουργούς, νομικούς, ψυχολόγους και αστυνομικούς ανακριτές, οι οποίοι θα μπορούν να διαχειρίζονται άμεσα και αποτελεσματικά τα θύματα εργασιακού εκφοβισμού. 

Παράλληλα, η ΣΕΚ στο αμέσως επόμενο διάστημα θα αναλάβει πρωτοβουλία δημιουργίας ειδικού τμήματος, σε συνεργασία με ειδικούς ψυχολόγους και αξιοποιώντας την καθημερινή πρόσβαση στους χώρους εργασίας και την επαφή με τους εργαζόμενους, στο οποίο θα μπορούν να αποτείνονται θύματα εργασιακού εκφοβισμού ή άλλων ανεπιθύμητων συμπεριφορών για να τυγχάνουν ψυχολογικής στήριξης και καθοδήγησης για τα επόμενά τους βήματα.

-Η κοινωνία μας δείχνει ανοχή σε τέτοια φαινόμενα; Ένα θύμα έχει συμπαράσταση ή δέχεται μπούλινγκ για όσα καταγγέλλει;

-Η ανοχή της Πολιτείας δεν μας τιμά και ούτε συμβάλλει στην προαγωγή ενός κράτους δικαίου. Όταν οι πολίτες αισθάνονται φόβο, αβεβαιότητα και ανασφάλεια για την πορεία που θα ακολουθήσει μια συγκεκριμένη καταγγελία, αυτό σημαίνει πως κάτι πάει λάθος. Αλήθεια αισθανόμαστε γραφικοί. Τα τελευταία τρία με τέσσερα χρόνια με παρεμβάσεις προς την πολιτεία τονίζουμε ότι η υφιστάμενη νομοθεσία για τον εργασιακό εκφοβισμό καλύπτει τις περιπτώσεις που αποδεικνύεται ότι μια συμπεριφορά εκφράζεται λόγω φύλου. Για παράδειγμα, εξευτελίζω και μειώνω έναν υφιστάμενο ή έναν συνάδελφο λόγω του φύλου του. Είναι προφανές πως είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθεί αυτός ο συσχετισμός. Ως εκ τούτου, από τα αρχικά στάδια της εξέτασης οι θεσμοί δυστυχώς δεν προχωρούν στη διερεύνηση. Αυτή την στιγμή προωθείται νομοσχέδιο για τον εργασιακό εκφοβισμό. Ως ΣΕΚ εκφράσαμε την επιφύλαξή μας στο γεγονός ότι η πολυνομία γενικότερα προκαλεί περισσότερη σύγχυση ανάμεσα στους πολίτες, ακόμη και στους θεσμούς που θα κληθούν να εφαρμόζουν τις νομοθεσίες. Ο εργασιακός εκφοβισμός είναι καταδικαστέος και πρέπει να διώκεται ανεξάρτητα από το φύλο. Οι νόμοι πρέπει να εκσυγχρονίζονται, όταν στην πορεία προκύπτει δυστοκία που δεν συμβάλλει στην εξιχνίαση των αδικημάτων.

-Προφανώς και η αντιμετώπιση δεν περιορίζεται μόνο σε αλλαγή νομοθεσιών. Ζητούμενο είναι η αλλαγή νοοτροπιών. Υπάρχει πρόσφορο έδαφος για τέτοιες αλλαγές;

-Μια επαρκέστατη νομοθεσία μπορεί να συμβάλει και στην αλλαγή της νοοτροπίας. Θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι το 2019 με πρωτοβουλία της ΣΕΚ ετοιμάστηκε κώδικας αντιμετώπισης της σεξουαλικής παρενόχλησης και του εργασιακού εκφοβισμού, ο οποίος συνυπογράφηκε από την ΠΕΟ και την ΟΕΒ. Ο Κώδικας ενσωματώνεται στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Μέσα από αυτήν τη διαδικασία δημιουργείται ευαισθητοποίηση και αλλαγή κουλτούρας, νοουμένου φυσικά ότι οι εργοδότες προωθούν τον Κώδικα στους εργαζόμενους, υποδεικνύοντάς τους παράλληλα ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν γίνονται ανεκτές στις επιχειρήσεις τους και πως υπάρχει μηδενική ανοχή. Η ΣΕΚ κατόρθωσε με παρέμβασή της στη Βουλή να νομοθετηθεί η υποχρέωση των εργοδοτών να υιοθετούν Κώδικα αντιμετώπισης απαράδεκτων φαινομένων στην εργασία. 

Οφειλή προς τη Ζέτα

Καταλήγοντας η επικεφαλής του τμήματος εργαζομένων γυναικών της ΣΕΚ, εξέφρασε «ένα μεγάλο συγγνώμη στους ανθρώπους εκείνους που δεν μπόρεσαν να δικαιωθούν, ενώ τόλμησαν να καταγγείλουν». Και επεσήμανε: Την προσπάθεια να δώσουμε εργαλεία στον κόσμο να μην φοβάται να καταγγείλει, την οφείλω στη Ζέτα Αιμιλιανίδου. Όταν στην τελευταία μας συνάντηση τον περασμένο Μάρτιο της εξέφρασα τη θέση της ΣΕΚ ότι το νομοθετικό πλαίσιο χρήζει βελτίωσης, γιατί χάνονται υποθέσεις, μου είπε: «Θα περιμένω εισήγησή σου και θα κάνω ό,τι περνά από το χέρι μου».