Φον ντερ Λάιεν: Ευρωπαϊκό άρθρο 4, όπως του ΝΑΤΟ – «Φρένο», στα κοινωνικά δίκτυα για ανηλίκους – Δείτε τις σημαντικότερες ανακοινώσεις

Ανταπόκριση από Στρασβούργο

Μια Ευρωπαϊκή Ένωση με μεγαλύτερη δυνατότητα αυτόνομης δράσης, λιγότερες στρατηγικές εξαρτήσεις, ισχυρότερη άμυνα και ταχύτερους μηχανισμούς αντίδρασης σε κρίσεις περιέγραψε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης 2026 (State of the Union), παρουσιάζοντας παράλληλα ένα εκτεταμένο πακέτο νέων πρωτοβουλιών που καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το φάσμα της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Από τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού αντίστοιχου του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ και ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας μέχρι νέα εργαλεία για αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα, μεγαλύτερο έλεγχο στις στρατηγικές πρώτες ύλες, περιορισμούς στα social media για παιδιά, νέα μέτρα για την τεχνητή νοημοσύνη, το κλίμα, το νερό και τη μετανάστευση, η πρόεδρος της Κομισιόν επιχείρησε να σκιαγραφήσει την πολιτική κατεύθυνση της ΕΕ για τον επόμενο χρόνο.

Η ίδια παρουσίασε ως κεντρικό άξονα της ομιλίας της την ανάγκη να ενισχυθεί η «ικανότητα της Ευρώπης να δρα» σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, κατεύθυνση που η ίδια η Επιτροπή συνοψίζει ως προσπάθεια για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ανεξαρτησία.

«Η κατάσταση της Ένωσής μας είναι ισχυρότερη από ποτέ. Mπορεί επίσης να μοιάζει πιο επισφαλής από ποτέ», είπε η φον ντερ Λάιεν, περιγράφοντας μια Ευρώπη που έχει ενισχύσει την οικονομική και αμυντική της θέση, αλλά ταυτόχρονα βρίσκεται αντιμέτωπη με πολέμους, εξωτερικές παρεμβάσεις, τεχνολογικές ανατροπές, ενεργειακές πιέσεις και κοινωνικές ανησυχίες.

Πρώτη προτεραιότητα η ανταγωνιστικότητα

Η οικονομία αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πυλώνες της ομιλίας. Η φον ντερ Λάιεν σημείωσε ότι η ευρωπαϊκή οικονομία άντεξε καλύτερα από ό,τι αναμενόταν τις επιπτώσεις των πολέμων στη Μέση Ανατολή και ότι η ανεργία βρίσκεται κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Παράλληλα, όμως, αναγνώρισε ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας και το κόστος χρηματοδότησης συνεχίζουν να ασκούν πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις και χαρακτήρισε την επανεκκίνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας «υπ’ αριθμόν ένα προτεραιότητα».

Το σχέδιο που παρουσίασε βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις προτάσεις των εκθέσεων Ντράγκι και Λέτα και στην προσπάθεια ολοκλήρωσης της Ενιαίας Αγοράς.

Η πρόεδρος είπε ότι η ΕΕ διαθέτει μια τεράστια αγορά, ισχυρή βιομηχανική βάση, υψηλές αποταμιεύσεις και ένα από τα σημαντικότερα νομίσματα διεθνώς, αλλά εξακολουθεί να κατακερματίζει τα κεφάλαια, τα δίκτυα και την αγοραστική της δύναμη.

Το ενεργειακό κόστος στο επίκεντρο

Η ενεργειακή ανεξαρτησία παρουσιάστηκε ως αναπόσπαστο μέρος της οικονομικής και στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.

Η πρόεδρος της Επιτροπής είπε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει ισχυρή βιομηχανική δύναμη όσο οι τιμές ενέργειας παραμένουν διαρθρωτικά υψηλές.

Υποστήριξε ότι μετά τη μείωση των ρωσικών ροών φυσικού αερίου, η ΕΕ διαφοροποίησε σημαντικά τις προμήθειές της και επένδυσε στις ανανεώσιμες πηγές και την πυρηνική ενέργεια.

Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ επανέφερε στην επιφάνεια το πρόβλημα της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι από την έναρξη της σύγκρουσης, το πρόσθετο κόστος για εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα έφθασε τα €90 δισ., χωρίς να αυξηθεί η διαθέσιμη ποσότητα ενέργειας.

