Η Ευρώπη επαναπροσδιορίζει τη σχέση της με την Κίνα: Διάλογος, αλλά χωρίς εξαρτήσεις

Θεοδόσης Πίπης – Ανταπόκριση από Βρυξέλλες  

Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται προς μια πιο προσεκτική και αποφασιστική σχέση με την Κίνα, επιδιώκοντας να διατηρήσει τον διάλογο, περιορίζοντας παράλληλα τις οικονομικές της ευπάθειες και υπερασπιζόμενη τις αξίες που βρίσκονται στον πυρήνα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, σύμφωνα με την ευρωβουλευτή  Χίλντε Βάουτμανς.

Η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων (AFET) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχει ζητήσει μια ισχυρότερη και περισσότερο βασισμένη σε αρχές πολιτική της ΕΕ έναντι της Κίνας, που θα συνδυάζει τη συνεργασία με την ενισχυμένη προστασία των ευρωπαϊκών συμφερόντων. Σε σύσταση που εγκρίθηκε με 44 ψήφους υπέρ, 9 κατά και 12 αποχές, οι ευρωβουλευτές τόνισαν ότι η Ευρώπη θα πρέπει να συνεχίσει να συνεργάζεται με την Κίνα για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή, η ειρήνη και η ασφάλεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ωστόσο, υπογράμμισαν ότι αυτό θα πρέπει να γίνεται με προσοχή, καθώς στο επίκεντρο της σημερινής συζήτησης βρίσκεται μια αυξανόμενη ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: πώς μπορεί να συνεργάζεται η Ευρώπη με την Κίνα χωρίς να καταστεί εξαρτημένη από αυτήν.

Από την οικονομική εξάρτηση στην ανθεκτικότητα

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά επείγουσα δράση για την αντιμετώπιση της έκθεσης της Ευρώπης στην Κίνα σε στρατηγικής σημασίας τομείς, μεταξύ άλλων στις κρίσιμες πρώτες ύλες, τα φάρμακα, τις μπαταρίες, τα ηλεκτρικά οχήματα, τους ημιαγωγούς και τις τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνιών.

Οι ευρωβουλευτές τάσσονται υπέρ μιας αυστηρής στρατηγικής «μείωσης κινδύνου» (de-risking), με στόχο τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού, την προστασία των κρίσιμων υποδομών και τεχνολογιών και την ενίσχυση της ίδιας της βιομηχανικής βάσης της Ευρώπης. Η μετατόπιση αυτή αντανακλά ένα δίδαγμα που προέκυψε από τις πρόσφατες κρίσεις, ιδίως σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την κυβέρνηση Τραμπ.

Σύμφωνα με την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων, η οικονομική εξάρτηση μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε στρατηγική ευπάθεια, ενώ οι υπερβολικά συγκεντρωμένες αλυσίδες εφοδιασμού μπορούν να αφήσουν την Ευρώπη εκτεθειμένη σε διαταραχές, πολιτικές πιέσεις ή οικονομικό εξαναγκασμό.

Η βιομηχανική υπερπαραγωγική ικανότητα της Κίνας, οι κρατικές επιδοτήσεις και οι περιορισμοί που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές εταιρείες στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν πρόσβαση στην κινεζική εσωτερική αγορά έχουν εντείνει περαιτέρω τις ανησυχίες για τη δικαιοσύνη και την ισορροπία της σχέσης.

Ως εκ τούτου, οι ευρωβουλευτές ζητούν μεγαλύτερη αμοιβαιότητα και ισότιμους όρους ανταγωνισμού στο εμπόριο και τις επενδύσεις. Όπου η Κίνα δεν ανοίγει τις αγορές της, υποστηρίζουν ότι η ΕΕ θα πρέπει να είναι έτοιμη να λάβει αναλογικά μέτρα.

Δημιουργώντας εναλλακτικές

Ωστόσο, η μείωση της εξάρτησης από την Κίνα δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη θα μετατραπεί σε «φρούριο». Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θεωρεί ότι η ενίσχυση των διεθνών εταιρικών σχέσεων αποτελεί μέρος της λύσης.