Στόχος ο εξηλεκτρισμός της Ευρώπης

Η Κομισιόν θέτει ως στόχο τον διπλασιασμό του μεριδίου του ηλεκτρισμού έως το 2040.

Σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, η επίτευξη αυτού του στόχου θα μπορούσε να μειώσει τον ετήσιο λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων κατά €260 δισ.

Ταυτόχρονα, αποκάλυψε το μέγεθος του προβλήματος στα ηλεκτρικά δίκτυα. Είπε ότι «ενώ πέρυσι εγκαταστάθηκαν περισσότερα από 80 GW νέας δυναμικότητας από ανανεώσιμες πηγές, εξαπλάσια ισχύς βρίσκεται ακόμη σε αναμονή για σύνδεση».

Η πρόεδρος ζήτησε ταχύτερες επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση, λέγοντας ότι το μέλλον της Ευρώπης πρέπει να γίνει «ηλεκτρικό».

Σκληρό μήνυμα προς την Κίνα

Η φον ντερ Λάιεν χρησιμοποίησε ιδιαίτερα έντονη γλώσσα για την εμπορική σχέση με την Κίνα.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε, το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα έχει φθάσει πλέον περίπου στο €1 δισ. την ημέρα.

Υποστήριξε ότι το λεγόμενο «δεύτερο China shock» δεν αποτελεί μελλοντικό κίνδυνο αλλά βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με συνέπειες για εργοστάσια και βιομηχανικές περιοχές της Ευρώπης.

Πρόσθεσε επίσης ότι η Επιτροπή, βρίσκεται σε διάλογο με το Πεκίνο για επανεξισορρόπηση των εμπορικών σχέσεων, αλλά προειδοποίησε ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα εργαλεία της. Η δεύτερη μεγάλη ανησυχία σε σχέση με την Κίνα αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες.

Η φον ντερ Λάιεν είπε ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε ποσοστό άνω του 80% από την Κίνα για πολλές κρίσιμες πρώτες ύλες και κατά 90% για ορισμένες σπάνιες γαίες.

Τα υλικά αυτά θεωρούνται κρίσιμα για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μικροτσίπ, μπαταρίες, καθαρές τεχνολογίες και αμυντικά συστήματα.

Το «καλοκαίρι της αλήθειας» για το κλίμα

Η κλιματική αλλαγή αποτέλεσε έναν από τους δύο μεγάλους «κόμβους» που, σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, θα καθορίσουν το μέλλον της ευρωπαϊκής ευημερίας και ασφάλειας.

Η πρόεδρος χαρακτήρισε το καλοκαίρι του 2026 «καλοκαίρι της αλήθειας».

Αναφέρθηκε σε μεγάλες πυρκαγιές από την Ιρλανδία έως την Ελλάδα και την Κροατία, στην υποχώρηση παγετώνων στις Άλπεις και στις επιπτώσεις στις καλλιέργειες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, 660.000 εκτάρια κάηκαν και περίπου 12 εκατ. τόνοι γεωργικής παραγωγής χάθηκαν.

Παράλληλα, περισσότεροι από 35.000 πρόσθετοι θάνατοι συνδέθηκαν με τα κύματα καύσωνα.

Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο και είπε ότι η ΕΕ θα παραμείνει προσηλωμένη στους κλιματικούς της στόχους.

Η Επιτροπή, είπε η Πρόεδρος, θα παρουσιάσει νέο πλαίσιο, στο οποίο θα εντοπιστούν οι 100 περιοχές της Ευρώπης που θεωρούνται περισσότερο ευάλωτες στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Παράλληλα, ανακοίνωσε μια Climate Insurance Alliance, τονίζοντας ότι σήμερα μόλις περίπου το 25% των ζημιών από φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη καλύπτεται από ιδιωτική ασφάλιση.

Η πρόεδρος έκανε λόγο για ανάγκη βελτίωσης των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, της υγειονομικής ετοιμότητας και της προσαρμογής των ευρωπαϊκών πόλεων στις υψηλότερες θερμοκρασίες.

Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των ευάλωτων ομάδων και στην ανάγκη καλύτερων υποδομών ψύξης.

Όσον αφορά την λειψυδρία, η φον ντερ Λάιεν είπε ότι σχεδόν ένα στα τέσσερα λίτρα νερού στα ευρωπαϊκά δίκτυα χάνεται, κυρίως λόγω διαρροών. Προανήγγειλε European Water Initiative, η οποία θα συνδέει τη διαχείριση του νερού με τη γεωργία, τη βιομηχανία, την ενέργεια και την επισιτιστική ασφάλεια. Για τις δασικές πυρκαγιές, η πρόεδρος ανακοίνωσε ότι κορυφαίοι Ευρωπαίοι πυροσβέστες και ειδικοί πολιτικής προστασίας θα καταθέσουν προτάσεις για νέες δυνατότητες.

Μεταξύ αυτών θα εξεταστεί η δημιουργία ενός ενός ευρωπαϊκού πυροσβεστικού στόλου, καθώς και νέες μορφές πολιτικοστρατιωτικού συντονισμού, πρόληψης και προετοιμασίας.

AI: Η δεύτερη μεγάλη καμπή

Μετά το κλίμα, η φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε την τεχνητή νοημοσύνη το δεύτερο μεγάλο «σημείο καμπής».

Η ίδια δήλωσε αισιόδοξη για τη δυνατότητα της AI να αυξήσει την παραγωγικότητα και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής, αλλά προειδοποίησε ότι οι κίνδυνοι αυξάνονται καθώς τα frontier models γίνονται ισχυρότερα.

Σύμφωνα με την ίδια, τα μοντέλα που βρίσκονται σήμερα υπό ανάπτυξη θα επιτρέψουν κυβερνοεπιθέσεις σε επίπεδο που μέχρι σήμερα δεν θεωρούνταν δυνατό.

Προειδοποίησε επίσης για self-improving models και AI agents που μπορούν να υπερβούν τα όρια του περιβάλλοντος στο οποίο σχεδιάστηκαν να λειτουργούν ή να εισάγουν κακόβουλο κώδικα.

 Στέγαση και φροντίδα ως δικαιώματα

Η φον ντερ Λάιεν προανήγγειλε ακόμα ένα πρόγραμμα για τις δημογραφικές προκλήσεις και αναφέρθηκε στο σχέδιο για την στέγαση για βραχυχρόνιες μισθώσεις και κερδοσκοπία στη στέγαση.

«Η στέγαση δεν είναι προνόμιο. Η φροντίδα δεν είναι προνόμιο. Είναι δικαιώματα», ήταν το μήνυμα μήνυμά της.

 Μια νέα σχέση με τον Καναδά

Με τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ παρόντα, η πρόεδρος πρότεινε βαθύτερη στρατηγική σχέση μεταξύ ΕΕ και Καναδά.

Ανακοίνωσε την «συμμαχία του μέλλοντος» με συνεργασίες σε έξυπνη μεταποίηση, τεχνολογία, αμυντική βιομηχανία, ενέργεια, κρίσιμα ορυκτά, μπαταρίες, AI, κβαντική τεχνολογία και κυβερνοασφάλεια.

Πήγε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, δηλώνοντας ότι θα ήθελε να εργαστεί για να «ανοίξει η πόρτα» ώστε ο Καναδάς να γίνει ο πρώτος «συνεργατικό μέλος της Ε.Ε» 

Νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας για την Ευρώπη

Το αμυντικό σκέλος αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες ενότητες της ομιλίας.

Η φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο για ένα περιβάλλον όπου οι υβριδικές απειλές γίνονται ολοένα πιο σοβαρές, αναφέροντας κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, εμπρησμούς και εισβολές drones.

Υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, το δόγμα ασφαλείας και οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων δημιουργήθηκαν για διαφορετικές συνθήκες και δεν έχουν προσαρμοστεί αρκετά γρήγορα. 

Παράλληλα, ζήτησε τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου αντεπίθεσης σε υβριδικές απειλέςώστε η ΕΕ να έχει προσυμφωνημένο τρόπο αντίδρασης σε περιστατικά που δεν συνιστούν ακόμη ένοπλη επίθεση αλλά απειλούν σοβαρά την εθνική ασφάλεια.