Η Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (Belt and Road Initiative) της Κίνας, το παγκόσμιο πρόγραμμα υποδομών και επενδύσεων του Πεκίνου, έχει διευρύνει την οικονομική εμβέλεια της χώρας σε ολόκληρη την Ασία, την Αφρική, τη Λατινική Αμερική και πέραν αυτών. Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Global Gateway, η οποία ξεκίνησε με στόχο τη στήριξη επενδύσεων σε υποδομές, ενέργεια, μεταφορές και ψηφιακή συνδεσιμότητα, φιλοδοξεί να προσφέρει μια ευρωπαϊκή εναλλακτική, βασισμένη στη διαφάνεια, τη βιωσιμότητα και τη χρηστή διακυβέρνηση.

Ισχυρότερες συνεργασίες στο πλαίσιο του Global Gateway, ιδιαίτερα στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική, θα μπορούσαν να προσφέρουν στην Ευρώπη μεγαλύτερο περιθώριο για την προώθηση των δικών της στρατηγικών συμφερόντων, δημιουργώντας παράλληλα νέες ευκαιρίες για ευρωπαϊκές επενδύσεις και εμπόριο. Η προσέγγιση αυτή παραπέμπει στη ευρύτερη ιδέα της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.

Προσφέροντας υποδομές και επενδύσεις που βασίζονται στη διαφάνεια, τη βιωσιμότητα και τη χρηστή διακυβέρνηση, η Ευρώπη μπορεί να ανταγωνιστεί σε διεθνές επίπεδο χωρίς να εγκαταλείψει τις αρχές που επιδιώκει να προωθήσει.

Οι αξίες αποτελούν μέρος της στρατηγικής

Η οικονομική ασφάλεια αποτελεί μόνο τη μία πλευρά της εξίσωσης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πιέζει επίσης για μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή αντίδραση στις ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κίνα, συμπεριλαμβανομένης της καταστολής, της καταναγκαστικής εργασίας και των πολιτικών που αφορούν το Θιβέτ και το Σιντζιάνγκ.

Παράλληλα, ζητά την άνευ όρων απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και την ενίσχυση του διαλόγου για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Για την ΕΕ, πρόκειται για κάτι περισσότερο από μια συνήθη αναφορά στην εξωτερική πολιτική, καθώς υποστηρίζει ότι η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το κράτος δικαίου και ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου βρίσκονται στον πυρήνα της ταυτότητας και της διεθνούς επιρροής της. Η πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι τα οικονομικά συμφέροντα δεν θα οδηγήσουν σταδιακά σε διάβρωση αυτών των αρχών.

Μια πιο ανθεκτική Ευρωπαϊκή Ένωση σημαίνει, επομένως, και μια Ένωση ικανή να προστατεύει τους δημοκρατικούς της θεσμούς από κυβερνοεπιθέσεις, κατασκοπεία, ξένες παρεμβάσεις και άλλες υβριδικές απειλές. Η στρατηγική αυτονομία δεν μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω βιομηχανικών επενδύσεων· απαιτεί επίσης ισχυρότερη δημοκρατική ανθεκτικότητα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.

Μια σχέση με ευρωπαϊκούς όρους

Η εισηγήτρια Χίλντε Βάουτμανς, της ομάδας Renew Europe, συνόψισε σήμερα την αναδυόμενη αυτή προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι η Κίνα παραμένει ουσιαστικός εταίρος για την Ευρώπη, αλλά η σχέση θα πρέπει να βασίζεται σε σαφείς κανόνες, οικονομική δικαιοσύνη, ασφάλεια και σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου.

«Η Κίνα είναι ένας ουσιαστικός εταίρος για την Ευρώπη, αλλά πρέπει επίσης να έχουμε καθαρή εικόνα για τον συστημικό ανταγωνισμό που χαρακτηρίζει τη σχέση μας. Μια βιώσιμη εταιρική σχέση απαιτεί σαφείς κανόνες: όχι κατασκοπεία, όχι ντάμπινγκ, ισότιμους όρους οικονομικού ανταγωνισμού και σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου. Ενόψει της συνάντησης Σι-Τραμπ, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του στρατηγικού διαλόγου ΕΕ-Κίνας, αυτή η σύσταση δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρη. Η Ευρώπη πρέπει επιτέλους να δράσει ως μία ενιαία δύναμη», δήλωσε.

Το μήνυμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αφορά τελικά τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης με την Κίνα και όχι την εγκατάλειψή της.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να ψηφίσει επί της έκθεσης σε μία από τις προσεχείς συνόδους ολομέλειάς του.