Η πιο συγκεκριμένη πρόταση ήταν η δημιουργία ενός έκτακτου πρωτοκόλλου ασφαλείας το οποίο η φον ντερ Λάιεν περιέγραψε ως το ευρωπαϊκό αντίστοιχο του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ.

Εφόσον ένα κράτος μέλος ενεργοποιήσει τον μηχανισμό, όλα τα κράτη μέλη θα συγκαλούνται ώστε να συντονίσουν την ευρωπαϊκή απάντηση, να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση και να περιορίσουν τις επιπτώσεις του περιστατικού.

Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε επίσης ότι η Κομισιόν θα παρουσιάσει ιδέες για να γίνει πραγματικότητα ένα ευρωπαϊκό συμβούλιο ασφαλείας.  Στο σχήμα, είπε, θα μπορούσαν να συμμετέχουν και εταίροι εκτός της ΕΕ, όπως ο Καναδάς, η Νορβηγία, η Ουκρανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Στην καθαρά στρατιωτική διάσταση, ανακοίνωσε ένα νέο Ευρωπαϊκό Μέσο για Στρατηγικές Δυνατότητες. Το μέσο θα αφορά δυνατότητες που θεωρούνται κρίσιμες για κάθε αξιόπιστη άμυνα:

• αεράμυνα,
• αντιπυραυλική άμυνα,
• στρατηγικές μεταφορές,
• εναέριος ανεφοδιασμός,
• διάστημα,
• κυβερνοχώρος.

Ουκρανία: Στήριξη στον «σκληρότερο χειμώνα»

Η πρόεδρος προειδοποίησε ότι ο επόμενος χειμώνας θα είναι δύσκολος για την Ουκρανία και δεσμεύθηκε για ενισχυμένη ανθρωπιστική και ενεργειακή στήριξη.

Έκανε λόγο για προστασία των υποδομών ενέργειας και θέρμανσης, αλλά και για περαιτέρω ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας.Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι εγκρίθηκε για πρώτη φορά η αγορά αμερικανικών πυραύλων Patriot για την Ουκρανία και ζήτησε να παραδοθούν άμεσα.

Παράλληλα, όμως, επισήμανε ότι η Ευρώπη πρέπει να μειώσει την εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή. Για τον λόγο αυτό ανακοίνωσε ανάπτυξη κοινού, οικονομικότερου και αρθρωτού συστήματος πυραυλικής άμυνας με την Ουκρανία.

Η πρόεδρος είπε ότι το κεντρικό πρόγραμμα αυτής της συνεργασίας θα είναι το Freyja, το οποίο θα συνδυάζει την ουκρανική επιχειρησιακή εμπειρία και καινοτομία με την ευρωπαϊκή τεχνολογία και παραγωγική ικανότητα.

Με τα υπόλοιπα κονδύλια του SAFE θα δημιουργηθεί επίσης νέο πρόγραμμα κοινών έργων με ουκρανικές επιχειρήσεις.

 Η φον ντερ Λάιεν προανήγγειλε συνέχιση και ενίσχυση της πίεσης προς τη Ρωσία. Έδωσε έμφαση όχι μόνο στην επιβολή νέων κυρώσεων αλλά και στην αυστηρότερη εφαρμογή των ήδη υφιστάμενων και στο κλείσιμο των διαδρομών παράκαμψής τους.

Γάζα: Κριτική στο σχέδιο εποικισμού

Στη Μέση Ανατολή, η πρόεδρος αναφέρθηκε στη συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Γάζα και στη βία εποίκων στη Δυτική Όχθη. Χαρακτήρισε απαράδεκτη την απόφαση της ισραηλινής κυβέρνησης να προωθήσει το σχέδιο εποικισμού E1.

Παράλληλα, αναγνώρισε ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν καταφέρει να διαμορφώσουν τις απαραίτητες πλειοψηφίες για κοινή ευρωπαϊκή πολιτική, λέγοντας ότι «όταν η Ευρώπη είναι διαιρεμένη, δεν μπορεί να αλλάξει την πορεία των γεγονότων».

Ανέφερε επίσης ότι μέσω της Palestine Donor Group και της Team Gaza Initiative έχουν συγκεντρωθεί 65 αντιπροσωπείες και έχουν αναληφθεί δεσμεύσεις σχεδόν €1 δισ. για ανοικοδόμηση της Γάζας και στήριξη μιας σύγχρονης Παλαιστινιακής Αρχής.

Επανέλαβε ότι η Ευρώπη στηρίζει το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα και ταυτόχρονα το δικαίωμα του παλαιστινιακού λαού να ζει με ασφάλεια και αξιοπρέπεια, διατηρώντας ως στόχο τη λύση δύο κρατών.

Μετανάστευση: Μείωση αφίξεων

Στο μεταναστευτικό, η φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι παράτυπες αφίξεις έχουν μειωθεί κατά 55% τα τελευταία δύο χρόνια και κατά επιπλέον 35% το 2026.

Υπογράμμισε ότι το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο πρέπει πλέον να εφαρμοστεί πλήρως. Τα γεγονότα του καλοκαιριού, σύμφωνα με την πρόεδρο, έδειξαν ότι η Ευρώπη χρειάζεται νέα εργαλεία για καταστάσεις κατά τις οποίες μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών οργανώνονται και χρησιμοποιούνται ως μέσο πίεσης.

Ανακοίνωσε νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο έκτακτης ανταπόκρισης, το οποίο θα ενεργοποιείται βάσει αυστηρά καθορισμένων κριτηρίων και θα επιτρέπει περιορισμένη χρονικά ευελιξία στις συνήθεις διαδικασίες. Η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης ενίσχυση της Frontex, με ιδιαίτερη έμφαση στην επιτάχυνση των επιστροφών.

Παράλληλα θα βελτιωθούν τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και η συνεργασία με τρίτες χώρες.

«Μεγάλη αιχμαλωσία» των παιδιών από τα social media

Η χρήση smartphones και social media από παιδιά αποτέλεσε μία από τις πιο κοινωνικά φορτισμένες ενότητες της ομιλίας. Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι οι νέοι Ευρωπαίοι περνούν τέσσερις έως έξι ώρες καθημερινά μπροστά σε οθόνες.

Μίλησε για «μεγάλη αιχμαλωσία των παιδιών», υποστηρίζοντας ότι αλγόριθμοι και feeds απορροφούν την προσοχή, τη συγκέντρωση και τον χρόνο που θα έπρεπε να αφιερώνεται στην πραγματική κοινωνική ζωή.

Αναφέρθηκε σε απώλεια ύπνου, άγχος, αυτοτραυματισμούς και στην υπόθεση της 14χρονης Oléa στο Βέλγιο, η οποία, σύμφωνα με την ομιλία της, έβαλε τέλος στη ζωή της μετά από διαδικτυακό εκφοβισμό.

Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε το σχέδιο EU Kids Act, με διαφορετικά επίπεδα προστασίας ανά ηλικία. Σύμφωνα με το σχέδιο:

• κάτω των 13 ετών δεν θα επιτρέπεται χρήση social media,
• κάτω των 15 δεν θα επιτρέπεται προσωπικός λογαριασμός,
• από 13 έως 15 ετών θα επιτρέπονται μόνο περιορισμένοι λογαριασμοί υπό γονική επίβλεψη,
• από 15 έως 18 ετών οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται σε ειδικό ασφαλή σχεδιασμό.

Το συνοδευτικό έγγραφο της Κομισιόν αναφέρει ότι η νομοθετική πρόταση προγραμματίζεται για τις 17 Σεπτεμβρίου. Η Επιτροπή προτείνει επίσης αντιστροφή του βάρους απόδειξης.

Οι ψηφιακές πλατφόρμες θα πρέπει πλέον να αποδεικνύουν ότι είναι ασφαλείς για παιδιά, αντί να απαιτείται από τις αρχές ή τους χρήστες να αποδεικνύουν ότι είναι επιβλαβείς.

Η φον ντερ Λάιεν έκανε ειδική αναφορά σε εθιστικά χαρακτηριστικά, ακραίο περιεχόμενο και χρήση φωτογραφιών κοριτσιών για παραγωγή σεξουαλικοποιημένων εικόνων μέσω AI.

  Κλείνοντας, η πρόεδρος επέστρεψε στις ιστορικές ρίζες της ευρωπαϊκής ενοποίησης και στην ιδέα ότι λαοί που πολεμούσαν μεταξύ τους επέλεξαν να οικοδομήσουν ένα κοινό μέλλον ειρήνης, δημοκρατίας και ευημερίας.